IV SA/Gl 234/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie: NSA Tadeusz Michalik Adam Mikusiński Protokolant stażysta Agnieszka Zygmunt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana. Decyzją z dnia [...], podjętą z upoważnienia Prezydenta Miasta K., odmówiono R.S. odstąpienia od żądania zwrotu należności z tytułu odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej za okres od [...] do [...]. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 33 k ust. 4 i art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. Nr 64 z 1998 r., poz. 414 ze zm.) oraz uchwałę nr [...] Rady Miejskiej K. z dnia [...] w sprawie częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka w placówkach opiekuńczo-wychowawczych prowadzonych przez Miasto K. (wraz z późniejszymi zmianami). Swoje rozstrzygnięcie organ orzekający oparł na ustaleniu, że dochód strony wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe wynoszące [...] zł. Strona nie przedłożyła przy tym żadnych zaświadczeń dotyczących sytuacji zdrowotnej i ponoszenia zwiększonych wydatków na leki. W piśmie z dnia [...] skierowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. R.S. przesłał o umorzenie mu odpłatności za pobyt jego syna R. w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Pismo to potraktowano jako odwołanie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Kolegium oparło się na przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, według którego odstąpić od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie można tylko w przypadkach szczególnych, zwłaszcza gdy żądanie to stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Tego rodzaju szczególny przypadek nie zachodzi w niniejszej sprawie. Strona posiada bowiem dochód przekraczający znacznie ustawowe kryterium i jest on wystarczający na zabezpieczenie potrzeb rodziny oraz pokrycia przedmiotowej należności. Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji, podkreślając przy tym uznaniowy charakter wydanej przez niego decyzji. W skardze R.S. zakwestionował sposób załatwienia sprawy administracyjnej zarzucając w pierwszej kolejności, że syn R. był pod opieką [...], a skarżący płacił na niego alimenty. Wskazał też na obciążające go [...], które uniemożliwiają mu ponoszenie omawianej odpłatności. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze. W pierwszym rzędzie zastrzeżenia budzi samo uruchomienie postępowania odwoławczego. Pismo skarżącego z dnia [...] wpłynęło wprawdzie do organu I instancji w terminie otwartym do wniesienia odwołania, jednak w żaden sposób nie wynika z niego, by nosiło ono taki charakter. Zawiera ono żądanie umorzenia należności i żądanie to skierowane jest wprost do organu podstawowego stopnia. Pismo nie jest oznaczone jako odwołanie i nie nawiązuje ani nie wskazuje decyzji pierwszoinstancyjnej. W takiej sytuacji organy administracyjne nie były uprawnione do zastąpienia strony w sprecyzowaniu rodzaju omawianego pisma. Należało się zatem zwrócić do skarżącego o jednoznaczne zajęcie stanowiska w tej kwestii. Brak ten należy zatem uzupełnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. O ile skarżący potwierdzi, że jego intencją było złożenie odwołania, to Kolegium będzie mogło merytorycznie rozpatrzyć sprawę z uwzględnieniem poniższych wywodów. Otóż organ odwoławczy rozstrzygnął sprawę w aspekcie treści normatywnej art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Stanowiska tego z kilku powodów nie można zaakceptować. Przede wszystkich odstąpienie od żądania zwrotu wydatków w trybie art. 41 może mieć miejsce wówczas, gdy obowiązek zwrotu wydatków wynika z przepisów prawa lub decyzji administracyjnej. Organy obu instancji nie wskazały na wystąpienie takiej okoliczności. W szczególności nie ustaliły one, czy w stosunku do skarżącego wydana była decyzja ustalająca opłatę za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Na gruncie art. 33 k ust. 6 ustawy o pomocy społecznej decyzję taką wydawał starosta, a we wcześniejszym stanie prawnym organ prowadzący placówkę – stosownie do § 49 ust. 4 rozporządzenia MEN z 21 lutego 1994 r. w sprawie rodzajów i zasad działania placówek opiekuńczo-wychowawczych ... (Dz.U. Nr 41, poz. 156 ze zm.). Jeżeli taka decyzja nie była wydana, to w ogóle nie pojawia się problem odstąpienia od żądania zwrotu wydatków. Po drugie – art. 41 ustawy o pomocy społecznej dotyczy katalogu świadczeń wymienionych w art. 34 ust. 3 i 4 tej ustawy. Katalog ten ma charakter zamknięty i nie obejmuje odpłatności za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Tak więc zastosowanie przepisu art. 41 przez organ odwoławczy było wadliwe. W przypadku wskazanych placówek nie wchodzi w grę odstąpienie od żądania zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, natomiast możliwe było częściowe lub całkowicie zwolnienie rodziców z opłat (art. 33 k ust. 7 cyt. ustawy). Z przytoczonych w decyzji organu I instancji podstaw prawnych zdaje się wynikać, że pod tym kątem organ ten rozpatrywał sprawę, ale błędnie sformułował rozstrzygnięcie decyzji. Jeżeli przy tym opłata nie została decyzyjnie ustalona, to bezprzedmiotowe byłoby też orzekanie co do zwolnienia od tej opłaty. Tak więc przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, po uprzednim uzupełnieniu kwestii odwołania, wyjaśnić należy, czy wobec skarżącego wydano ostateczną decyzję ustalającą opłatę za pobyt dziecka w placówce. Od ustalenia tego będzie zależeć, czy sprawa ma być prowadzona w przedmiocie zwolnienia z tej opłaty, czy też postępowanie administracyjne winno ulec umorzeniu. Ponieważ naruszone zostały wymienione przepisy prawa materialnego, a także art. 7, 77 § 1 kpa, dlatego z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. SW