IV SA/Gl 222/16
WyrokWSA w Gliwicach2016-09-27
Skład orzekający: Tadeusz Michalik, Beata Kozicka, Stanisław Nitecki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ właściwy dłużnika prawidłowo uznał dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, mimo że dłużnik twierdził, iż stawił się na wywiad alimentacyjny, a organ odwoławczy nie odniósł się do tej okoliczności?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy administracji nie zebrały i nie rozpatrzyły wyczerpująco materiału dowodowego, naruszając tym samym przepisy Kpa (art. 7, 77 § 1, 8 Kpa). W szczególności, organ odwoławczy nie odniósł się do twierdzeń skarżącego o faktycznym przeprowadzeniu wywiadu alimentacyjnego i gotowości do współpracy, co mogło mieć wpływ na prawidłowość rozstrzygnięcia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o uznaniu R. D. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań wobec P. D. Organ pierwszej instancji wezwał skarżącego na wywiad alimentacyjny i do złożenia oświadczenia majątkowego, pozostawiając wezwanie do dyspozycji. Skarżący nie stawił się, co organ uznał za uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący w skardze podniósł m.in. zarzut naruszenia przepisów Kpa oraz błędnej wykładni art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, twierdząc, że wywiad alimentacyjny został przeprowadzony, a organ odwoławczy nie odniósł się do tej okoliczności.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2016 r. sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] roku nr [...].
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: Kpa) w zw. z art. 2 pkt. 3 i pkt. 9, art. 5 ust. 1, ust. 3, art. 8b oraz art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r., o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 859 z późn. zm., dalej: ustawa) oraz w zw. z art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856, z późn. zm.) i § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 roku w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. Nr 198, poz. 1925) – po rozpatrzeniu odwołania R.D. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przez Kierownika Sekcji ds. Funduszu Alimentacyjnego i Obsługi Dłużników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia [...]r. Nr [...] w sprawie uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec osoby uprawnionej – P.D. – decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.
Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że zgodnie z art. 5 ust 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ właściwy dłużnika przekazuje komornikowi sądowemu informacje mające wpływ na skuteczność prowadzonej egzekucji, w szczególności zawarte w wywiadzie alimentacyjnym oraz oświadczeniu majątkowym dłużnika alimentacyjnego.
Wyjaśnił, że w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia organ właściwy dłużnika:
1) zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny;
2) informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego (ust. 2 art . 5 ustawy).
Jednocześnie wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (ust. 3 art. 5 ustawy) w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
1) złożenia oświadczenia majątkowego,
2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,
3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych.
Zaznaczył przy tym, że ustawodawca w art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów unormował, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Zgodnie natomiast z treścią art. 5 ust. 3b tej ustawy jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.)
Przytaczając kolejne jednostki redakcyjne art. 5 ustawy podniósł, że w przypadkach, o których mowa w jego ust. 3 pkt. 2 i 3, starosta jest obowiązany do informowania o tym organu właściwego dłużnika. Organ właściwy dłużnika alimentacyjnego przekazuje powiatowemu urzędowi pracy informacje o utracie statusu dłużnika alimentacyjnego lub ustaniu potrzeby aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego.
Przenosząc powyższe regulacje na grunt przedmiotowej sprawy wskazał, że z materiału dowodowego rozpatrywanej sprawy wynika, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji Kierownik Sekcji ds. Funduszu Alimentacyjnego i Obsługi Dłużników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. pismem z dnia [...]r. (Nr [...]) działając na podstawie art. 50 i art. 54 Kpa i art. 3 ust. 5, art. 4 ust. 1 i art. 8b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wezwał stronę do osobistego stawienia się w siedzibie MOPS w C., w terminie 14 dni od dnia otrzymania tego wezwania w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz do złożenia oświadczenia majątkowego. Z powodu niemożności doręczenia adresatowi wezwanie to pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w MOPS. Pismo to – jak podał – powtórnie awizowane zostało uznane przez organ pierwszej instancji za prawidłowo doręczone stronie.
Tym samym organ drugoinstancyjny uznał, że strona nie stawiła się na wezwanie organu pierwszej instancji w wyznaczonym terminie, a tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego.
Następnie przypomniał, że organ pierwszoinstancyjny postanowieniem z dnia [...]r. (Nr [...]) działając na podstawie art. 61 § 1 i § 4 Kpa, w związku z art. 2 pkt 3, pkt. 9, art. 5, art. ust. 3, art. 8b i art. 25 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zawiadomił stronę będącą dłużnikiem alimentacyjnym o wszczęciu postępowania w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec osoby uprawnionej – P.D. Postanowienie to, na co także zwrócił uwagę, zostało pozostawione na okres 14 dni w MOPS w C. do dyspozycji adresata i powtórnie awizowane, po czym uznane przez organ pierwszej instancji za prawidłowo doręczone stronie.
