IV SA/Gl 241/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant St. sekr. sąd. Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi R.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję 2) przyznaje adwokatowi M.W. wynagrodzenie [...]zł ([...]) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu skarżącemu. W wyniku rozpatrzenia wniosku R. B. z dnia [...] r., decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta B., odmówił R. B. przyznania nadpłaty zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. oraz przyznał mu wnioskowane świadczenie od dnia [...]r. do dnia[...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Decyzja wydana została na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 49 ust. 1, art. 16 i art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 oraz art. 104 i art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego. Od tej decyzji R. B. wniósł odwołanie , domagając się dopłaty zasiłku za okres od [...]r. do [...]r.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazało, że wnioskującemu przyznano zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł miesięcznie począwszy od [...]r. wobec spełnienia wymogu ustawowego określonego wart. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych - tzn. legitymowania się orzeczeniem o umiarkowanym stopni niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność ta powstała do ukończenia 21 roku życia. Ustosunkowując się do żądania wyrażonego w odwołaniu - przyznania świadczenia od [...]r. do [...]r., Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z zapisem art. 24 ust 2 powoływanej ustawy, prawo od świadczenia ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, a to nastąpiło właśnie [...] r. Zgodnie z art. 24 ust. 3a w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoba niepełnosprawna uzyska ponowne orzeczenie stanowiące kontynuację poprzedniego prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności ustala się od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację - [...]r.. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach R. B. podnosił, że czuje się skrzywdzony otrzymaną odmową. Wyjaśnił, że [...]r. był najwcześniejszą datą, w jakiej mógł złożyć wniosek o wypłatę tego świadczenia w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w B. Dodał, że nie może ponosić konsekwencji przedłużającego się postępowania odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia [...]r., sygn. akt IV SA/Gl 1142/06 oddalił skargę R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego. Sąd Administracyjny oddalając skargę stwierdził, że kwestię uprawnień do zasiłków rodzinnych, zasiłków pielęgnacyjnych oraz innych świadczeń rodzinnych reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), a przepisy tego aktu prawnego mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Stosownie do postanowień art. 16 ust. 1 przywołanej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, zasiłek taki przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. W tym zakresie organy orzekające obu instancji uznały, że skarżący spełnia wymagane warunki i w związku z powyższym przyznały stronie przedmiotowy zasiłek. Odrębną sprawą pozostaje ustalenie daty, z jaką świadczenie to przysługuje., Po myśli art. 24 ust. 2 i ust. 4 przywołanej ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, a w przypadku ustalania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego prawo ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Sąd wskazał, że skarżący nie zgodził się na pozbawienie go prawa do świadczenia za okres od [...]r. do [...]r. W wyniku długotrwałego postępowania odwoławczego R. B., pomimo pierwotnych decyzji niekorzystnych, uzyskał prawo do renty socjalnej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. a w związku z tą decyzją uzyskał także nadpłatę zasiłku pielęgnacyjnego. Jednakże na mocy art. 48 ust. 2 pkt 2 lit. dl wymienianej powyżej ustawy w okresie od [...]r. do [...] r. organem właściwym do przyznania i wypłaty zasiłku osobom ubezpieczonym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dlatego też w rozpatrywanej sprawie ten właśnie podmiot orzekł o nadpłacie zasiłku pielęgnacyjnego dla skarżącego do dnia [...]r. Nie mógł tego jednak uczynić w odniesieniu do pozostałego, wnioskowanego okresu, gdyż od [...]r. zmienił się organ przyznający to świadczenie, a mianowicie zostały w tym zakresie wskazane organy gminy. Zdaniem Sądu, z przedstawionego powyżej stanu prawnego wynikało, że o ile można przyjąć, iż świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego posiada status publicznego prawa podmiotowego, to jednakże przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób konsekwentny wskazują na rozdzielenie dwóch zagadnień, mianowicie: uprawnienia do określonego świadczenia oraz daty - od kiedy można się sposób skuteczny domagać jego wypłaty, czyli realizacji. Skarżący jest przekonany, że już z faktu spełniania wymagań do określonego prawa, takie prawo się nabywa. Należy tymczasem wskazać, że takie przekonanie nie znajduje umocowania prawnego w ustawie. Z treści przepisów prawa wynika, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje nie tylko od dnia spełnienia określonych w przepisach wymogów, ale od dnia złożenia wniosku, co w przypadku skarżącego nastąpiło dopiero w dniu [...] r. i zgodnie z zacytowanym powyżej art. 24 ust. 2 ustawy zasiłek został przyznany. Wyrok ten zaskarżył skargą kasacyjną R. B., zaskarżając go w całości. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 stycznia 2009 r. , sygn. akt I OSK 340/08 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Gl 1142/06 i przekazał temu sądowi sprawe do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w rozpoznawanej sprawie, zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu przed sądem I instancji uznano, na podstawie orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS Oddział w C. nr [...] z dnia [...]r., że skarżący spełniał - również w spornym okresie - to jest od [...]r. do [...]r. powyższe warunki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Przeszkody zaś w jego przyznaniu upatrywano w brzmieniu art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zasiłkach rodzinnych, zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Przytoczył stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, że przepisy omawianej ustawy w sposób konsekwentny wskazują na rozdzielenie dwóch zagadnień, a mianowicie: uprawnienia do określonego świadczenia oraz daty, od kiedy można się w sposób skuteczny domagać jego wypłaty, czyli realizacji. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje nie tylko od dnia spełnienia określonych w przepisach wymogów, ale od dnia złożenia wniosku, co w przypadku skarżącego nastąpiło dopiero [...]r., a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy od [...]r.. Naczelny Sąd Administracyjny zakwestionował powyższe stanowisko, podzielając pogląd skarżącego, że w okolicznościach niniejszej sprawy, wniosek z dnia [...]r. nie mógł być traktowany - w zakresie daty przyznania świadczenia - jak nowy wniosek, wszczynający nową sprawę, z konsekwencją, co do daty, od której ustala się prawo do świadczenia wynikającą z art. 24 ust. 2 ustawy. R. B. do [...]r. otrzymywał rentę socjalną i zasiłek pielęgnacyjny wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przedłużające się postępowanie odwoławcze od niekorzystnego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]r. spowodowało, że dopiero na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej z dnia [...]r. przyznano uprawnionemu decyzją ZUS z dnia [...]r. od [...]r. do [...] r. rentę socjalną i jak wynika z twierdzeń skarżącego na okres do dnia [...]r. zasiłek pielęgnacyjny, bowiem od dnia [...]r. zmieniła się właściwość organów. W tej sytuacji - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącego z dnia [...] r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skierowany do Prezydenta Miasta B. powinien zostać potraktowany jako wniosek o kontynuację uprzednio przyznanego świadczenia. Wynikająca z przepisów ustawowych zmiana podmiotu przyznającego i wypłacającego świadczenie nie powinna powodować ujemnych konsekwencji dla strony w postaci pozbawienia prawa do przysługującego jej świadczenia za okres od [...]r. do [...]r. .Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skoro R. B. ubiegał się o przyznanie po [...]r. świadczenia pielęgnacyjnego na dalszy okres i legitymuje się orzeczeniem uprawniającym go do otrzymania tego świadczenia na okres od dnia [...]r. do [...]r., zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał, w ramach swojej właściwości, świadczenie do [...]r., to organ właściwy do rozpatrzenia wniosku za okres od dnia [...]r. nie może uchylać się od obowiązku ustalenia prawa do świadczenia począwszy od tej daty, traktując podanie strony z dnia [...]r. jako nowy wniosek, ze skutkiem z art. 24 ust. 2 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zaakcentował, że analogiczne stanowisko prezentowane było wielokrotnie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, a nadto przedstawione wyżej rozumienie art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych koresponduje ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 23 października 2007 r., sygn. akt P 28/07 (OTK-A 2007, nr 9, poz. 106). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 24 ust. 2 powołanej ustawy w zakresie, w jakim stanowi, że w przypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny od momentu wskazanego w orzeczeniu ustalającym istnienie niepełnosprawności osoba zainteresowana ma prawo uzyskać zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. Z tą bowiem datą jej interes prawny w uzyskaniu zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o .postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Stosownie do art. 16 ust. 1 powołanej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z art. 16 ust. 3 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. W rozpoznawanej sprawie uznać należy, na podstawie orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS Oddział w C. nr [...] z dnia [...]r., iż skarżący spełniał - również w spornym okresie - to jest od [...]r. do [...]r. powyższej nakreślone warunki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Po myśli art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zasiłkach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Sąd w składzie tu orzekającym w całości podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż w okolicznościach niniejszej sprawy, wniosek skarżącego z dnia [...]r. nie mógł być traktowany - w zakresie daty przyznania świadczenia - jak nowy wniosek, wszczynający nową sprawę, z konsekwencją, co do daty, od której ustala się prawo do świadczenia wynikającą z art. 24 ust. 2 ustawy. R. B. bowiem do dnia [...]r. otrzymywał rentę socjalną i zasiłek pielęgnacyjny wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Przedłużające się postępowanie odwoławcze od niekorzystnego orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]r. spowodowało, że dopiero na podstawie orzeczenia komisji lekarskiej z dnia [...] r. przyznano uprawnionemu decyzją ZUS z dnia [...]r. od [...]r. do [...]r. rentę socjalną i jak wynika z twierdzeń skarżącego na okres do dnia [...] r. zasiłek pielęgnacyjny, bowiem od dnia [...]r. zmieniła się właściwość organów. W tej sytuacji wniosek skarżącego z dnia [...]r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego skierowany do Prezydenta Miasta B. powinien zostać potraktowany jako wniosek o kontynuację uprzednio przyznanego świadczenia, albowiem wynikająca z przepisów ustawowych zmiana podmiotu przyznającego i wypłacającego świadczenie nie powinny powodować ujemnych konsekwencji dla strony skarżącej w postaci pozbawienia prawa do przysługującego jej świadczenia za okres od [...]r. do [...] r.. Przeto skoro skarżący R. B. ubiegał się o przyznanie po [...]r. świadczenia pielęgnacyjnego na dalszy okres i legitymuje się orzeczeniem uprawniającym go do otrzymania tego świadczenia na okres od dnia [...]r. do [...]r., zaś Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał, w ramach swojej właściwości, świadczenie do [...]r., to organ właściwy do rozpatrzenia wniosku za okres od dnia [...]r. nie może uchylać się od obowiązku ustalenia prawa do świadczenia począwszy od tej daty, traktując podanie strony z dnia [...]r. jako nowy wniosek, ze skutkiem z art. 24 ust. 2 ustawy. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy rozpatrzy żądanie skarżącego do przyznania prawa do zasiłku za okres od [...] r. do dnia [...] r., kierując się w tej materii przytoczonymi powyżej wskazaniami, co do sposobu zastosowania odpowiednich przepisów prawa materialnego. Z tych przyczyn, na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku. Charakter uchylonej decyzji uzasadniał pominięcie wyrzeczenia w trybie art.152 tej ustawy. Wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu ustalono w oparciu o przepis § 18 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 , poz. 1348 ze zm.).