IV SA/Gl 241/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Referent Izabela Auguścik-Michułka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2007 r. sprawy ze skargi S.Z. na orzeczenie Ś. Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie funkcjonariuszy Policji 1) uchyla zaskarżoną decyzję w części uchylającej orzeczenie organu I instancji i wymierzającej karę wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe; 2) oddala skargę w pozostałej części; 3) określa, że w zakresie opisanym w punkcie 1 wyroku zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Orzeczeniem Komendanta Miejskiego Policji w K. z dnia [...] nr [...] S. Z. – policjant ogniwa Patrolowego Sekcji Prewencji Komisariatu Policji V w K. został uznany winnym popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego w postaci naruszenia dyscypliny służbowej wynikającej z art. 132 ust. 3 pkt 1, 2 i 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 z późn. zm.) i wymierzono mu karę dyscyplinarną w postaci nagany. Zgodnie z w/w orzeczeniem [...] S. Z. zarzucono popełnienie przewinienia dyscyplinarnego, w czasie odbywania szkolenia na kursie profilowanym ruchu drogowego w Centrum Szkolenia Policji w L. (zwanym dalej CSP), które polegało na odmowie wykonania polecenia przełożonego, nieusprawiedliwionej nieobecności na zajęciach dydaktycznych, niepoinformowaniu przełożonego o przyczynie nieobecności na zajęciach dydaktycznych oraz niedopełnieniu obowiązku zgłoszenia służbie dyżurnej faktu powrotu z przepustki. W uzasadnieniu swojego orzeczenia Komendant Miejski Policji w K. podał, iż w dniu [...] S. Z. po zakończonych zajęciach udał się wraz z dwoma kolegami z budynku mieszkalnego, w którym został zakwaterowany, na teren miasta L., S. Z. na w/w wyjście otrzymał zgodę Dowódcy Kompanii [...] M. G., co zostało zaznaczone w książeczce wyjść słuchaczy CSP. W czasie pobytu w mieście [...] S. Z. wraz z pozostałymi osobami udał się do restauracji chińskiej, w której zamówili posiłek. Zgodnie z zeznaniami w/w [...], poczuł się źle po zjedzonym posiłku. Pomimo objawów, które wystąpiły, tj. [...], nie udał się do lekarza. Na podstawie zeznań pozostałych osób ustalono, iż S. Z. udał się wtedy do mieszkania jednej z napotkanych koleżanek, a do CSP wrócił w godzinach rannych. [...] wyjaśnił, iż wrócił na teren budynku jedynie celem zmiany odzieży, zabrania dokumentów, które konieczne były do rejestracji w odpowiedniej placówce medycznej, jak również powiadomienia nieetatowego dowódcy plutonu [...].R. M. o fakcie zgłoszenia się przez niego do lekarza poza terenem CSP. Powyższy fakt nie został w żaden sposób odnotowany, jak twierdzi S. Z. z powodu braku dyżurnego bloku w momencie jego powrotu z przepustki. Jednakże stoi to w sprzeczności z zeznaniami A. P. Pełnił on wtedy służbę dyżurnego bloku [...] w godzinach [...] i stwierdził, iż był cały czas na miejscu pełnienia służby i nie widział w/w [...] wchodzącego do budynku. W czasie pobytu przez S. Z. w pokoju [...], koło godziny [...] do tegoż pokoju wszedł dyżurny CSP [...] R. K. wraz z patrolem służby ochronnej z terenu szkoły. R. K. stwierdził, iż wewnątrz wyczuwalna była [...]. [...] ten wyczuwalny był także od [...] S. Z. oraz dwóch jego kolegów [...] S. T. oraz [...] M. H. Dyżurny R. K. stwierdził również, iż w/w osoby zachowywały się w sposób [...]. W związku z czym, cała trójka zobowiązana została do udania się do pomieszczenia dyżurnego szkoły, celem przeprowadzenia badania na urządzeniu kontrolno-pomiarowym do [...] [...]