IV SA/Gl 256/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie: WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik WSA Stanisław Nitecki Protokolant: starszy referent Agnieszka Janecka po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie renty socjalnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta G. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie przyznania M. W. pomocy w formie renty socjalnej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji zaznaczył, iż obecnie obowiązująca ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje pomocy w formie renty socjalnej, w związku z czym postępowanie w tej sprawie stało się bezprzedmiotowe. Od powyższej decyzji, strona wniosła odwołanie w terminie ustawowym, w którym wyraziła swoje niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji, stwierdzając, że jest ona dla niej krzywdząca. Strona wskazywala, że "sprawa przywrócenia renty socjalnej była przedmiotem rozpoznania Sądu Rejonowego w G., który wyrokiem z dnia [...] r. zmienił orzeczenie komisji lekarskiej, co daje podstawę do przyznania renty socjalnej". Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało, że w dniu [...] 2003 r. strona zwróciła się z wnioskiem do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o rentę socjalną od miesiąca [...] 2003 r., a jednocześnie o zawieszenie postępowania w tej sprawie do czasu otrzymania decyzji orzekającej o otrzymaniu stopnia niepełnosprawności. Strona oświadczyła bowiem, że odwołała się od decyzji Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r., zaliczającej ją do [...] stopnia niepełnosprawności na okres od [...] 2003 r. do [...] 2004 r. do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K., a następnie do Sądu Rejonowego w G.. W związku z powyższym organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] zawiesił postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej. Wyrokiem Sądu Rejonowego w G., Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. zmieniono zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] r. (brak tego orzeczenia w aktach sprawy) w ten sposób, że zaliczono M. W. do [...] stopnia niepełnosprawności na trwałe. Na podstawie tego wyroku Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. wydał w dniu [...] r. orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności od dnia [...] r. na trwałe. Z uwagi na powyższe rozstrzygnięcie Sądu M. W. w dniu [...] 2004 r. złożyła prośbę o wypłacenie jej zaległej renty socjalnej za okres od [...] 2003 r. do [...] 2003 r. Organ I instancji w dniu [...] 2004 r. podjął zawieszone postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej postanowieniem Nr [...], a następnie zaskarżoną decyzją umorzył postępowanie w tej sprawie jako bezprzedmiotowe. Kolegium podkreśliło, że do dnia 01 października 2003 r. instytucja renty socjalnej uregulowana była w ustawie o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r. a organem właściwym do orzekania w sprawie przyznania renty socjalnej był organ pomocy społecznej. Z tym dniem weszła w życie ustawa o rencie socjalnej z dnia 27 czerwca 2003 r., która stanowi, iż organem właściwym do przyznania renty socjalnej oraz jej wypłaty jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Kolegium stwierdziło, że od 01 maja 2004 r. organy pomocy społecznej działają na- podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która nie przewiduje w katalogu świadczeń zawartym w art. 36 tej ustawy, świadczenia w formie renty socjalnej. Jednakże zgodnie z art. 150 ustawy o pomocy społecznej do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. W przedmiotowej sprawie strona złożyła wniosek o wypłacenie renty socjalnej najpierw w dniu [...] 2003 r. (miała wówczas orzeczony [...] stopień niepełnosprawności), a po uzyskaniu orzeczenia o [...] stopniu niepełnosprawności ponownie w dniu [...] 2004 r., a więc po dniu wejścia w życie nowej ustawy o pomocy społecznej. W związku z toczącym się postępowaniem w tej sprawie organ I instancji winien rozpatrzyć wniosek strony i wydać stosowne rozstrzygnięcie, co też uczynił zaskarżoną decyzją. Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W przedmiotowej sprawie postępowanie stało się bezprzedmiotowe, gdyż brak podstaw prawnych do przyznania stronie renty socjalnej przez organ pomocy społecznej. Kolegium przypomniało, że organem właściwym do przyznania renty socjalnej oraz jej wypłaty jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] r. Nr [...] umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie przyznania pomocy w formie renty socjalnej wniosła M. W.. Strona w skardze podnosiła, iż decyzja Kolegium jest dla niej krzywdząca, gdyż sama postąpiła zgodnie z prawem, a renty socjalne w interesującym ją okresie, tj. od [...] 2003 r. do [...] 2003 r. wypłacał jeszcze ośrodek pomocy społecznej. Wniosek o przyznanie renty socjalnej strona złożyła w dniu [...] 2003 r. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. Skarga musiała odnieść skutek. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Według art. 145 § 1 pkt. 2 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Natomiast art. 156 § 1 pkt. 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego stanowi: "Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa". Decyzja wydana jest z rażącym naruszeniem prawa wówczas, kiedy naruszono przepis prawa, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu. Rażącym naruszeniem prawa jest sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem a treścią przepisu. Taka sytuacja ma miejsce wówczas, gdy załatwienie sprawy decyzją administracyjną stanowi zaprzeczenie jej stanu prawnego. Inaczej mówiąc chodzi o takie załatwienie sprawy, które nie odnosi się do rozpoznawanej sprawy, lecz do jej kontratypu. W takiej sytuacji zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwej decyzji z racji istnienia w niej wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym (tak: J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo CH. Beck Warszawa 1998 r. str. 813). Innymi słowy decyzja taka została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Zatem cechą rażącego prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Jak już wspomniano cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Tak zaś jest w niniejszej sprawie. Bezspornym w sprawie jest, że strona skarżąca w dniu [...] 2003 r. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z wnioskiem o rentę socjalną od miesiąca [...] 2003 r., ale jednocześnie zwróciła się z prośbą o zawieszenie postępowania w tej sprawie do czasu otrzymania decyzji orzekającej o otrzymaniu stopnia niepełnosprawności. Strona skarżąca oświadczyła bowiem, że odwołała się od decyzji Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r., zaliczającej ją do [...] stopnia niepełnosprawności na okres od [...] 2003 r. do [...] 2004 r. do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności " w aktach sprawy), a następnie do Sądu Rejonowego w G.. W związku z powyższym organ I instancji postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] zawiesił postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej. Wyrokiem Sądu Rejonowego w G., Wydział [...] Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. zmieniono zaskarżone orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] r. (brak tego orzeczenia w aktach sprawy) w ten sposób, że zaliczono M. W. do [...] stopnia niepełnosprawności na trwałe. Na podstawie tego wyroku Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. wydał w dniu [...] r. orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności od dnia [...] r. na trwałe. Z uwagi na powyższe rozstrzygnięcie Sądu M. W. w dniu [...] 2004 r. złożyła prośbę o wypłacenie jej zaległej renty socjalnej za okres od [...] 2003 r. do [...] 2003 r.. Bezspornym jest także, że do dnia 01 października 2003 r. instytucja renty socjalnej uregulowana była w ustawie o pomocy społecznej z dnia 29 listopada 1990 r., a organem właściwym do orzekania w sprawie przyznania renty socjalnej był organ pomocy społecznej. W dniu 01 października 2004r. weszła w życie ustawa o rencie socjalnej z dnia 27 czerwca 2003 r., która stanowi, ze organem właściwym do przyznania renty socjalnej jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Organ odwoławczy wskazał, że od 01 maja 2004 r. organy pomocy społecznej działają na- podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która nie przewiduje w katalogu świadczeń zawartym w art. 36 tej ustawy, świadczenia w formie renty socjalnej, a nadto zgodnie z art. 150 ustawy o pomocy społecznej do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. To – zdaniem organu odwoławczego - powoduje, że brak było podstaw prawnych do rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie jej renty socjalnej za okres do [...] 2003 r., a w konsekwencji prowadziło do wniosku o bezprzedmiotowości niniejszego postępowania administracyjnego. W tym miejscu trzeba wskazać organom procedującym w sprawie na treść art. 6 k.p.a. stanowiącego, że organy administracji państwowej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to działanie w oparciu o obowiązującą normę prawną, prawidłowe ustalenie znaczenia tej normy, niewadliwe dokonanie subsumcji oraz prawidłowe ustalenie następstw prawnych. Dotyczy to zastosowania zarówno normy prawa materialnego, jak i normy prawa procesowego. Zatem organ administracji w każdym przypadku zmiany przepisów prawa po wszczęciu danego postępowania administracyjnego zobowiązany jest działać w oparciu o przepisy obowiązujące w dniu wydania rozstrzygnięcia, o ile norma szczególna nie stanowi inaczej. W przedmiotowym wypadku norma interporalna tycząca kwestii renty socjalnej nie jest wbrew stanowisku organów orzekających w sprawie zawarta w art. 150 ustawy o pomocy społecznej , lecz w art. 27 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (Dz.U. Nr 135 poz.1268 ze zm.). Przepis ten stanowi w ust. 1, że do spraw o przyznanie renty socjalnej wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, w razie ustalenia po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy prawa do renty socjalnej na podstawie dotychczasowych przepisów ośrodki pomocy społecznej po dokonaniu wypłaty renty socjalnej za okres do dnia [...] 2003 r. niezwłocznie przekażą jednostkom organizacyjnym Zakładu dokumentację, o której mowa w art. 26 ust. 5 pkt 2 i 3, a w ust. 2 , że w przypadkach określonych w ust. 1 jednostka organizacyjna Zakładu ustala prawo do renty socjalnej od dnia [...] 2003 r., jeżeli osoba spełnia warunki do przyznania renty socjalnej na podstawie niniejszej ustawy. Oczywistym przy tym jest, że dotychczasowe przepisy dotyczące przyznawania renty socjalnej to uchylony przez art. 18 pkt. 4 tej ustawy art. 27 a ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. Skoro tak to do postępowań administracyjnych w sprawach objętych przepisami omawianej ostatnio ustawy wszczętych, a niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie ( 01 października 2003 r.), stosuje się przepisy ustawy o pomocy społecznej z 1990 r. , a zatem przepis art. 27 a tej ustawy. Zatem w przedmiotowym wypadku – w sposób bezdyskusyjny - zachodzi rażące naruszenie prawa , albowiem treść decyzji pozostaje w wyraźnej sprzeczności z przepisami prawa (art. 27 ustawy o rencie socjalnej), a charakter tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. W tej sytuacji, gdy zachodzi konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego oraz poprzedzającego je rozstrzygnięcia, Sąd nie analizował sprawy pod względem merytorycznym uznając powyższe za przedwczesne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 2 w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającej go decyzji, ponieważ zaistniały przyczyny określone w art.156 § 1 pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni zalecenia wynikające z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu Administracyjnego.