IV SA/Gl 223/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. sprawy ze skargi N.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 7 i 10, art. 12 ust. 2, art. 23, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 i art. 109 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł wobec N. P. zwrot nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 1001,62 zł za okres od 1 marca 2011 r. do 30 września 2011 r. wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości 175,65 zł. W uzasadnieniu decyzji organ ten wskazał, że strona mocą decyzji z dnia [...] miała przyznane świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2010 r. do 30 września 2011 r. w wysokości 400 zł miesięcznie, jednakże mocą wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] wysokość przysługujących stronie alimentów obniżona została od 11 marca 2011 r. do kwoty 250 zł miesięcznie. Zdaniem organu świadczenie alimentacyjne przysługuje w wysokości bieżąco ustalonych alimentów nie więcej niż 500 zł miesięcznie. Z uwagi na fakt, iż od 11 marca 2011 r. stronie przysługiwały alimenty w niższej wysokości, tym samym strona pobrała przyznane jej świadczenie w kwotach wyższych od jej przynależnych i z tego powodu wypłacona różnica winna zostać zwrócona jako świadczenie nienależnie pobrane. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. wniósł N. P., który wyraził w nim swoje niezadowolenie. W odwołaniu tym odniósł się do obu decyzji wydanych przez organ pierwszej instancji z dnia [...] i zakwestionował prawidłowość kwot tam zamieszczonych, nadto wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia, ponieważ mocą wyroku sądu powszechnego obniżono wysokość należnych mu alimentów z mocą wsteczną. Z uwagi na fakt, iż jest studentem Politechniki [...] i jedynym jego źródłem utrzymania są otrzymywane alimenty, jego sytuacja materialna jest bardzo trudna. Z tego też powodu występuje o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ ten w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano treść przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a dotyczące nienależnie pobranego świadczenia. Następnie organ ten odniósł przywołany stan prawny do sytuacji faktycznej mającej miejsce w rozpatrywanej sprawie i podkreślił, że stronie mocą decyzji z dnia [...] przyznane zostało świadczenie z funduszu alimentacyjnego począwszy od października 2010 r. do 30 września 2011 r. w wysokości 400 zł miesięcznie, jednakże mocą wyroku sądu powszechnego począwszy od 11 marca 2011 r. wysokość tych alimentów została obniżona do kwoty 250 zł miesięcznie. Wskazany wyrok zapadł w dniu [...] a uprawomocnił się 14 sierpnia 2012 r. Zdaniem organu odwoławczego odwołanie strony nie zasługuje na uwzględnienie, a decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa. Podkreślono, że w sprawie tej zmianie uległ stan prawny i organ pierwszej instancji prawidłowo przywołał art. 29 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w brzmieniu z dnia 31 grudnia 2011 r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniósł N. P. W skardze tej zarzucił wskazanej decyzji naruszenie art. 2 pkt 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne przyjęcie, że otrzymane świadczenia alimentacyjne były nienależne, mimo że nie wystąpiły przesłanki uzasadniające przyjęcie takiego poglądu, gdyż alimenty, które otrzymał od ojca były jedynie niewielką częścią należnych mu z uwagi na występujące znaczne zaległości alimentacyjne i wystąpił o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W motywach skargi skarżący przedstawił swoją sytuację faktyczną oraz wysokość świadczeń alimentacyjnych otrzymywanych od ojca za pośrednictwem kancelarii komorniczej. W następstwie tego zestawienia wskazał, iż na ojcu ciążą wysokie zobowiązania i z tego powodu nie rozumie konieczności zwrotu kwoty 1001,62 zł skoro jest ono niższe niż ciążące na ojcu zobowiązanie. Podkreślił, że otrzymywana pomoc z funduszu alimentacyjnego jest prostym następstwem tego, że jego ojciec nie wywiązuje się z ciążącego na nim obowiązku, a organy administracji tej okoliczności nie dostrzegają. Zdaniem skarżącego z nienależnie pobranym świadczeniem spotykamy się wówczas, gdy osoba uprawniona otrzymała od organu pomocy społecznej świadczenie alimentacyjne i jednocześnie w tym samym okresie otrzymała od osoby zobowiązanej wszystkie zaległe alimenty lub w części przewyższającej wysokość pomocy z tego organu. Podkreślił również, że otrzymana przez niego wysokość pomocy jest niższa o 156 zł od wysokości przysługujących mu świadczeń alimentacyjnych od ojca. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W niniejszej sprawie skarga wniesiona przez stronę skarżącą musiała zostać uwzględniona, jednakże z innych przyczyn niż podał to skarżący w swojej skardze. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie przywołać stan normatywny obowiązujący w sprawie, przy czym kluczową rolę odgrywa kwestia dotycząca stanu normatywnego mającego zastosowanie w sprawie. Jak wynika z akt administracyjnych organy administracji domagają się zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1001, 62 zł za okres od 1 marca 2011 r. do 30 września 2011 r., natomiast organ pierwszej instancji swoją decyzję wydał w dniu [...], a organ odwoławczy w dniu [...]