Podsumowując podał, że z informacji Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w C. z dnia [...]r., prowadzącego postępowanie egzekucyjne oraz z informacji otrzymanej z organu właściwego wierzyciela, wynika że od dłużnika alimentacyjnego w ciągu ostatnich 6 miesięcy nie zostały wyegzekwowane kwoty w wysokości co najmniej 50 % bieżąco zasądzonych alimentów. Biorąc powyższe pod uwagę organ pierwszej instancji zaskarżoną decyzją orzekł jak na wstępie.
Zdaniem Kolegium w sprawie zachodzą przesłanki wynikające z art. 5 ust. 3 ustawy, pozwalające uznać dłużnika alimentacyjnego – R.D. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący zaskarżył w całości decyzję odwoławczą zarzucając jej – co do istoty – naruszenie prawa materialnego i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na jej treść, a to:
a) art. 8 Kpa w zw. z art. 107 § 3 Kpa, mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez ich niezastosowanie przejawiające się w niedokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, nieprzeprowadzeniu pełnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów skarżącego i niepodanie przyczyn, z powodu których argumentom skarżącego odmówiono wiarygodności, brak wyjaśnienia podstawy prawnej;
b) art. 7 Kpa, art. 8 Kpa mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz wybiórczą jego ocenę i wydanie zaskarżonej decyzji bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
c) art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego.
W uzasadnieniu wskazał, że organ odwoławczy nie odniósł się do argumentów podniesionych przez niego w odwołaniu. Jego zdaniem nie sposób zgodzić się z zaskarżoną decyzją. Zaakcentował, iż okoliczność że wywiad alimentacyjny został jednak przeprowadzony została pominięta w rozważaniach organu odwoławczego. Natomiast brak odniesienia się przez organ odwoławczy do zarzutów podniesionych w odwołaniu – w ocenie autora skargi – narusza art. 7 i 8 Kpa. Zakwestionował także sposób doręczania do niego pism, w szczególności przyjęcie przez organy tzw. fikcji doręczenia. Wyjaśnił, że będąc zarejestrowanym jako osoba bezrobotna nie miał podstaw aby obawiać się stawienia celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego". Jednocześnie wskazał, że wnosząc odwołanie oświadczył, że może stawić się do organu celem przeprowadzenia tych czynności.
Następnie stwierdził, że "stawiłem się bez wezwania celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego", a "czynność ta została dokonana". W konsekwencji – jak uznał – "Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej powinien o tym fakcie powiadomić Samorządowe Kolegium Odwoławcze, bo stan faktyczny się zmienił". Tym samym skonkludował, że "nie można już było bowiem podtrzymywać zasadnie wobec obywatela zarzutu, że ten nie stawia się na wezwanie, opartego zresztą tylko na tzw. fikcji doręczenia. Brak zawiadomienia organu odwoławczego o zmianie stanu faktycznego niewątpliwie stanowi o naruszeniu zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej". W jego opinii "po przeprowadzeniu wywiadu alimentacyjnego Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. winien wnieść o uchylenie zaskarżonej decyzji opartej na domniemaniu doręczenia wezwania jako już bezprzedmiotowej. Tego jednak nie uczynił". Podnosząc te okoliczności wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Odpowiadając na skargę organ drugoinstancyjny podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i stwierdził, że jest ona nieuzasadniona oraz nie zawiera żadnych argumentów, które podważałyby jego merytoryczną prawidłowość. Powtórzył przy tym zasadnicze motywy zwarte w objętej skargą decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu określone zostało w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust.1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.), ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (art. 9, art. 87 ust.1, art. 89 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP). Nadto Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25 stycznia 1995 r. W 14/94, (Dz.U., Nr 14, poz. 67, OTK 1995/1/19) wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny – możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury. Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która – zgodnie z art. 1 § 2 tej ustawy - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej P.p.s.a.) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy jej wydaniu zostały naruszone przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że został on nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska organów orzekających w pierwszej i drugiej instancji oraz strony skarżącej. W ocenie Sądu nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania.
Badając legalność zaskarżonej decyzji, w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja wydana została bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 8 Kpa, w zakresie mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Podstawę prawną do wydania decyzji w tym przedmiocie stanowi art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którymi: w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
1) złożenia oświadczenia majątkowego,
2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,
3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych
– organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (ust. 3). Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów (ust. 3a).
