IV SA/Gl 251/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że nie może być ona wykonana; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej kwotę 257 złotych (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta D. uznał należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych R.C. za okres od [...] do [...] za należności podlegające zwrotowi i zobowiązał skarżącą K.S. do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W piśmie z dnia [...], skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., K.S. wskazała, że na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), wnosi o umorzenie należności alimentacyjnych, do których zwrotu została zobowiązana wyżej wymienioną decyzją. W uzasadnieniu wniosku przytoczyła art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, według którego organ właściwy wierzyciela, może na wniosek dłużnika alimentacyjnego, umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Wskazała, że obecnie nie ma żadnych dochodów, ma na utrzymaniu dwoje dzieci i otrzymuje jedynie świadczenie alimentacyjne od ojca w kwocie [...] zł. Podniosła, że umorzenie należności nie koliduje z interesem społecznym, ponieważ obowiązek alimentacyjny został niedawno uchylony orzeczeniem Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] sygn. akt [...]. Dodała, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia i nie ma żadnych wątpliwości, że z egzekucji nie uzyska się kwoty większej od kosztów egzekucyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., powyższe pismo skarżącej, rozpoznało jako odwołanie i decyzją z dnia [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., nr 98 poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), zgodnie z którym, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela, należności w wysokości świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami. Następnie wskazał, że z akt sprawy wynika, iż w okresie od [...] do [...] wypłacono uprawnionym świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł i komornik sądowy nie przekazał żadnych środków na poczet wypłaconych świadczeń. W konsekwencji stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z przepisami prawa. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji powinien rozpatrzyć wniosek strony o umorzenie wyżej wymienionych należności, który znajduje się w odwołaniu i wydać w tym zakresie odrębną decyzję. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, K.S. zarzuciła, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z tego powodu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi wskazała przede wszystkim, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym, gdyż przez cały okres wskazany w decyzji, płaciła alimenty, nawet podwójnie. Podkreśliła, że najlepszym tego dowodem jest orzeczenie sądu uchylające obowiązek alimentacyjny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę, a jednocześnie podniósł, że organ odwoławczy przedwcześnie uznał pismo złożone przez skarżącą za odwołanie, w sytuacji, gdy zawierało wniosek o umorzenie należności. W związku tym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Powyższe oznacza, że Sąd uwzględnia wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny mieć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od treści żądań i wniosków podniesionych w skardze. Podkreślenia przy tym wymagało, że w przedmiotowej sprawie pełnomocnik skarżącej – podczas wystąpienia na rozprawie - nie tylko podtrzymał wniesioną przez nią skargę - ale jednocześnie podniósł nowy zarzut, według którego, organ odwoławczy przedwcześnie zakwalifikował pismo złożone przez skarżącą jako odwołanie, w sytuacji, gdy zawierało wniosek o umorzenie należności. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Z tego powodu – w ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji – w pierwszej kolejności należało rozważyć trafność tego zarzutu, jako dotyczącego kwestii podstaw wdrożenia w tej sprawie postępowania odwoławczego. Z akt sprawy wynika bowiem, że w piśmie z dnia [...], skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., K.S. wskazała, że na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), wnosi o umorzenie należności alimentacyjnych, do których zwrotu została zobowiązana decyzją organu pierwszej instancji. Ponadto treść zawartych w tym piśmie twierdzeń, świadczy o tym, że wystąpiła potrzeba ustalenia, czy wolą skarżącej było wniesienie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, czy też, że jej pismo stanowi wniosek o umorzenie należności wypłaconych uprawnionym z funduszu alimentacyjnego – gdyż tych właśnie kwestii dotyczyła treść przedmiotowego pisma. W tej sytuacji organ administracji publicznej zobowiązany był zwrócić się do skarżącej o złożenie oświadczenia w powyższym zakresie. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzecznictwa - niedopuszczalne jest sprecyzowanie przez organ treści wniosku strony, chociażby dlatego, że mogłoby to doprowadzić do zmiany żądania, wbrew intencji osoby wnoszącej podanie. O tym, jaki jest charakter i zakres żądania zawartego w piśmie wniesionym przez stronę w postępowaniu administracyjnym, decyduje ostatecznie strona, a nie organ, do którego pismo zostało skierowane (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 46/13 – dostępny w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Pominięcie przez organ powyższej czynności, stanowiło naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, przede wszystkim art. 7 K.p.a. – wobec niewyjaśnienia istoty sprawy oraz art. 9 K.p.a. - z powodu niewykonania obowiązku udzielenia stronie niezbędnych wskazówek, poprzez zaniechanie poinformowania o potrzebie podjęcia czynności, mających wpływ na dalszy tok postępowania – z uwagi na złożenie przez stronę przedmiotowego pisma – w terminie otwartym do wniesienia odwołania. Z uwagi na przedstawiony stan sprawy - uznać zatem należało, że stwierdzone naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, miało istotny wpływ na jego wynik, gdyż dotyczyło tego, czy w ogóle wystąpiły podstawy wdrożenia postępowania odwoławczego. Wobec tego – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. – Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i zgodnie z art. 152 P.p.s.a. orzekł w kwestii jej wykonalności. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań. Natomiast podstawę orzeczenia dotyczącego zwrotu kosztów na rzecz skarżącej stanowił art. 200 P.p.s.a. oraz - odpowiednio zastosowany - art. 250 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 461).