. Podkreślić należy, że w okresie od marca 2011 r. do września 2011 r., a zatem w okresie objętym przedmiotową decyzją art. 29 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów obowiązywał w następującej wersji: w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu. Przepisy art. 23 stosuje się odpowiednio. Z kolei według ust. 3 w przypadku, gdy sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2 pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, nie jest obowiązana do ich zwrotu. Z dniem 1 stycznia 2012 r. przepis ten uległ zmianie i zgodnie z ust. 2 w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. Przepisy art. 23 stosuje się odpowiednio. Natomiast według ust. 3 w przypadku, gdy sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2 pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. Przepisy art. 23 stosuje się odpowiednio. Dodatkowo uwagę należy zwrócić na treść art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Zgodnie z tym przepisem sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Z treści przywołanych przepisów w pierwszej kolejności rozważyć należy, co ustawodawca miał na myśli zamieszczając w art. 3 wyżej wymienionej ustawy stwierdzenie, że sprawy o świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Z takiego brzmienia przywołanego unormowania skład orzekający w niniejszej sprawie wywodzi, że do wszelkich postępowań dotyczących świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do którego prawo powstało przed dniem 1 stycznia 2012 r. zastosowanie posiadają dotychczasowe unormowania. Mają one zastosowanie do postępowań związanych z przyznaniem świadczenia, jak również z powiązanymi z tym prawem postępowań dotyczących zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Przyjęcie takiej interpretacji przywołanego powyżej przepisu oznacza, że dla spraw, w których prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2011 r. zastosowanie ma art. 29 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w tym okresie obowiązujący. Tym samym do tych spraw nie ma zastosowania nowelizacja ustawy dokonana ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. i wprowadzona jej mocą nowa wersja art. 29 ust. 2 i 3. Przeprowadzone powyżej ustalenie posiada kluczowe znaczenie dla rozpatrywanej sprawy, ponieważ oznacza ono, że w jej ramach należy kierować się treścią art. 29 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji w wersji obowiązującej do dnia 31 grudnia 2011 r. zgodnie, z którą w przypadku, gdy sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2 pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, nie jest obowiązana do ich zwrotu. W tym miejscu rozważenia wymaga kolejne zagadnienie, a mianowicie jak rozumieć należy zwolnienie osoby z obowiązku alimentacyjnego. Zwrot ten należy interpretować w ten sposób, że właściwy sąd rodzinny zwalnia w części lub w całości osobę zobowiązaną do alimentów z ciążącego na niej obowiązku. Zdaniem składu orzekającego nie jest uprawnione przyjmowanie stanowiska, że mocą analizowanego przepisu objęte byłyby jedynie przypadki, kiedy sąd rodzinny zwalniałby osobę zobowiązaną z całości ciążącego na niej obowiązku. Unormowanie to obejmuje również sytuacje, kiedy sąd rodzinny ogranicza wysokość obowiązku alimentacyjnego ciążącego na osobie zobowiązanej. Przyjęta interpretacja przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów posiada istotne znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji. Jak wynika bowiem z decyzji organu pierwszej instancji oraz utrzymującej ją w mocy organu odwoławczego, orzekają one o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 marca 2011 r. do 30 września 2011 r. Podstawą żądania zamieszczonego we wskazanej decyzji jest to, że w przywołanym okresie skarżący na mocy decyzji z dnia [...] pobierał świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 400 zł, natomiast Sąd Rejonowy w C. V Wydział Rodzinny i Nieletnich wyrokiem z dnia [...] obniżył wysokość należnych skarżącemu alimentów do 250 zł począwszy od 11 marca 2011 r. Przyjęcie przez organ takiego rozstrzygnięcia wynika z zastosowania w sprawie postanowień art. 29 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w wersji obowiązującej od dnia 1 stycznia 2012 r. W konsekwencji przeprowadzonych rozważań przyjdzie stwierdzić, że organy administracji w rozpatrywanej sprawie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, ponieważ przy podejmowaniu poddanego kontroli rozstrzygnięcia zastosowały przepisy obowiązujące od dnia 1 stycznia 2012 r., a jak było to już eksponowane w sprawie tej zastosowanie posiadają unormowania obowiązujące w wersji do dnia 31 grudnia 2011 r. Okoliczność ta wyczerpuje przesłankę uwzględnienia skargi przewidzianą art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a mianowicie naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W skardze do tutejszego Sądu skarżący akcentował fakt, iż dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku i zalega mu jeszcze z alimentami na łączną kwotę ponad 11 000 zł. Z faktu tego wywodzi, iż w sprawie tej nie doszło do pobrania nienależnych świadczeń, a tym samym orzekanie o ich zwrocie nie znajduje umocowania prawnego. Stanowisko prezentowane przez skarżącego nie wynika z norm prawnych, lecz jest wyrazem jego odczuć i z tego powodu nie może być uwzględnione. O tym, czy w danym przypadku świadczenie zostało nienależnie pobrane przesądza treść stosownej normy prawnej zestawiona ze stanem faktycznym. W rozpatrywanej sprawie, jak już zostało to wykazane, organy administracji przy podejmowaniu rozstrzygnięcia odwołały się nie do tych unormowań, które winny być wykorzystane. Następstwem niniejszego wyroku jest powrót sprawy na etap postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ wyższego stopnia. Organ ten kierując się argumentacją zamieszczoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a w szczególności wskazanym do zastosowania stanem normatywnym, podejmie stosowne rozstrzygnięcie. Na marginesie prowadzonych rozważań przyjdzie zauważyć, że wyrok ten odnosi się wyłącznie do okresu pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego począwszy od 1 marca do 30 września 2011 r., zatem skarżący musi mieć świadomość tego, że w odniesieniu do innych okresów, a zwłaszcza powstałych po 1 stycznia 2012 r. zastosowanie będą miały unormowania prawne wprowadzone mocą ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. Sąd po myśli art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o tym, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Wobec powyższego, stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. mw