IV SA/Gl 224/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędziowie Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2018 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r. nr [...] działając na podstawie art. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych i art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu po rozpatrzeniu odwołania W.K. dalej strona, skarżący- od decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...]r. nr [...] dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej za okres od 1 lipca 2015 r. do 23 czerwca 2016 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Stan sprawy jest następujący; Decyzją nr [...] z dnia [...]r. ustalono stronie miesięczną opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości 1.000,00 zł, która to została uchylona dnia [...]r. z uwagi na fakt, iż małoletni dnia 24 czerwca 2016 opuścił rodzinę zastępczą. Od decyzji nie wniesiono odwołania i do dnia 05 stycznia 2018 r. strona nie dokonała żadnej wpłaty, gdzie zadłużenie Strony wyniosło: 11.766,67 zł. W dniu 05 września 2017 r. wpłynął do PCPR w R. wniosek, w którym skarżący wniósł o umorzenie należności za pobyt dziecka B.K. w pieczy zastępczej. Do wniosku dołączył: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, z którego wynika, że obecnie przebywa w zakładzie karnym, gdzie odbywa karę pozbawienia wolności do dnia 29.05.2021 r.; jest osobą zdrowa; nie osiąga dochodów; nie posiada majątku, zaświadczenie Zakładu karnego z dnia 29.08.2017 r.  Organ I instancji nie uwzględnił wniosku strony i na podstawie uchwały Powiatu [...] Nr [...] z dnia [...]r. odmówił umorzenia wnioskowanej należności. Wskazał przy tym, iż ustalono, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia zadłużenia z urzędu, w tym, by należność była wyższa od kosztów prowadzenia egzekucji. Jednocześnie zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia na wniosek strony, gdyż nie ziściła się żadna z przesłanek upoważniająca do zastosowania ulgi. Strona nie jest: osobą bezrobotną (zarejestrowaną w Urzędzie Pracy), bezdomną, nie korzysta również ze wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej, ponadto nie choruje na długotrwałe lub ciężkie choroby. Nadmieniono, iż obowiązek utrzymania dziecka w pierwszej kolejności ciąży na rodzicach, a z uwagi na młody wiek, dobry stan zdrowia i pozostawanie w wieku aktywności zawodowej, nie można wykluczyć, iż skarżący po opuszczeniu zakładu karnego podejmie pracę, która umożliwi spłatę zadłużenia. Zwrócono uwagę, że użyty w art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej stanowiący podstawę prawną orzeczenia zwrot "może" oznacza uznaniowy charakter umarzania należności z tytułu opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Przepisy te oraz regulacje zawarte w uchwale Nr [...] z dnia [...]r. są wiec oparte na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo Staroście, który nawet w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek do umorzenia, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Zdaniem organu I instancji w sprawie nie ma podstaw faktycznych do umorzenia należności z tytułu opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Od w/w decyzji strona wniosła odwołanie wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Organ II instancji nie uwzględnił odwołania i sporną decyzję z dnia [...]r. utrzymał ją w mocy. Wskazał, iż Rada Powiatu [...] uchwałą z dnia [...]r., nr [...] określiła szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty oraz odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z § 5 pkt 1 uchwały umorzenie należności z tytułu opłat w całości bądź w części może nastąpić z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej. Z urzędu można w całości umorzyć należności z tytułu opłat w sytuacjach: 1) gdy dłużnik zmarł nie pozostawiając spadkobierców lub żadnego majątku; 2) należność jest mniejsza lub równa kosztom prowadzenia egzekucji 3. Należności z tytułu opłat można umorzyć na wniosek w następujących sytuacjach: 1) gdy ściągnięcie należności stanowiłoby zagrożenie dla egzystencji dłużnika oraz osób pozostających na jego utrzymaniu, wywołane co najmniej jednym z niżej podanych czynników: a) ubóstwem, rozumianym, jako posiadanie uprawnień do świadczeń pieniężnych przyznawanych na postawie ustawy o pomocy społecznej, b) bezrobociem, c) bezdomnością, d) niepełnosprawnością, gdy została orzeczona niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym lub znacznym, e) długotrwałą lub ciężką chorobą dłużnika lub członka jego rodziny pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, udokumentowaną zaświadczeniem lekarskim; f) klęską żywiołową, g) zdarzeniem losowym lub inną wyjątkowo trudną sytuacją życiową, 2) gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia tej należności, postępowanie egzekucyjne stanie się nieskuteczne lub egzekucja została umorzona; 3) pobyt dziecka w pieczy zastępczej został zakończony w wyniku odzyskania przez osoby zobowiązane możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, a utrzymanie zobowiązania mogłoby doprowadzić do ponownej utraty tej możliwości i ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Po analizie stanu faktycznego i prawnego sprawy SKO