Z treści tych przepisów wynika, że przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały w sposób enumeratywny w pkt od 1 do 3 ust. 3 art. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wystąpienie którejkolwiek z nich, nie może jednak stanowić podstawy do wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w przypadku określonym w art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
W ocenie Sądu, przedstawione motywy wydania zaskarżonej decyzji, które zostały zaprezentowane przez organ odwoławczy, w kontekście przytoczonych wyżej, obowiązujących przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, nie pozwalają na uznanie, że decyzja ta jest zgodna z prawem.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się do tego, że skarżący usprawiedliwił przyczynę swego niestawiennictwa wskazując – co istotne –brak wiedzy o wezwaniu. Pominął okoliczności sprawy w aspekcie nie tylko fikcji doręczenia ale nade wszystko konsekwentnie podnoszonej przez stronę gotowości stawienia się celem wykonania wszystkich czynności, którą to czynność jak twierdzi de facto wykonano. W ocenie składu orzekającego prowadzi to do wniosku, że sprawie skarżącego nie wystąpiła jakakolwiek przesłanka z wymienionych w art. 5 ust. 3 pkt 1-3 omawianej ustawy. Stąd też oczywistym jest, że skarżący jako dłużnik alimentacyjny nie uniemożliwił przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i nie odmówił złożenia oświadczenia majątkowego. Nadto do czasu podjęcia pracy był zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny. Wymogi art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa zobowiązują organy administracji publicznej do dochodzenia prawdy obiektywnej, poprzez wyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego i jego ocenę we wzajemnej łączności. Z przepisów tych wynika, iż postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Organy administracji mają zatem obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a następnie powinny dokonać wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych i prawnych konkretnej sprawy, na podstawie analizy całego materiału dowodowego, w tym zgłoszonych przez stronę postępowania zarzutów. Przypomnieć należy również, że na zasadzie art. 75 § 1 Kpa, jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Oznacza to, że w warunkach przedmiotowej sprawy należało dogłębnie zbadać sytuację skarżącego kierując się dyrektywami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Należy zauważyć, że kontrola zgodności z Konstytucją RP unormowań zawartych w art. 5 ust. 3b ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zakończona została wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 23/10 z dnia 12 lutego 2014 r. publ. OTK-A 2014, w którym stwierdzono, że oceniany przepis jest zgodny z wywodzoną z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą proporcjonalności. Decydujący wpływ na takie rozstrzygnięcie miał fakt, że decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy jest stosowana wobec wąskiej kategorii osób zobowiązanych do alimentacji. Ustawodawca wyodrębnił grupę dłużników alimentacyjnych, którzy w jego ocenie, wykazują się szczególną uporczywością w utrudnianiu egzekucji oraz w uchylaniu się od współpracy z właściwymi organami w zakresie aktywizacji zawodowej, pomimo braku zatrudnienia i określił ich jako uchylających się od zobowiązań alimentacyjnych. Przesłanki wszczęcia postępowania o uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych zostały ukształtowane w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Trybunał wziął pod uwagę, że dłużnik alimentacyjny, zachowując się zgodnie z prawem, ma decydujący wpływ na niezastosowanie wobec niego środka w postaci zatrzymania prawa jazdy. Zakwestionowany środek nie jest więc stosowany automatycznie w sytuacji niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych, ale jedynie wówczas, gdy dłużnik alimentacyjny uporczywie utrudnia egzekucję lub nie podejmuje żadnej aktywności w celu aktywizacji zawodowej, a proponowane przez właściwe instytucje prace bez uzasadnionej przyczyny odrzuca. Natomiast, zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy nie można wydać, jeżeli dłużnika przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Taki dłużnik nie jest bowiem dłużnikiem uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych w rozumieniu ustawy.
Zważywszy przytoczoną argumentację stwierdzić należy, że ustalenia dokonywane w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mają doniosłe znaczenie. Prowadzą bowiem nie tylko do zakwalifikowania dłużnika alimentacyjnego do określonej kategorii dłużników ale powodują dalsze, poważne konsekwencje. Sformułowanie zawarte w art. 5 ust. 3b ustawy alimentacyjnej "jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § Kodeksu karnego", jak też sformułowanie zawarte w art. 5 ust. 5 ustawy "starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy", są jednoznaczne. Nie pozostawiają organom żadnego luzu decyzyjnego, nakazując określone w ustawie działania. Zatem ewentualna kontrola takiej decyzji sprawowana przez sąd administracyjny ogranicza się już tylko do zbadania prawidłowości przeprowadzonej procedury zmierzającej do odjęcia dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy (tak też: Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. P 46/07 "(...) Ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego do starosty przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika").
Bezspornie zatem postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań musi zostać przeprowadzone przez organ z dużą starannością, w celu ustalenia każdej z niezbędnych dla takiego rozstrzygnięcia sprawy przesłanek. Sąd kontrolujący wydane w tej sprawie decyzje powinien mieć natomiast możliwość oceny ustaleń organu dokonanych na podstawie przedstawionych w aktach sprawy dowodów.
W aktach sprawy brak jest informacji z Powiatowego Urzędu Pracy, czy skarżący miał szansę na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, jakie konkretnie czynił starania o podjęcie pracy. Przy czym dopiero ze skargi można powziąć wiadomość o tym, że skarżący stawił się celem przeprowadzenia wywiadu, którego jednak brak jest w aktach.
Ponownie rozpoznając sprawę obowiązkiem organu pierwszej instancji będzie uwzględnienie przedstawionego stanowiska Sądu co do warunków umożliwiających uznanie dłużnika alimentacyjnego za bezzasadnie uchylającego się od obowiązków alimentacyjnych.
W takim stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło