IV SA/Gl 251/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędzia NSA Wiesław Morys Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję. E. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta R. w trybie § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855), zwanego dalej "rozporządzeniem", orzekł o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji jako powód tego rozstrzygnięcia wskazano niezastosowanie się do wezwania do poprawienia lub uzupełnienia wniosku. Strona nie stawiła się bowiem w wyznaczonym terminie w celu prawidłowego wypełnienia wniosku, dostarczenia zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów z uwzględnieniem przychodu za [...] r. oraz nie dostarczyła oryginału dowodu osobistego i zupełnego aktu urodzenia J. K. w celu uwierzytelnienia kopii znajdujących się w aktach. W piśmie nadanym pocztowo w dniu [...] r. wnioskodawczyni zwróciła się z prośbą o przywrócenie terminu do rozpatrzenia jej wniosku. Powołując się na stan swojego zdrowia wywodziła, że dopiero po Nowym Roku mogła wyjść z domu. Jednocześnie prosiła o nadpłacenie jej świadczeń alimentacyjnych. Organ I instancji potraktował to pismo jako odwołanie i przesłał je Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w K., które zaskarżoną decyzją w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Kolegium potwierdziło fakt niewywiązania się przez stronę z nałożonych na nią obowiązków. Natomiast wobec żądań i twierdzeń wnioskodawczyni podniosło, że nie wykazała ona braku winy w uchybieniu terminowi, co należy wykazać składając prośbę o przywrócenie terminu. Kolegium stwierdziło, że bieg 14-dniowego terminu zakreślonego przez organ podstawowego stopnia rozpoczął się w dniu [...], a zakończył [...] r. Ze względu na pobyt w szpitalu wnioskodawczyni nie mogła co prawda osobiście stawić się w urzędzie w dniach od [...] do [...] r. jednak w okresie od [...] do [...] r. nie udokumentowała w sposób wystarczający przesłanek uniemożliwiających jej realizację wezwania organu I instancji. W tej sytuacji decyzja o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania została wydana zgodnie z przepisami obowiązującego prawa, a strona może złożyć ponowny wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego E. K. wniosła o przywrócenie jej prawa do pobierania "zaliczki alimentacyjnej", powołując się na ciężką sytuację materialną i zdrowotną. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy postulował jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie mogła się ostać, bowiem nie spełnia wymogów legalności, które stanowią kryterium sądowej kontroli działalności administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269 ze zm.). Wynika to z okoliczności nie podniesionych w treści skargi, które jednak Sąd wziął pod uwagę z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, stosownie do art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.), dalej: ppsa. Otóż rozstrzyganie sprawy w trybie odwoławczym należy uznać za co najmniej przedwczesne. Pismo potraktowane jako odwołanie w swojej treści zasadniczo przedstawia okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącej w kontekście niemożności załatwiania przez nią swoich spraw. Koreluje to z wyrażoną w tym piśmie prośbą o przywrócenie terminu. Wprawdzie skarżąca odnosi tą prośbę do kwestii rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie alimentów, jednak z uwagi na cały kontekst sprawy można wnioskować, iż w istocie chodzi o przywrócenie terminu do wykonania czynności określonych w wezwaniu organu I instancji z dnia [...] r., gdyż tylko ten termin został uchybiony. Można tą okoliczność uznać za bezsporną, skoro organ odwoławczy w motywach decyzji także omawia kwestię przywrócenia terminu pod tym kątem. Niezależnie zatem od pozostałej treści omawianego pisma, które mogłoby się kwalifikować jako odwołanie, pierwszeństwo w rozpatrzeniu ma oczywiście prośba o przywrócenie terminu do wykonania czynności przed organem I instancji, bowiem uwzględnienie tej prośby może prowadzić do zniweczenia skutków decyzji tego organu. Jest to decyzja wydana na podstawie § 5 ust. 3 wskazanego na początku rozporządzenia z dnia 28 lipca 2008 r., które z kolei opiera się na delegacji z art. 15 ust. 