IV SA/Gl 238/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki oddala skargę Decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną w trybie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. - aktualnie obowiązuje tekst opublikowany w Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.) Prezydent Miasta K. uchylił z dniem [...] decyzję własną z dnia [...], nr [...], mocą której przyznał D.K. pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki na okres od [...] do [...]. W uzasadnieniu wspomnianego rozstrzygnięcia z dnia [...] wskazano na zmianę okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Ustalono bowiem, że wyżej wymieniony od [...] do [...] był uczniem Szkoły Policealnej Nr [...] w K., przy czym na 100 godzin programowych był bez usprawiedliwienia nieobecny na 81 godzinach. Następnie, to jest od [...] do [...] był słuchaczem Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych w S., jednak w dniu [...], ze względu na nieusprawiedliwione nieobecności został skreślony z listy słuchaczy ze skutkiem na dzień [...]. Mając na względzie powyższe organ pierwszej instancji podniósł, że skoro strona zmieniła szkołę oraz zaprzestała nauki bez powiadomienia pracownika socjalnego, to doszło do pobrania przez nią nienależnego świadczenia w okresie od [...] do [...] w wysokości [...] zł. Po rozpoznaniu odwołania złożonego przez D.K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w dniu [...] wydało decyzję nr [...], którą utrzymało w mocy rozstrzygnięcie zapadłe w pierwszej instancji. Kolegium podkreśliło, że krótkie okresy pobierania nauki przez stronę nie mogą zostać uznane za kontynuowanie nauki w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Tym samym w pierwszym semestrze roku szkolnego [...] strona nie posiadała statusu ucznia (studenta) i nie informowała o przerwaniu nauki, otrzymując jednocześnie pomoc pieniężną na jej kontynuowanie. Wystąpiło więc pobranie nienależnego świadczenia, o którym mowa w art. 6 pkt 16 tej ustawy, co z mocy art. 106 ust. 5 omawianej regulacji uzasadnia zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej na niekorzyść strony bez jej zgody. Na powyższą decyzję D.K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, wnosząc o jej unieważnienie. Podkreślił bowiem, że informował organy obydwu instancji o zmianie szkoły w pismach, z których wynikało, że złożył dokumenty do kilku szkół (Szkoła Policealna, Kolegium Nauczycielskie, Uniwersytet [...]). W Szkole Policealnej rozpoczął naukę nie mając pewności o przyjęciu na studia. Nauki tej zaprzestał po dniu [...], ponieważ został przyjęty do Kolegium Nauczycielskiego, w którym uczył się przez [...], a zrezygnował z powodu stanu zdrowia. Skarżący podniósł, że świadczenia na kontynuowanie nauki można kwotowo wyliczyć proporcjonalnie do faktycznych okresów pobierania nauki. Wywiódł jednak, iż pobranych świadczeń nie jest w stanie spłacić. Po rozpoznaniu wspomnianej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 9 października 2009 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 1009/08 uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że sama zasada co do możliwości weryfikacji decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej nie może budzić wątpliwości. Przewiduje ją zastosowany przez organy administracyjne przepis art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, który dopuszcza zmianę lub uchylenie decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody między innymi w razie zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony albo pobrania nienależnego świadczenia. Stosownie przy tym do art. 6 pkt 16 omawianej regulacji, świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub w sytuacji niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zważywszy treść obu wskazanych wyżej przepisów Sąd zwrócił uwagę, że każda zmiana sytuacji materialnej i osobistej - jeśli wywiera wpływ na przyznanie pomocy społecznej lub jej zakres - powoduje zmianę lub uchylenie decyzji niezależnie od kwestii nienależnego świadczenia. Podkreślił jednak, że chodzi tu o zmiany, jakie