IV SA/Gl 245/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz, Sędziowie NSA Adam Mikusiński (spr.), WSA Stanisław Nitecki, Protokolant st. ref. Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. z dnia [...] r. Nr [...] wydaną z upoważnienia Starosty Z. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 88 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i 3, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) oraz upoważnienia Starosty Powiatu Z. z dnia [...] r. Nr [...] do wydawania decyzji administracyjnych, Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. odmówił T.W. przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ ten podał, że z zebranej w sprawie dokumentacji oraz z przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawca nie spełnia warunków wymaganych do przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Ustalono bowiem, że strona z dniem [...] r. podjęła dalszą naukę na [...]. T. W. tymczasowo zamieszkiwał u rodziny, prowadził odrębne gospodarstwo domowe, a źródłem jego utrzymania były [...], wysokość których w miesiącu [...] r. wyniosła [...] zł. Organ I instancji stwierdził zatem, że zgodnie z art. 88 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki przysługuje osobie, która przebywała w [...]. Z poczynionych przez ten organ ustaleń wynika natomiast, że T. W. postanowieniem Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. sygn. akt [...] został [...], ale przebywał tam w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r., a więc [...]. Wobec tego odmówiono przyznania stronie wnioskowanej pomocy. W odwołaniu z dnia [...] r. T. W. w całości zaskarżył decyzję organu I instancji, domagając się jej zmiany poprzez przyznanie mu pomocy na kontynuowanie nauki. W uzasadnieniu podał, że jest studentem [...], tymczasowo mieszka w G., prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i opłaca mieszkanie. Dodał także, że nie ma żadnych środków do życia, a jego ojciec, który zobowiązany był do płacenia na jego rzecz [...] w kwocie [...] zł miesięcznie, uiszczał je w niższej wysokości, a oprócz tego wniósł do sądu pozew o ich obniżenie. W oparciu o przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 88 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W motywach uzasadnienia organ II instancji podał, że zgodnie z art. 88 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osoba, która osiągnęła [...], zostaje objęta między innymi pomocą pieniężną na kontynuowanie nauki. Następnie organ ten przytoczył uregulowania z art. 88 ust. 2 tej ustawy, z których wynika, że wspomniana pomoc przysługuje osobie usamodzielnianej w przypadku, gdy umieszczenie w [...] lub skierowanie na [...] nastąpiło na podstawie orzeczenia sądowego. Jednak z treści ust. 3 tego przepisu wynika, że omawiana pomoc przysługuje tylko wtedy, gdy osoba wnioskująca przebywała w wymienionych wyżej miejscach co najmniej [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. zaznaczyło, że z zamieszczonego w aktach sprawy postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] r. sygn. akt [...] wynika, iż [...] W. W. nad małoletnimi T. i M. W. [...]. Postanowieniem zaś z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd ten umorzył postępowanie [...] w części dotyczącej T. W. z uwagi na osiągnięcie przez niego pełnoletności. Organ odwoławczy wskazał, że wydaną na podstawie art. 33p ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) decyzją Zastępcy Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. Nr [...] z dnia [...] r. skarżący otrzymał pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki w wysokości [...] zł miesięcznie, do czasu ukończenia edukacji w Liceum Ogólnokształcącym Nr [...] w Z., a więc do [...] r. Następnie w dniu [...] r. T. W. zwrócił się do Starosty Z. o dalszą wypłatę pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, uzasadniając to faktem podjęcia studiów na [...] w G. Kolegium podało, że wyżej wymieniony mieszka u [...] w G., nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem lokalu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a źródłem jego utrzymania są [...] ściągane od ojca w drodze egzekucji komorniczej. Dochód T. W. we [...] r. wyniósł [...] zł, a w miesiącu następnym [...] zł i nie przekracza 200% kwoty kryterium dochodowego na osobę samotnie gospodarującą. Dalej organ odwoławczy wskazał, że strona przebywała w [...] w Z. od dnia [...] r. do dnia [...] r., tj. przez okres [...] , a po osiągnięciu pełnoletności zamieszkała u [...]