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.). Według tej delegacji właściwy minister upoważniony został m. in. do określenia sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zastosowany w § 5 rozporządzenia tryb uzupełniania wniosku dotyczy więc procedury administracyjnej, w związku z czym określone w tym paragrafie terminy również mają charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Jednocześnie art. 25 powołanej ustawy odsyła w sprawach w niej nieuregulowanych do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co obejmuje też zagadnienia proceduralne występujące w przepisach wykonawczych do tej ustawy. Tym samym procesowe terminy z § 5 rozporządzenia mają charakter terminów zawitych, a nie prekluzyjnych i podlegają przywróceniu na zasadach określonych w art. 58 kpa. Zgodnie natomiast z art. 59 § 1 kpa o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej, a więc – w tym przypadku – organ I instancji. Nawet zatem zakładając, tak jak to przyjęły organy obu instancji, że omawiane pismo skarżącej stanowiło także odwołanie od decyzji z dnia [...] r., to jako pierwsza musiała być rozpatrzona zawarta w tym piśmie prośba o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków, o jakich mowa w § 5 ust. 1, bądź ust. 2 cyt. rozporządzenia. Odmienna interpretacja musiałaby prowadzić do zakwestionowania regulacji z § 5 ust. 3 rozporządzenia. Zasadniczo akt podustawowy nie może wprowadzać istotnych odstępstw od ogólnych reguł postępowania administracyjnego, jeżeli nie ma w tym zakresie wyraźnego upoważnienia ustawowego. Tymczasem kwestia uzupełnienia braków podania jest rozwiązana w art. 64 kpa, w którym przewiduje się instytucję pozostawienia podania bez rozpoznania, nie przybierającej jednak formy decyzji lub postanowienia, lecz ma ona charakter czynności materialno-technicznej (por. wyrok NSA z dnia 21.10.2008 r., sygn. akt II OSK 1268/07, zbiór LEX Br 503717), przy czym określony w art. 64 § 2 kpa siedmiodniowy termin do uzupełnienia braków formalnych podania może być przywrócony na zasadach i w trybie określonym w art. 58-59 kpa (por. wyrok NSA z dnia 8.06.1995 r., sygn. akt SA/Po 490/95, niepubl., wyrok WSA w Kielcach z dnia 25.10.2007 r., sygn. akt II SA/Ke 430/07, zbiór LEX nr 40019). Delegacja zawarta w art. 15 ust. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie przewiduje ograniczenia tych uprawnień strony, w związku z czym należy przyjąć taką wykładnię § 5 rozporządzenia, która pozwala na ich zachowanie. Natomiast bezprzedmiotowe są wywody Kolegium dotyczące przesłanek przywrócenia terminu, skoro kwestii tej nie mogło ono rozpatrywać nawet przesłankowo. Tym niemniej można ubocznie zauważyć, że skarżąca nie powoływała się wyłącznie na pobyt szpitalny, ale także na chorobę, na którą zapadła po wyjściu ze szpitala. Ponadto Kolegium popadło w sprzeczność, raz – trafnie – wskazując na wymóg uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminowi, a następnie stwierdzając brak udokumentowania przez skarżącą przesłanek uniemożliwiających jej realizację wezwania organu I instancji. Wprawdzie organ rozpatrujący prośbę o przywrócenie terminu nie musi poprzestać na owym uprawdopodobnieniu, ale udokumentowania strona zobowiązana jest dokonać o ile zostanie do tego wezwana, co w niniejszym przypadku nie miało miejsca. Są to jednak kwestie którymi będzie się zajmował organ I instancji po przesłaniu mu wniosku o przywrócenie terminu przez organ odwoławczy. Odnieść można się w końcu do owego wezwania z [...] r. W punkcie 1 zawiera ono obowiązek odbiegający od dyspozycji § 5 ust. 1 rozporządzenia, według którego organ wzywa pisemnie wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku. Tak więc należy określić jakie braki wniosku mają być poprawione lub uzupełnione i określić termin wykonania tych czynności, a nie wzywać do osobistego stawiennictwa, w dodatku bez określenia braków wniosku. O ile brakiem takim było niezłożenie podpisu na stronie 4 wniosku, to wypadnie zauważyć, że wraz z wnioskiem skarżąca złożyła oświadczenie na druku [...], którego treść obejmuje w całości to niepodpisane oświadczenie z wniosku. Treść punktów 2 i 3 wezwania nie budzi zastrzeżeń, gdyż odpowiada wymogom z § 5 ust. 2 rozporządzenia. Natomiast rozważanie warunków formalnych prośby o przywrócenie terminu oraz przesłanek przywrócenia terminu nie może się odbyć w ramach tego postępowania sądowego, którego przedmiotem kontroli była decyzja organu odwoławczego, a nie postanowienie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa orzeczono, jak w sentencji. Dalszy tryb postępowania organów administracyjnych został wskazany w motywach niniejszego wyroku. SW