IV SA/Gl 229/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2008r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta G., odmówił przyznania J.S. świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej na dziecko Y.B. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 2 pkt 4 i 5, art. 7 ust. 1, art. 8, art. 9a, art. 10 ust. 1-6 oraz ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), a także rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej: z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) i z dnia 7 czerwca 2005 r. w sprawie wzoru wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej oraz odpowiednich zaświadczeń (Dz. U. Nr 105, poz. 882). Uzasadniając swoje stanowisko organ przytoczył przepisy prawa obowiązujące w przedmiotowym zakresie oraz wskazał, że warunkiem koniecznym do przyznania osobie uprawnionej prawa do zaliczki alimentacyjnej jest bezskuteczność postępowania egzekucyjnego należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Natomiast zgodnie z zaświadczeniem Sądu Okręgowego z dnia [...] adres dłużnika alimentacyjnego nie został ustalony i żadna sprawa na terenie [...] się nie toczy ponieważ władze [...] odmawiają poszukiwania swoich obywateli na wniosek sądu zagranicznego w sprawach dotyczących prawa cywilnego. Na podstawie tej informacji stwierdzono, że alimenty od dłużnika nie wpływają. Mając na względzie powyższe organ uznał, że nie można stwierdzić czy egzekucja alimentów od M.B. na rzecz małoletniego syna Y.B. jest bezskuteczna. J.S. złożyła od wskazanej decyzji odwołanie, podnosząc w nim, iż od [...], tj. od rozwodu z ojcem dziecka M.B. oraz zsądzenia na rzecz syna alimentów nie otrzymała od byłego męża świadczeń alimentacyjnych ani jakiejkolwiek pomocy materialnej. Ponadto od [...] nie otrzymuje zaliczki alimentacyjnej, pomimo, iż wcześniej taka zaliczka była jej wypłacana. Z otrzymanych z Ambasady Polskiej w [...] oraz z Ministerstwa Sprawiedliwości informacji wynika natomiast, że od [...] do chwili obecnej transfer alimentów z [...] do Polski nie jest możliwy oraz, że nie ma możliwości skutecznego dochodzenia roszczeń alimentacyjnych w stosunkach polsko-[...]. Zdaniem strony informacje te jasno wskazują, że egzekucja alimentów jest bezskuteczna. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy podniósł, iż stosownie do art. 2 pkt 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego, na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Z kolei zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy, bezskuteczność egzekucji oznacza egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Natomiast w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do tych świadczeń składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją (art. 10 ust. 1a ustawy). Organ zauważył, że strona nie złożyła wraz z wnioskiem o przyznanie zaliczki alimentacyjnej informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji ani też zaświadczenia zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Natomiast z akt sprawy wynika, że adres dłużnika M.B. nie został ustalony i żadna sprawa na terenie [...] się nie toczy ponieważ władze [...] odmawiają poszukiwania swoich obywateli na wniosek sądu zagranicznego w sprawach dotyczących prawa cywilnego. Ponadto treść pisma Sądu Okręgowego w G. z dnia [...], jakie strona dołączyła do odwołania, wskazuje, że alimenty nie wpływają ponieważ adres dłużnika zamieszkałego w [...] nie jest znany i sąd nie ma możliwości jego ustalenia. Na tej podstawie organ uznał, że postępowanie egzekucyjne nie toczy się z przyczyn formalnych (nie zostało w ogóle wszczęte). Bezskuteczność egzekucji, zdaniem organu, ma bowiem miejsce jedynie wówczas gdy dłużnik alimentacyjny jest znany z miejsca pobytu i można wobec niego podejmować jakiekolwiek czynności zmierzające do zaspokojenia należności alimentacyjnych. Nie ma przy tym znaczenia to, że [...] Bank [...] zaprzestał udzielania zezwoleń na transfer alimentów do innych państw, skoro egzekucja nie jest prowadzona. Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że skoro egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od M.B. nie jest w ogóle prowadzona, to nie można mówić o jej bezskuteczności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.S. nie zgadzając się z decyzją Kolegium zasadniczo powtórzyła argumenty zawarte uprzednio w odwołaniu. Podniosła, iż pomimo tego, że posiada liczne dokumenty (pisma z Ambasady Polskiej w [...], z Ministerstwa Sprawiedliwości, zaświadczenia z Sądu Okręgowego w G.), z których jasno wynika, że alimenty od M.B. na rzecz jej syna nigdy nie wpływały i nie wpływają oraz, że spełnia warunki wymienione w ustawie o zaliczce alimentacyjnej organy odmówiły jej synowi prawa do tego świadczenia. Zdaniem skarżącej stanowisko Kolegium, że zalicza alimentacyjna nie należy się gdy dłużnik przebywa w kraju gdzie polskie tytuły egzekucyjne nie są respektowane lub gdy nie jest znany jego adres dyskryminuje ją i jej syna. Uważa, że w sprawie istotne jest to, że na rzecz syna nie otrzymała od jego ojca żadnej pomocy, jak również nie ma możliwości jej uzyskania, co potwierdza pismo Prezesa Sądu Okręgowego w G. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że uchybia ona przepisom prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, rzutującym również na poprawność zastosowania przepisów prawa materialnego, co uzasadniało konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ I instancji wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie na wniosek skarżącej z dnia [...], w którym wystąpiła ona o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla dziecka Y.B. Postępowanie administracyjne prowadzone było zatem na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) zwanej dalej ustawą o zaliczce alimentacyjnej. Przepis art. 1 pkt 2 tej ustawy określa m.in. zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. W myśl art. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli w wyniku jej przeprowadzenia nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Bezskuteczność egzekucji musi być potwierdzona stosownym zaświadczeniem komornika (art. 10 ust. 1 ustawy). Natomiast w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją (art. 10 ust. 1 a cyt. ustawy). W rozpatrywanej spawie świadczenie alimentacyjne dochodzone jest od ojca dziecka zamieszkałego w [...], w związku z czym skarżąca do wniosku o przyznanie zaliczki dołączyła zaświadczenie Sądu Okręgowego w G. z dnia [...]. Z zaświadczenia tego wynika, że skarżąca złożyła wniosek o alimenty konwencyjne dla Y.B. skierowany przeciwko M.B. zamieszkałemu w [...] oraz, że wniosek został wysłany do właściwych władz w [...], jednak pomimo interwencji Sądu brak jest informacji o sposobie jego załatwienia. Również z kolejnych zaświadczeń Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] oraz z [...] potwierdzono, że [...] Sąd ten przekazał wniosek J.S. do Ministerstwa Sprawiedliwości w [...] o realizację alimentów. Ponadto Sąd wskazał, że adres dłużnika nie został ustalony i żadna sprawa na terenie [...] się nie toczy, ponieważ władze [...] odmawiają poszukiwania swoich obywateli na wniosek sądu zagranicznego w sprawach dotyczących prawa cywilnego. W związku z tym Sąd stwierdził, że od momentu wysłania wniosku do chwili obecnej alimenty nie wpływają. Zdaniem Kolegium zaświadczenia te nie wskazują, że egzekucja alimentów w ogóle została wszczęta, oraz że jest bezskuteczna. Stanowisko to, w ocenie Sądu, nie znajduje oparcia w treści przedmiotowych zaświadczeń, które nie wskazują, że procedura egzekucyjna nie została uruchomiona. Treść powyższych zaświadczeń Sądu Okręgowego wskazuje bowiem, że skarżąca złożyła wniosek do sądu o egzekucję alimentów. Zatem skarżąca dokonała czynności niezbędnej do uruchomienia procedury zmierzającej do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych od ojca dzieci zamieszkałego w [...]. Dochodzenie roszczeń alimentacyjnych we wskazanym trybie może bowiem odbywać się wyłącznie za pośrednictwem organów do tego uprawnionych (art. 3 ust. 1 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą z dnia 20 czerwca 1956 r. - Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87). W rozpoznawanej sprawie nie można, zdaniem Sądu, tracić z pola widzenia sensu regulacji ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którą prawo do zaliczki przysługuje gdy egzekucja świadczeń jest bezskuteczna. Oznacza to, że osoba, która spełnia pozostałe warunki wynikające z ustawy powinna uruchomić procedurę zmierzającą do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych, natomiast z przyczyn od niej niezależnych nie jest w stanie na drodze prawnej świadczeń tych uzyskać. Procedura określona w ustawie ma przy tym zapewnić, aby bezzasadnie nie były wydatkowane środki publiczne. W niniejszej sprawie, jak wynika z przedmiotowych zaświadczeń, strona skarżąca taką procedurę prawną uruchomiła. Zatem dopełniła niezbędnych czynności zmierzających do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych. Inną rzeczą jest, czy wyegzekwowanie tych świadczeń w tym przypadku jest faktycznie możliwe. Z zaświadczenia Sądu Okręgowego z dnia [...] wynika, że wobec zaistnienia okoliczności w tym piśmie naprowadzonych nie ma możliwości skutecznego ich wyegzekwowania. Zatem w przedmiotowej sytuacji, gdy formalnie egzekucja nie była prowadzona w państwie miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, taką sytuację - zdaniem składu orzekającego - należy traktować na równi z bezskutecznością egzekucji w rozumieniu przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej, skoro z góry wiadomo, że egzekucja będzie bezskuteczna wobec istnienia przeszkody wykazanej przez Sąd, uniemożliwiającej wyegzekwowanie należności z tytułu zasądzonych alimentów. Nieuprawnione jest, w ocenie Sądu, twierdzenie organu, iż w każdym przypadku warunkiem przyznania zaliczki jest prowadzenie egzekucji. Mogą bowiem wystąpić przypadki, gdy uruchomienie postępowania egzekucyjnego z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej nie jest możliwe, a okoliczność ta znajduje potwierdzenie nie w oświadczeniu osoby zainteresowanej uzyskaniem zaliczki, lecz pochodzi od uprawnionego do tego organu państwa, który stwierdza, że nie jest możliwe uruchomienie takiego postępowania. Oznacza to, że w takim przypadku zachodzi nie tylko bezskuteczność samej egzekucji, ale bezskuteczność możliwości dochodzenia na drodze prawnej wyegzekwowania wyroku sądu powszechnego. W tej sytuacji treść art. 10 ust. 1 a ustawy o zaliczce alimentacyjnej mówiąca o informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji należy ujmować szeroko, to znaczy obejmować nią zarówno sytuacje, gdy postępowanie jest prowadzone jak również i takie, gdy jego skuteczne uruchomienie nie jest możliwe. Dokonanie literalnej interpretacji przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej w omawianym zakresie byłoby nie do pogodzenia z jej celem, tj. udzielaniem pomocy osobom, które na drodze prawnej nie są w stanie przy wykorzystaniu własnych uprawnień wyegzekwować należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej na mocy tytułu wykonawczego do ich uiszczania. Zatem wbrew twierdzeniu organu istotnym dla rozstrzygnięcia danej sprawy mogą okazać się przyczyny, w oparciu o które odmówiono wszczęcia oraz prowadzenia egzekucji, które mogą niweczyć skuteczne dochodzenie należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego oraz procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym uchylił tą decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu. Z uwagi na to, że mocą zaskarżonej decyzji odmówiono skarżącej przyznania zaliczki alimentacyjnej nie zachodzi okoliczność orzekania w trybie art. 152 powołanej wyżej ustawy o jej wykonalności.