stwierdziło, że sporna decyzja jest prawidłowa, a organ wydając ją nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wydanie pozytywnej decyzji, nawet w sytuacji spełniania wszystkich przesłanek warunkujących zastosowanie którejkolwiek z ulg przewidzianych w uchwale nie jest bowiem obowiązkiem lecz uprawnieniem organu SKO podkreśliło, iż przy umorzeniu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej istotnym jest wykazanie takich szczególnych okoliczności, które stawiają rodzinę w trudnej i niemożliwej do przezwyciężenia sytuacji życiowej, np. znaczne koszty związane z długotrwałym leczeniem, rehabilitacja. Natomiast w sprawach związanych z zastosowaniem ulg wobec osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt ich dzieci w pieczy zastępczej należy wyważyć słuszny interes obywatela , jak i interes społeczny, zaś o istnieniu ważnego interesu strony nie decyduje jej subiektywne przekonanie, lecz obiektywne kryteria, zgodne z powszechną hierarchią wartości. Zdaniem organu II instancji sytuacja strony jest trudną, jednakże nie jest okolicznością uzasadniającą umorzenie w całości ustalonej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Trudności finansowe nie mogą zostać ocenione jako szczególną okoliczność, która stawiają ją w trudnej i niemożliwej do przezwyciężenia sytuacji życiowej. Do przypadku szczególnego można zaliczyć (zdarzenie losowe, czy długotrwałą chorobę). Ustosunkowując się do odwołania strony, Kolegium poinformowało, iż strona ma możliwość odroczenia terminu płatności z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący podniósł, iż nie ma obecnie możliwości zarobkowania . Zakwestionował też podniesioną przez organ I instancji okoliczność iż posiada dom jednorodzinny , który to należy do rodziców. Wskazał także iż został pozbawiony praw rodzicielskich zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w R., zatem opłata za dziecko winna zostać uznana za niebyłą. Organ II instancji wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz 2188.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. W następstwie rozpoznania skargi Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które obligowałyby Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu odpłatności za pobyt dziecka skarżącego B.K. w placówce opiekuńczo-wychowawczej za okres od 1 lipca 2015r do 23 czerwca 2016r. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 998., zwanej dalej w skrócie "ustawą" ), która reguluje kwestie związane z pobytem dziecka w pieczy zastępczej i ponoszeniem odpłatności z tego tytułu przez jego rodziców. Zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. W myśl art. 196 ust. 3 ustawy średnie miesięczne wydatki przeznaczone na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej są ustalane przez starostę, a w przypadku regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych oraz interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych przez marszałka województwa, i ogłaszane odpowiednio przez starostę lub marszałka województwa w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca danego roku. Za ponoszenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice odpowiadają solidarnie (art. 193 ust. 2 ustawy). Opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 ustawy). W myśl art. 194 ustawy opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej (ust. 1), przy czym rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (ust. 2). W takim wypadku – stosownie do art. 194 ust. 3 ustawy - starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Z brzmienia zacytowanych przepisów wynika, że starosta zobligowany jest do wydania decyzji ustalającej opłatę za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Organ jednak może (lecz nie musi) - na wniosek lub z urzędu - stosownie do postanowień uchwały rady powiatu, o której mowa w art. 194 ust. 2 ustawy, odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Nie jest spornym w sprawie iż decyzją z dnia [...]r. nr [...] ustalono miesięczną opłatę za pobyt dziecka B.K. w pieczy zastępczej na kwotę 1000 zł, która to decyzja została uchylona decyzją z [...]r. gdyż małoletni opuścił rodzinę zastępczą i decyzja ta ma charakter decyzji ostatecznej albowiem strona nie zakwestionowała jej poprzez wniesienie odwołania. Jak wynika z akt sprawy nie dokonano żadnej wpłaty na poczet tej należności zatem do zapłaty pozostaje kwota 11.766,67 zł. W konsekwencji powstał obowiązek poniesienia przez rodziców za cały okres umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej opłaty, w wysokości wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w tej pieczy czyli za okres od 1 lipca 2015r do 23 czerwca 2016r. W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo dokonały oceny przesłanek i materiału dowodowego w zakresie możliwości odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej na podstawie uchwały Rady Powiatu [...] z dnia [...]r. Nr [...] w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z § 5 uchwały umorzenie należności z tytułu opłat w całości bądź w części może nastąpić z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej. Z urzędu można w całości umorzyć należności z tytułu opłat w sytuacjach: 1) gdy dłużnik zmarł nie pozostawiając spadkobierców