. Każdy z funkcjonariuszy odmówił poddania się w/w badaniu. W związku z powyższym dyżurny CSP uznał, iż należy skonsultować zaistniałą sytuację z Naczelnikiem CSP [...] P. P. W czasie gdy R. K. udał się do Naczelnika trzej funkcjonariusze wykorzystali moment nieuwagi i udali się w kierunku bramy nr 1. Poleceniem dyżurnego patrol pieszy podjął za nimi pościg, który jednak okazał się bezskuteczny. Następnie cała trójka wsiadła do samochodu należącego do [...] S. Z. Zgodnie z twierdzeniami funkcjonariuszy szukali oni na terenie L. gabinetu lekarskiego. Ponieważ nie znaleźli żadnego w mieście udali się do W., do szpitala przy ul. B., gdzie zostali zbadani przez lekarza internistę. Lekarz ten stwierdził [...] i skierował ich do szpitala. Policjanci wypisani zostali ze szpitala na własną prośbę i wrócili na teren CSP. Następnego dnia S. Z. udał się na zajęcia dydaktyczne i egzaminy. Po ich zakończeniu został wezwany do Dowódcy Kompanii, gdzie został poinformowany, iż decyzją Komendanta Centrum Szkoleniowego Policji w L. został usunięty z kursu PRE-3 i powinien zgłosić się w dniu kolejnym w swej macierzystej jednostce – Komendzie Miejskiej Policji w K. S. Z. udał się do KMP w K., gdzie zeznał, iż odmówił wykonania polecenia przełożonego polegającego na poddaniu się badaniu [...]. Organ I instancji podniósł, iż zasady pobytu słuchaczy w CSP w L. zostały ściśle określone w decyzji Nr [...] Komendanta CSP z dnia [...] r., z którą S. Z. został zapoznany w dniu [...] r., co sam potwierdził własnoręcznym podpisem. Od powyższego orzeczenia Komendanta Miejskiego Policji w K. pełnomocnik [...] S. Z. złożył w dniu [...] r. odwołanie do [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. W odwołaniu pełnomocnik S. Z. wyraził niezadowolenie z orzeczenia zapadłego w I instancji jak również podał, iż wobec odmowy zapoznania obrońcy z aktami postępowania dyscyplinarnego pełnomocnik nie jest w stanie wykonać żadnej czynności zmierzającej do realizacji prawa do obrony, w tym przedstawić zarzuty i wnioski odwołania oraz ustosunkować się do zebranego materiału dowodowego. Organ II instancji orzeczeniem z dnia [...] o nr [...] na podstawie art. 135n ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 z późn. zm.) uchylił zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej rozstrzygnięcia o wymierzeniu kary nagany i wymierzył karę wyznaczenia na inne stanowisko służbowe, natomiast w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. W uzasadnieniu swego orzeczenia organ odwoławczy zasadniczo podzielił ustalenia i wnioski organu I instancji i podał, iż [...] S. Z. ewidentnie i bez żadnych wątpliwości dopuścił się popełnienia przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu zasad pobytu słuchacza w CSP w L., tj. odmówił wykonania polecenia przełożonego, samowolnie opuścił teren CSP, nie poinformował przełożonego o przyczynie nieobecności na zajęciach jak również nie zgłosił służbie dyżurnej faktu powrotu z przepustki. Organ odwoławczy w w/w orzeczeniu odniósł się również do zarzutu pełnomocnika co do odmowy zapoznania z materiałem postępowania dyscyplinarnego. Ś. Komendant Wojewódzki Policji w K. podniósł, iż pełnomocnik został ustanowiony po wydaniu przez rzecznika dyscyplinarnego postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych. W związku z czym, wniosek obrońcy o zapoznanie z materiałem postępowania z dnia [...] nie został uwzględniony. Organ II instancji jednakże uznał, iż Komendant Miejski Policji w K. nie wziął pod uwagę, przy wymierzaniu kary dyscyplinarnej, charakteru i okoliczności popełnionych czynów oraz ich ciężaru gatunkowego. Dlatego też wymierzona kara nagany nie jest współmierna do stopnia zawinienia policjanta. Podsumowując organ II instancji stwierdził, iż zachodzą uzasadnione przesłanki do zmiany zaskarżonego orzeczenia i wymierzenia obwinionemu kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący, działający poprzez pełnomocnika, zarzucił orzeczeniu organu II instancji, rażące naruszenie materialnego prawa policyjnego, naruszenie przepisów postępowania dyscyplinarnego, nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego przez obie instancje, nierozpoznanie wycofania odwołania od orzeczenia I instancji, brak w orzeczeniu właściwego uzasadnienia, brak właściwej formy podpisu pod orzeczeniami organu I jak i II instancji, zaniechanie oceny przedstawionych przez stronę zarzutów dotyczących naruszenia do obrony i podjęcie ich rozpoznania w innym postępowaniu oraz sprzeczność sentencji orzeczenia z treścią uzasadnienia. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podał, iż skarżący w trakcie pobytu poza terenem CSP nie znajdował się w [...], a jedynie [...] spożytym w restauracji chińskiej posiłkiem. Z uwagi, iż na terenie Centrum nie było możliwości skorzystania z opieki medycznej postanowił udać się wraz z dwoma innymi funkcjonariuszami do miasta, celem pozyskania takiej pomocy. W trakcie przygotowań do wyjścia zjawił się dyżurny CSP i nakazał im udać się do dyżurki. Wobec nie udzielenia skarżącemu pomocy medycznej uznał on, iż musi udać się do W. do służb pogotowania ratunkowego. Po udzieleniu mu pomocy w szpitalu przy ul. B. w W. skarżący powrócił na teren CSP. Dnia następnego skarżący udał się o Dowódcy Kompanii aby przedłożyć usprawiedliwienie z dnia poprzedniego oraz poinformować, iż zachodzi konieczność skorzystania przez niego z dalszej pomocy medycznej. W tym samym czasie dowiedział się, iż został usunięty z kursu. Wobec zakończenia kursu skarżący wrócił do miejsca zamieszkania, gdzie skorzystał z pomocy lekarskiej, co udokumentował zaświadczeniem lekarskim o niezdolności do służby z powodu choroby od dnia [...] do [...] . Zdaniem skarżącego organ odwoławczy nie dokonał należytej oceny zebranego materiału dowodowego, a orzeczenie tego organu stanowi odwet za wniesione odwołanie. Skarżący zarzucił nadto naruszenie wyrażonego w art. 135 n ust. 6 ustawy o Policji zakazu reformationis in peius. Zwrócił też uwagę na art. 135 m tej ustawy, który jego zdaniem obliguje organ odwoławczy do powołania komisji, jeżeli w postępowaniu odwoławczym ma być wymierzona kara z art. 137 pkt 4-6 ustawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu i wniósł o oddalenie skargi w całości. Jednocześnie podkreślił, iż skarżący zaprezentował własną ocenę dowodów oraz przebieg całej sytuacji. Organ odwoławczy odniósł się również do pozostałych zarzutów skarżącego. Co do zarzutu rażącego naruszenia prawa policyjnego, organ podał, iż w jego ocenie wymierzenia kary surowszej w tym przypadku wymagał interes służby. Natomiast co do kwestii zapoznawania się przez skarżącego z aktami organ podniósł, iż jego prawa zostały w tym zakresie uwzględnione. Organ uznał także zarzut zaniechania prawa do obrony i praw obrońcy, uregulowany w ustawie Kodeks postępowania karnego za nieuzasadniony, gdyż art. 135 p wyżej cyt. ustawy o Policji precyzyjnie określa zakres stosowania Kpk. Również zarzut nieprawidłowego przeprowadzenia postępowania dowodowego przez obie instancje jak i niedopuszczenia skarżącego do udziału w postępowaniu zdaniem organu jest nieuzasadniony ponieważ ustalenia poczynione w postępowaniu odwoławczym oparto wyłącznie na materiale dowodowym zgromadzonym przez organ I instancji w toku postępowania dowodowego, co oznacza, iż nastąpiło to zgodnie z przepisami, ponieważ art. 135 l ust. 1 w/w ustawy o Policji stanowi, iż w postępowaniu odwoławczym rozpoznanie sprawy następuje na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu dyscyplinarnym. Jeśli chodzi o zarzut braku właściwego uzasadnienia oraz niewłaściwej formy podpisu organ uznał, iż również należy go odrzucić, gdyż w obu instancjach rozstrzygnięcia zawierają uzasadnienia faktyczne jak i prawne, a prawidłowa forma podpisu orzeczeń została zachowana. W ocenie organu odwoławczego kwestia zaniechania oceny przedstawionych przez stronę zarzutów dotyczących naruszenia do obrony i podjęcie ich rozpoznania w innym postępowaniu została rozpoznana w trybie skargowym, gdyż jej treść wskazywała na uchybienia w działaniu organu I instancji. Odnosząc się do ostatniego z zarzutów, tj. sprzeczności sentencji orzeczenia z treścią uzasadnienia, organ wskazał, że sprzeczność taka nie zachodzi, a w uzasadnieniu szczegółowo odniesiono się do rozstrzygnięcia jakie zapadło w przedmiotowej sprawie. Kolejne zarzuty skarżący zgłosił w swym piśmie z dnia [...] podnosząc m.in., że świadkowie G.Z., R.K., A.K., A.P., T.W. i K.O. byli przesłuchani przed wszczęciem postępowania dyscyplinarnego. Według skarżącego nie wykazano, by został on zapoznany z wewnętrznym prawem policyjnym, w oparciu o które postawiono mu zarzuty. Nie było też respektowane jego prawo do obrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się tylko częściowo uzasadniona. W zakresie odnoszącym się do, dokonanych przez organy obu instancji, ustaleń faktycznych wywody skargi są bowiem całkowicie chybione. Właściwie nie formułuje ona w stosunku do nich żadnych konkretnych zarzutów. Skarżący prezentuje natomiast własną wersję stanu faktycznego, co musi być poczytane wyłącznie jako bezskuteczna polemika z prawidłowymi ustaleniami organów policyjnych. Z urzędu Sąd również nie dopatrzył się istotnych nieprawidłowości w sposobie przeprowadzenia postępowania dowodowego, jak i w ocenie dowodów. Jest ona całościowa, logicznie poprawna i całkowicie odpowiada zasadom doświadczenia życiowego. Jest to więc ocena, o której mowa w art. 135 j ust. 1 ustawy o Policji, spełniając też wymogi wynikające z art. 80 i 107 § 3 kpa. Chociaż zarzuty postawione przez skarżącego dopiero w piśmie z dnia [...] generalnie należy pominąć jako spóźnione, jednak należy zauważyć, że dowód z zeznań wymienionych w tym piśmie świadków został przeprowadzony już po wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, a wcześniej sporządzali oni notatki służbowe. Powoływanie się w tym piśmie na nieznajomość przepisów wewnętrznych nie tylko stoi w sprzeczności z dokumentacją sprawy, w której odnotowano przeprowadzenie ze słuchaczami kursu zajęć na temat zasad ich pobytu w Centrum Szkolenia Policji, ale także jest chybione z punktu widzenia ogólnych zasad służby policyjnej, która opiera się na hierarchicznym podporządkowaniu i wykonywaniu poleceń (rozkazów) przełożonych. Tymczasem główne zarzuty postawione skarżącemu dotyczą właśnie odmowy wykonania polecenia służbowego. Na marginesie powyższych wywodów można wskazać kuriozalność sytuacji polegającej na tym, że w tej sprawie obrońcą, a następnie pełnomocnikiem skarżącego była ta sama osoba, która w sprawie drugiego ze współobwinionych Marka H., była pełnomocnikiem organu odwoławczego i prezentowała takie same ustalenia faktyczne, jakie zawarto w zaskarżonej decyzji (sygn. akt tut. Sądu IV SA/Gl 588/07). Wracając do zarzutów skargi jako chybiony należy uznać zarzut naruszenia art. 135 f ust. 2 ustawy o Policji. Mianowicie obrońca w toku postępowania dyscyplinarnego nie domagał się udostępnienia akt w formie, o której mowa w art. 135 f pkt 3 ustawy, lecz wnioskował o zapoznanie go z aktami postępowania dyscyplinarnego, które jest odrębną instytucją procesową określoną w art. 135 i ustawy o Policji. Tymczasem ustęp drugi tego artykułu wyraźnie stanowi, że obrońca może się zapoznać z aktami nie później niż do dnia zapoznania obwinionego z tymi aktami – co w niniejszym przypadku nastąpiło już przed złożeniem owego wniosku przez obrońcę. Postanowienie wydaje się z kolei w razie odmowy udostępnienia akt w trybie art. 135 f pkt 3 ustawy, a nie w razie odmowy zapoznania się z aktami w trybie art. 135 i ustawy. O tym rozróżnieniu organy policyjne nie musiały skarżącego pouczać, skoro jego obrońcą był radca prawny. Kolejny zarzut związany z prawem do obrony nie został w skardze jasno sformułowany ani uzasadniony, w związku z czym ocenić go należy jako gołosłowny. Twierdzenie o niedopuszczeniu obwinionego do udziału w postępowaniu nie znajduje oparcia w materiale sprawy, który wskazuje, że skarżący bez ograniczeń mógł składać wnioski dowodowe i przedstawiać własne stanowisko w sprawie. O swoich prawach, w tym o możliwości ustanowienia obrony, z którego to prawa skorzystał dopiero po wydaniu postanowienia o zakończeniu czynności dowodowych, skarżący był pouczony już przy wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Sąd nie dopatrzył się również zarzucanych w skardze wad w zakresie podpisania decyzji obu instancji. Bezprzedmiotowy jest z kolei zarzut nierozpoznania cofnięcia odwołania przez skarżącego, bowiem dokonał on tej czynności już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Podsumowując powyższe wywody Sąd stwierdza, że w zakresie poprawności przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego i ustaleń stanu faktycznego zaskarżona decyzja