. Z powyższego organ ten wywiódł, że skoro skarżący [...] przez okres krótszy [...], to przesłanka umożliwiająca przyznanie wnioskowanej pomocy nie została spełniona. Dodał nadto, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a w przypadku gdy norma prawa wyznacza jednoznacznie następstwa prawne faktu, to rozstrzygnięcie sprawy jest w pełni wyznaczone przez stosowną normę prawną. Kolegium dodatkowo poinformowało stronę, że w przypadku gdy jej sytuacja materialna jest trudna, może się ona zwrócić do właściwego ośrodka pomocy społecznej o przyznanie pomocy finansowej. W skardze T. W. w całości zaskarżył rzeczoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. Stwierdził, że kiedy w klasie maturalnej otrzymywał pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki poinformowano go, że środki te będą mu przysługiwały także w przypadku podjęcia dalszej nauki. Skarżący podał, że po zdaniu egzaminów wstępnych na studia zwrócił się do Centrum Pomocy Rodzinie w Z. z wnioskiem o przyznanie pomocy na kontynuowanie nauki, a pracownik Centrum po przeprowadzeniu wywiadu poinformował go, że od [...] r. będzie otrzymywał wnioskowaną pomoc. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., ustosunkowując się do argumentów strony skarżącej, w odpowiedzi na skargę powtórzyło twierdzenia formułowane w uzasadnieniu swojej decyzji z dnia [...] r. Nadto organ ten zaznaczył, że analiza zarzutów T. W. zawartych w skardze nie uzasadnia twierdzenia o wadliwości decyzji obu instancji. Wobec powyższego Kolegium wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 163, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę zgodności z prawem wykonywania działań administracji publicznej do których należy również wydawanie indywidualnych aktów prawa, jakim jest zaskarżona decyzja. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. - sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonych aktów badając, czy kwestionowany akt nie uchybia przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto sądy te badają czy organ administracji nie dopuścił się uchybień skutkujących nieważnością wydanego rozstrzygnięcia. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem ocenia legalność decyzji również z urzędu. Z art. 145 § 1 ostatnio przywołanej regulacji wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu jedynie wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych wykazała bowiem, że zarówno zaskarżone rozstrzygnięcie, jak i poprzedzająca je decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem nie mogą one pozostać w obrocie prawnym. Zasady regulujące przyznawanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki osobom usamodzielnianym uregulowane zostały w ustawie o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Na przepisach tego aktu opierały się organy wydając w sprawie decyzje. Jednak kwestie dotyczące pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki uregulowane zostały nie tylko w art. 88, 89 i 90, ale także w rozdziale 2 działu IV, a mówiąc ściśle w art. 154 ust. 8 tej ustawy. Z zamieszczonych tam uregulowań wynika, że w sytuacji, gdy stronie przyznano pomoc na podstawie art. 33p ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. (Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.), do pomocy tej stosuje się przepisy obowiązujące przed wejściem w życie ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. Stosownie do art. 88 ust. 1 cyt. ustawy osoba pełnoletnia [...], zwana dalej "osobą usamodzielnianą", zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną a także pomocą: 1) pieniężną na usamodzielnienie, 2) pieniężną na kontynuowanie nauki, 3) w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym, 4) w uzyskaniu zatrudnienia, 5) na zagospodarowanie – w formie rzeczowej. Przy czym pomoc, o której mowa w ust. 1 przysługuje osobie usamodzielnianej w przypadku, gdy [...] (art. 88 ust. 2 i 3 cyt. ustawy). Uwzględniając powyższe regulacje organ odwoławczy przyjął, że jedną z podstawowych przesłanek do przyznania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki jest ustalenie, czy wnioskodawca przebywał w [...]