lub żadnego majątku; 2) należność jest mniejsza lub równa kosztom prowadzenia egzekucji. (ust. 2 ) W myśl zaś ust. 3 § 5 uchwały należności z tytułu opłat można umorzyć na wniosek w następujących sytuacjach: 1) gdy ściągnięcie należności stanowiłoby zagrożenie dla egzystencji dłużnika oraz osób pozostających na jego utrzymaniu, wywołane co najmniej jednym z niżej podanych czynników: a) ubóstwem, rozumianym, jako posiadanie uprawnień do świadczeń pieniężnych przyznawanych na postawie ustawy o pomocy społecznej, b) bezrobociem, c) bezdomnością, d) niepełnosprawnością, gdy została orzeczona niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym lub znacznym, e) długotrwałą lub ciężką chorobą dłużnika lub członka jego rodziny pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, udokumentowaną zaświadczeniem lekarskim; f) klęską żywiołową, g) zdarzeniem losowym lub inną wyjątkowo trudną sytuacją życiową, 2) gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia tej należności, postępowanie egzekucyjne stanie się nieskuteczne lub egzekucja została umorzona; 3) pobyt dziecka w pieczy zastępczej został zakończony w wyniku odzyskania przez osoby zobowiązane możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, a utrzymanie zobowiązania mogłoby doprowadzić do ponownej utraty tej możliwości i ponownego . W niniejszej sprawie żadna z sytuacji opisanych w § 5 uchwały uzasadniająca umorzenie należności zarówno z urzędu jak i na wniosek strony nie zachodzi . Na wstępie wskazać należy, iż Skarżący jak wynika z akt sprawy jest obecnie osoba pozbawioną wolności, gdzie przewidywany koniec kary przypada na 29 maja 2021r. i nie posiada majątku oraz nie osiąga żadnych dochodów. Te okoliczności nie uzasadniały jednak w świetle powołanych przesłanek § 5 uchwały przychylenia się do wniosku strony. W sytuacji skarżącego, gdy obecnie przebywa w zakładzie karnym, gdzie ma zapewnione warunki bytowe nie można stwierdzić by ściągnięcie należności stanowiłoby zagrożenie dla jego egzystencji, wywołane czynnikami opisanymi § 5 ust. 3 pkt 1 lit a do g uchwały. W szczególności skarżącego nie cechuje ubóstwo rozumiane jako posiadanie uprawnień do świadczeń pieniężnych przyznawanych na postawie ustawy o pomocy społecznej. Nie jest osoba bezrobotną, bezdomną, niepełnosprawną, z orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym lub znacznym. Nie jest też osobą dotkniętą długotrwałą lub ciężką chorobą udokumentowaną zaświadczeniem lekarskim. W jego sytuacji nie miała miejsca też klęska żywiołową, ani zdarzenie losowe. Trudno bowiem przyjąć by fakt przebywania w zakładzie karnym wynikającym ze skazania wyrokiem karnym stanowił o zdarzeniu losowym opisanym w w/w uchwały. O zdarzeniu losowym można mówić, gdy dotyczy to okoliczności dotykających stronę niezależnych od jej działania, postępowania. Trudno zaś odnieść tę charakterystykę do strony, która została umieszczona w zakładzie karnym na skutek skazania jej wyrokiem karnym za dokonany przez nią czyn przestępczy. Nie można też ocenić, by obecna życiowa strony mimo, iż niewątpliwie trudna z uwagi na fakt pobytu w zakładzie karnym mogła uzasadniać pozytywną decyzje w zakresie objętym wnioskiem, mając na względzie to, iż strona może ubiegać się o odroczenie terminu płatności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, na co zasadnie wskazano w treści decyzji, czy też możliwość podjęcia przez stosunkowo młodego skarżącego ( PESEL [...]) zatrudnienia po opuszczeniu zakładu karnego, na co także wskazano w treści spornych decyzji . Końcowo zaznaczyć należy, iż podjęcie decyzji w spornym zakresie oparte jest na uznaniu administracyjnym co oznacza, iż organ może ale nie jest zobowiązany do przyznania wnioskowanej pomocy nawet w przypadku gdy stwierdzi zaistnienie okoliczności unormowanych przepisami § 5 uchwały. Taki jej charakter oznacza, że organ administracji ma pewną swobodę decyzyjną co do ustalenia treści wydawanej decyzji, związaną z realizowaniem określonej (w zakresie przedmiotu decydowania) polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do decyzji uznaniowych ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności; a zatem - czy organ prowadzący postępowanie nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po takim rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia oraz ustalenie zakresu owego uprawnienia. Przenosząc te uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż rozpatrując wniosek skarżącego organy należycie rozważyły cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i mieszcząc się w granicach uznania administracyjnego dokonały oceny przesłanek warunkujących możliwość umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej dając temu wyraz w treści spornych decyzji . Reasumując Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji wydane zostały bez naruszenia przepisów prawa, w szczególności organy nie naruszyły granic uznania administracyjnego, a nie udzielenie wnioskowanej ulgi w spłacie należności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej znajduje oparcie w obowiązujących regulacjach ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i uchwale Rady Powiatu [...] z [...]r nr [...]. W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151p.p.s.a.