nie budzi zastrzeżeń, w związku z czym prawidłowe było uznanie skarżącego za winnego popełnienia zarzucanych mu czynów, stanowiących naruszenie dyscypliny służbowej z art. 132 ust. 3 pkt 1-3 ustawy o Policji. Uzasadniony okazał się natomiast zarzut skargi odnoszący się do wymierzenia kary dyscyplinarnej wyznaczenia na niższe stanowisko służbowe, a konkretnie – naruszenia art. 135 n ust. 6 ustawy o Policji. Według tego przepisu w postępowaniu odwoławczym nie można wymierzyć surowszej kary dyscyplinarnej, chyba że zaskarżone orzeczenie rażąco narusza prawo lub interes służby. Ustanawia on zatem generalny zakaz reformationis in peius, od którego dopuszcza wyjątek w razie rażącego naruszenia prawa lub interesu służby. Wprawdzie w zakresie wymierzania kary postępowanie dyscyplinarne bardziej zbliża się do postępowania karnego, jednakowoż sformułowanie w cyt. przepisie wyjątku od zakazu reformationis in peius podobniejsze jest do regulacji tej instytucji w art. 139 kpa, w którym odstępstwo od owego zakazu dopuszczalne jest w przypadku rażącego naruszenia prawa lub rażącego naruszenia interesu społecznego. Niezależnie jednak od różnic w poszczególnych procedurach prawnych nie ulega wątpliwości, że zakaz orzekania w instancji odwoławczej na niekorzyść strony skarżącej stanowi jedną z podstawowych gwarancji procesowych, umożliwiających stronie podważanie błędnego orzeczenia. W przypadku postępowań, w których nakładane są różnego rodzaju kary, gwarantuje on także i to, że w wyniku zaskarżenia niekorzystnego dla strony orzeczenia, nie powiększą się dolegliwości oznaczone w tym orzeczeniu. Te funkcje gwarancyjne znajdują pełne odniesienie do postępowania dyscyplinarnego funkcjonariuszy Policji. Dla zachowania wymogów wynikających z konstytucyjnych zasad państwa prawa niezbędna jest zatem taka interpretacja art. 135 n ust. 6 ustawy o Policji, która odstępstwo od zakazu reformationis in peius dopuszcza w zupełnie wyjątkowych wypadkach. W praktyce w zakresie przesłanki naruszenia interesu służby możliwość owego odstępstwa winna ograniczać się do sytuacji, gdy utrzymanie rodzaju kary dyscyplinarnej, orzeczonego w I instancji, drastycznie kłóciłoby się z wymogami praworządności i zasadami służby policyjnej. Dokonując takiego odstępstwa organ odwoławczy nie może ograniczyć się do ogólnikowych stwierdzeń, lecz musi wskazać które konkretnie dobra prawnie chronione z zakresu służby policyjnej zostały naruszone, w czym się wyraża doniosłość tych dóbr, oraz w jaki sposób zachowanie obwinionego te dobra naruszyło. Jednocześnie wymierzając karę organ odwoławczy nie jest zwolniony od ponownej oceny wszystkich okoliczności wymienionych w art. 134 h cyt. ustawy, które mają wpływ na wymiar kary. Zaskarżone orzeczenie ogranicza się tymczasem tylko do okoliczności mogących wpływać na zaostrzenie wymiaru kary, natomiast całkowicie pomija okoliczności działające na korzyść skarżącego. Brak pełnej analizy warunków istotnych dla wymiaru kary dyscyplinarnej, zwłaszcza w szczególnej sytuacji odstępstwa od zakazu reformationis in peius powoduje, że w części, w której organ odwoławczy uchylił orzeczenie I instancji i orzekł o surowszej karze, zaskarżone orzeczenie (decyzja) zapadło z naruszeniem art. 134 h i 135 n ust. 6 ustawy o Policji, a sprawa w zakresie wymierzenia kary nie została przez ten organ właściwie rozpatrzona. W toku ponownego postępowania organ odwoławczy w pierwszej kolejności ustali aktualność cofnięcia odwołania przez skarżącego, bowiem skuteczne cofnięcie odwołania zasadniczo prowadzi do umorzenia postępowania odwoławczego. O ile dojdzie do merytorycznego rozstrzygania organ odwoławczy w razie podtrzymania zamiaru podwyższenia kary powinien rozważyć celowość powołania komisji, o której mowa w art. 135 m ustawy o Policji, a przy orzekaniu uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną. Nie będzie jednak orzekał już o winie skarżącego, gdyż w tym zakresie jego skarga została oddalona. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151 i art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. SW