nastąpiły po wydaniu decyzji przyznającej określone świadczenia. Wszelkie zmiany występujące w toku pierwotnego postępowania administracyjnego powinny bowiem zostać uwzględnione w decyzji kończącej to postępowanie. O ile przed wydaniem decyzji organ o nich nie wiedział, to weryfikacja tego aktu może się odbyć zasadniczo w dwóch trybach. Pierwszy z nich ujęty jest także w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, w związku z art. 6 pkt 16 tej ustawy, ale nie w części mówiącej o zmianie sytuacji, ale w aspekcie uzyskania świadczenia na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji. Jeżeli natomiast nie wchodzi w grę zastosowanie tego trybu, drugą możliwość daje instytucja wznowienia postępowania, uregulowana w art. 145 i następnych Kodeksu postępowania administracyjnego, stosowanego odpowiednio w sprawach z zakresu pomocy społecznej (art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.). Mając na uwadze powyższe Sąd podniósł, że skoro pierwotna decyzja o przyznaniu skarżącemu spornego świadczenia została uchylona z dniem [...], to można zakładać, że organy obydwu instancji za zmianę sytuacji skarżącego uznały już jego rezygnację z nauki w Szkole Policealnej, która miała wszak bezspornie miejsce przed wydaniem tego rozstrzygnięcia. W takim przypadku, wydanie decyzji w zastosowanym przez organy trybie z art. 106 ust. 5 musiałoby więc opierać się na ustaleniu pobrania nienależnego świadczenia na skutek przedstawienia przez skarżącego nieprawdziwych informacji (art. 6 pkt 16 cytowanej ustawy). Nieprawdziwa informacja może zaś polegać także na zatajeniu prawdy. O ile zatem skarżący przedłożył prawdziwe zaświadczenie o rozpoczęciu nauki, ale przed wydaniem decyzji jej zaprzestał, to przesłanki powołanych norm prawnych były spełnione, aczkolwiek organy dokonywały ustaleń w zakresie innych przesłanek ustawowych, związanych ze zmianą sytuacji osobistej skarżącego. Natomiast pozostaje problem terminu, od którego należało uchylić pierwotną decyzję. Sąd wskazał, iż podziela dorozumiane stanowisko organów, że w przypadku nienależnie pobranego świadczenia uchylenie decyzji w trybie art. 106 ust. 5 powinno nastąpić od chwili zdarzenia powodującego utratę przez stronę prawa do pobierania określonego świadczenia. Jeżeli zatem więc zdarzeniem takim była rezygnacja z nauki w Szkole Policealnej, to z dniem [...] wygasło uprawnienie do jego pobierania. Bez znaczenia jest przy tym podnoszone przez D.K. dopiero w skardze twierdzenie, że informował organy o złożeniu dokumentów do kilku szkół. Przedmiotowa pomoc przysługuje bowiem na rzeczywiste kontynuowanie nauki w danym czasie, a nie według deklarowanych zamiarów, o ile nie zostały one uwzględnione w planie kontynuowania nauki, wymaganym stosownie do rozporządzenia z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2005 r. Nr 6, poz. 45 ze zm.). Sąd podniósł, że sprawa w tym aspekcie nie została właściwie wyjaśniona, a brak stosownych ustaleń w zaskarżonej decyzji nie pozwala na ocenę prawidłowości stanowiska organów w tym zakresie. Wywiódł jednak, że w nie można mówić o pobraniu przez skarżącego nienależnego świadczenia za okres do [...], skoro w tym czasie był on uczniem Szkoły Policealnej. W sytuacji gdy sprawa dotyczyła okresu przeszłego właściwe było zastosowanie art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Wprawdzie bowiem według ust. 1 tego artykułu świadczenie przyznaje się za okres miesiąca kalendarzowego, jednak przy orzekaniu ex post należy mieć na uwadze dokładny okres, jaki obejmuje uprawnienie do określonego świadczenia. Przywołany art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. pozwala wówczas na proporcjonalne obniżenie wysokości świadczenia. Z jednej zatem strony nie było podstaw do uchylenia pierwotnej decyzji już od dnia [...], a z drugiej - do utrzymania jej obowiązywania za okres, gdy skarżący już się nie uczył. Sąd wskazał, że powyższą ocenę prawną organ administracji publicznej powinien uwzględnić przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaś jeżeli plan kontynuowania nauki nie przewidywał zmiany szkoły, a skarżący o tej zmianie nie poinformował do czasu wydania pierwotnej decyzji, to właściwe będzie jej uchylenie z dniem [...]. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze K. w dniu [...] wydało decyzję nr [...], mocą której uchyliło decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...], nr [...] w części dotyczącej daty uchylenia decyzji nr [...] z dnia [...] i orzekło u uchyleniu tej decyzji z dniem [...], utrzymując wspomnianą decyzję z dnia [...] w pozostałym zakresie w mocy. W uzasadnieniu Kolegium zaakcentowało, że w świetle stanowiska wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 października 2009 r., w przypadku pobrania nienależnie pobranego świadczenia, uchylenie decyzji o jego przyznaniu w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej powinno nastąpić od chwili zdarzenia powodującego utratę przez stronę prawa do pobierania tego świadczenia. Zdarzeniem takim była w niniejszej sprawie rezygnacja strony z nauki w Szkole Policealnej z dniem [...]. Podnoszona przez D.K. okoliczność, że informował on orzekające w sprawie organy o złożeniu dokumentów do kilku szkół pozostaje w sprawie bez znaczenia. Zgodnie bowiem z planem usamodzielnienia z dnia [...], który został opracowany z udziałem strony i przez nią podpisany, uzyskanie wykształcenia mało odbywać się jedynie w szkole policealnej. Skoro przy tym omawiany plan nie przewidywał możliwości zmiany szkoły, a strona nie poinformowała o zaistniałej zmianie do czasu wydania pierwotnej decyzji o przyznaniu świadczenia, to właściwym było uchylenie tego rozstrzygnięcia z dniem [...] W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D.K. domagał się unieważnienia decyzji organu drugiej instancji i umorzenia spłaty kwoty pobranej w ramach spornego świadczenia podnosząc, że Kolegium nie wzięło pod uwagę faktu, iż przerwanie nauki spowodowane zostało wykryciem u niego choroby nowotworowej i koniecznością poddania się stosownemu leczeniu. Podkreślił przy tym, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. nie interesował się jego trudną sytuacją materialną i życiową. Nadto zakwestionował prawidłowość niezaliczenia do okresu kontynuowania nauki czasu gdy był słuchaczem Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Kolegium ponownie podniosło, że plan usamodzielnienia podpisany przez D.K. w dniu [...] przewidywał, że uzyskanie przezeń wykształcenia miało odbywać się jedynie w szkole policealnej i nie uwzględniał on możliwości zmiany szkoły. W konsekwencji, skoro skarżący nie poinformował o takiej zmianie organu pierwszej instancji do czasu wydania decyzji przyznającej sporne świadczenie, to decyzję tą należało uchylić z dniem [...], w którym zmiana ta nastąpiła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot odpowiada wymogom prawa. W pierwszej kolejności trzeba zaakcentować, że wydając zaskarżoną decyzję, organ administracyjny opierał się na wskazaniach zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2009 r., zapadłym w sprawie o sygn. akt IV SA/Gl 1009/08. Z mocy art. 153 p.p.s.a. był bowiem związany oceną prawną, która została w tym orzeczeniu sformułowana. Wykonując zalecenia Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. ustaliło, że zgodnie z treścią planu usamodzielnienia D.K., który został przezeń podpisany w dniu [...], uzyskanie przezeń wykształcenia miało nastąpić w szkole policealnej, przy czym plan ten nie przewidywał możliwości zmiany szkoły. Omawiana okoliczność jest w sprawie poza sporem, albowiem nie była przez skarżącego w żaden sposób kwestionowana. W tym stanie rzeczy, skoro wyżej wymieniony był uczniem Szkoły Policealnej nr [...] w K. tylko do dnia [...], to należy przyjąć, że spełniał wymogi warunkujące uzyskanie uprawnień do pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki wyłącznie do tej daty. Trzeba bowiem podkreślić, że plan kontynuowania nauki stanowi niezbędny element programu usamodzielnienia i w myśl §2 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2005 r., Nr 6, poz. 45 ze zm.), jego określenie jest wymogiem warunkującym przyznanie spornego świadczenia. Dokonywanie