. Skoro wyniki przeprowadzonego postępowania wskazywały na fakt przebywania przez uprawnionego w [...] przez okres [...], organ ten uznał, że brak jest podstaw prawnych do przyznania T.W. wnioskowanej pomocy. Otóż w ocenie Sądu stanowisko to, w kontekście całokształtu obowiązujących uregulowań prawnych oraz zgromadzonego dotychczas w sprawie materiału dowodowego, trudno uznać za trafne. Pogląd organów administracyjnych zdaje się uwzględniać jedynie uregulowania przewidziane w art. 88-90 ustawy o pomocy społecznej z 2004 r. Tymczasem przepis art. 154 ust. 8 tego aktu nakazuje dokonać przy omawianej sytuacji faktycznej innej subsumpcji. W ocenie Sądu cel tego przepisu jest taki, by osoby, które rozpoczęły proces usamodzielniania przed dniem wejścia w życie ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r., tj. przed 1 maja 2004 r., i otrzymały już decyzję administracyjną w tym zakresie, prowadzone były do zakończenia tego procesu według dotychczasowych unormowań (zob. S. Nitecki "Postępowanie w sprawach z zakresu pomocy społecznej" [w:] "Pozycja SKO w postępowaniu administracyjnym" pod red. Cz. Martysz, A. Matan, Zakamycze 2005 r., str. 320). Taka właśnie sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie. Proces usamodzielniania skarżącego został bowiem rozpoczęty znacznie wcześniej aniżeli w chwili składania wniosku o przyznanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki w szkole wyższej. Już [...] r., co nie umknęło uwadze organów, skarżącemu przyznano pomoc pieniężną na kontynuowanie nauki począwszy od dnia [...] r. do czasu ukończenia Liceum Ogólnokształcącego Nr [...] w Z., tj. do [...] r. Warto zauważyć w tym miejscu, że skarżący podkreślał, iż był informowany przez pracowników Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. o możliwości ubiegania się o świadczenie po ukończeniu szkoły średniej, w przypadku gdyby kontynuował naukę. Kiedy jednak w [...] r. strona wnioskowała o przyznanie pomocy, spotkała się wówczas z odmownym rozstrzygnięciem organu, który do badania przesłanek uzyskania prawa do świadczenia zastosował już przepisy nowoobowiązującej ustawy. Podobnie postąpiło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. rozpoznając odwołanie od decyzji organu I instancji. Okoliczności wynikających z art. 154 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. organy nie wzięły jednak pod uwagę. Uwzględnienie dyrektywy płynącej z tego przepisu jednocześnie oznaczałoby, że w niniejszej sprawie należy stosować regulacje z art. 33p ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. Przewidziane zaś tam rozwiązania różnią się nieco od tych przyjętych w nowej regulacji, a co najważniejsze, nie przewidują wymogu spełnienia przesłanki, ze względu na brak której organy odmówiły stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Przedmiotowe postępowanie powinno być zatem prowadzone w kierunku ustalenia, czy zmiana sytuacji osobistej skarżącego daje podstawę do przyjęcia, że proces usamodzielniania trwa i zostały spełnione przesłanki do przyznania pomocy o jakiej mowa w art. 33p ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Dla oceny tej sytuacji decydujące jest ustalenie faktu kontynuowania nauki. Bez znaczenia natomiast zdaniem Sądu pozostaje okoliczność, że T. W. przebywał w [...] przez okres [...] , a nie przez okres [...]. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem normy prawa materialnego zawartej w art. 154 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Konsekwencją tego było zastosowanie – w miejsce przepisów ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r., Nr 64, poz. 414 ze zm.) – przepisów ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż efektem nieprawidłowego zastosowania nowszych uregulowań była bezzasadna odmowa przyznania stronie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Z uwagi na fakt, iż powyższa nieprawidłowość obciąża także decyzję zapadłą w I instancji, Sąd, nie będąc związanym granicami skargi (art. 134 § 1 w związku z art. 135 p.p.s.a.), poza rozstrzygnięciem uchylającym zaskarżoną decyzję orzekł także o uchyleniu aktu podjętego w dniu [...] r. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w związku z omówionym wyżej naruszeniem prawa materialnego, działając na podstawie art. 132 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego toku postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Ponieważ zaskarżoną decyzją skarżący nie mógł nabyć praw i w zasadzie nie może być ona wykonywana, dlatego Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia w oparciu o art. 152 p.p.s.a.