zmian w indywidualnym programie usamodzielnienia może przy tym następować jedynie wspólnie z opiekunem i wymaga zatwierdzenia przez kierownika powiatowego centrum pomocy rodzinie (§8 ust. 3 tego aktu wykonawczego). W świetle powyższego, pomoc pieniężna, którą pobierał D.K. przysługiwałaby mu wyłącznie w sytuacji, gdyby kontynuował on naukę w sposób zgodny z opracowanym dla niego planem kontynuowania nauki, określonym w indywidualnym programie usamodzielnienia. Tymczasem przesłanka ta przestała zachodzić począwszy od [...], kiedy skarżący przerwał naukę rozpoczętą w wyżej wymienionej szkole policealnej. Jakkolwiek bowiem D.K. rozpoczął następnie (to jest z dniem [...]) edukację w Nauczycielskim Kolegium Języków Obcych w S., to jednak nie jest ono szkołą policealną w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.), która wyraźnie wszak różnicuje oba wspomniane wyżej typy placówek oświatowych. Nauczycielskie kolegia języków obcych zaliczają się mianowicie, z mocy art. 77 ust. 1 tej regulacji do zakładów kształcenia i placówek doskonalenia nauczycieli, czyli należą do podmiotów wskazanych w art. 2 pkt 9 cytowanej ustawy, które trzeba odróżnić od szkół policealnych, stanowiących w świetle art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. g) tego aktu szkoły ponadgimnazjalne wymienione w art. 2 pkt 2 lit. c) omawianej ustawy. Z akt sprawy ani z wywodów skarżącego, jak również z oświadczeń organu odwoławczego nie wynika też, aby indywidualny program usamodzielnienia D.K. sporządzony w dniu [...] ulegał następnie zmianom z zachowaniem trybu przewidzianego w §8 ust. 3 cytowanego rozporządzenia z dnia 23 grudnia 2004 r. Równocześnie w sprawie jest jednoznaczne, że do dnia wydania decyzji o przyznaniu mu świadczenia, to jest do [...], skarżący nie poinformował organu pomocy społecznej o fakcie, iż zaprzestał nauki w szkole policealnej. Nie sposób bowiem uznać za równoznaczne z taką informacją samo tylko powiadomienie o tym, że ubiegał się o przyjęcie do kilku szkół. W rezultacie, skoro strona z dniem [...] przestała być uczniem szkoły policealnej, i nie podjęła następnie nauki w innej szkole tego samego typu (czyli w sposób zgodny z planem kontynuowania nauki), to okoliczności sprawy dawały podstawy do przyjęcia, że świadczenie za okres począwszy od wspomnianej daty, przyznane zostało mu w warunkach, o których mowa w art. 6 ust. 16 ustawy o pomocy społecznej, czyli na podstawie podania nieprawdziwych informacji (za które należy uznać także zatajenie prawdy), a co za tym idzie, stanowi ona świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu tego przepisu. Mając na względzie powyższe trzeba stwierdzić, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. prawidłowo orzekło o uchyleniu z dniem [...] decyzji pierwszoinstancyjnej o przyznaniu skarżącemu pomocy pieniężnej. Skoro bowiem pomoc ta w odniesieniu do okresu począwszy od wspomnianej daty, była świadczeniem nienależnie pobranym, to organ ten był uprawniony do takiego rozstrzygnięcia z mocy art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. W tym kontekście zarzuty skargi nie mogły odnieść skutku. Sporne świadczenie przysługuje za rzeczywiste kontynuowanie nauki i dlatego niezależnie od powodu, z jakiego strona zaprzestała nauki w szkole policealnej (o czym nie powiadomiła organu pomocy społecznej), pomoc pieniężna uzyskana przez nią za okres po jej przerwaniu słusznie została potraktowana jako świadczenie nienależnie pobrane. Podnoszona przez D.K. argumentacja dotycząca jego trudnej sytuacji materialnej nie może w tej sytuacji przesądzać o zasadności uwzględnienia skargi. Strona może natomiast jedynie powołać się na nią występując do właściwego organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty tego świadczenia, umorzenie jej w całości lub w części bądź o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, do czego jest uprawniona z mocy art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że akt stanowiący przedmiot skargi nie narusza prawa w stopniu mogącym uzasadniać jego uchylenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.