IV SA/Gl 259/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Specjalista Magdalena Nowacka-Brzeźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2017 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji w sprawie zasiłku celowego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia [...]nr [...] Decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną z upoważnienia Burmistrza C. na podstawie art. 7, art. 8, art. 9 ust. 1 i ust. 8a, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (t.j. Dz. U. z 2016 poz. 930 z późn. zm. – dalej "u.ps") oraz art. 7, art. 77, art. 104, art. 155, art. 235 § 1 k.p.a. odmówiono M.F. zmiany decyzji z dnia [...]r. nr [...] odmawiającej przyznania zasiłku celowego na zakup drzewek, owocowych sadzonek do ogrodu. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu 8 listopada 2016 r. wpłynęła do Ośrodka Pomocy Społecznej w C. skarga strony złożona w Urzędzie Miejskim W C., w której M.F. wyraził między innymi niezadowolenie w sprawie decyzji ostatecznej odmawiającej przyznania zasiłku celowego na zakup drzewek, owocowych sadzonek do ogrodu. W dniu 24 listopada 2016 r. strona złożyła pisemne oświadczenie, w którym doprecyzowała, że oczekuje zmiany decyzji z dnia [...]r. nr [...] odmawiającej przyznania zasiłku celowego na zakup drzewek, owocowych sadzonek do ogrodu w kwocie 100 zł. Organ I instancji przedstawił stan faktyczny sprawy, zacytował przepisy prawne obowiązujące w przedmiotowym zakresie podkreślając, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. W opinii Ośrodka nie można uznać sfinansowania zakupu drzewek, owocowych sadzonek do ogrodu za niezbędną potrzebę życiową w rozumieniu u.p.s. Podając powody swojego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że odmowa przyznania zasiłku celowego na zakup drzewek, owocowych sadzonek do ogrodu nie narusza interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. Odwołując się od powyższej decyzji strona wyraziła niezadowolenie z orzeczenia organu I instancji. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekło utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona i zmieniona przez organ administracji publicznej, który ja wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji (§ 2). Kolegium wskazało na przesłanki pozwalające na zastosowanie wskazanego przepisu podkreślając, że postępowanie w sprawie zmiany decyzji ostatecznej jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym , w którym bada się przesłanki do zmiany decyzji ze względu na interes społeczny i słuszny interes strony. Końcowo Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ocenił, iż odmowa zmiany decyzji z dnia [...]r. nie narusza słusznego interesu strony. W skardze M.F. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Wskazał, że nie zgadza się z podjętą decyzją i podkreślił, że praca w ogrodzie jest dla skarżącego formą terapii w leczeniu psychiatrycznym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto Kolegium zaznaczyło, że w aktach sprawy nie znajduje się żaden dokument potwierdzający twierdzenia skarżącego, że leczy się on psychiatrycznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz 1066.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r, poz 1369 - dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Przedmiotem niniejszego postępowanie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza C. z dnia [...]r. nr [...], którą odmówiono M.F. zmiany decyzji z dnia [...]r. nr [...] odmawiającej przyznania zasiłku celowego na zakup drzewek, owocowych sadzonek do ogrodu. Należy zauważyć, że przepis art. 154 k.p.a., na który wskazywało Kolegium, stanowi wyjątek od jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, a mianowicie od zasady trwałości decyzji administracyjnych, ustanowionej w art. 16 k.p.a. Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji stosunków prawnych, opartych na posiadającej przymiot ostateczności decyzji administracyjnej. Stabilizacja ta oparta jest wprawdzie na formalnej ogólnej trwałości decyzji administracyjnych, ale w sferze skutków obejmuje nie tylko bezpośrednie skutki wynikające z treści rozstrzygnięcia, lecz także skutki poboczne w sferze kształtowania stosunków wzajemnych różnych stron postępowania, a zwłaszcza stron, których interesy nie były ze sobą zgodne. Zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przepis ten, jak każda proceduralna norma prawna, stanowiąca wyjątek od podstawowych reguł postępowania, musi być interpretowany ściśle. Interpretacja a contrario musi prowadzić do jednoznacznego wniosku, że unormowanie to nie może mieć zastosowania do decyzji, na mocy których którakolwiek ze stron postępowania nabyła prawa. Tymczasem organ I instancji wskazywał na art. 155 k.p.a. jako podstawę rozstrzygnięcia. W literaturze prawniczej podkreśla się, że przypadki braku nabycia praw z decyzji są nieliczne, ponieważ w orzecznictwie i w doktrynie było i nadal jest bardzo szeroko rozumiane przysporzenie praw stronie przez decyzję administracyjną. J. Borkowski w komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego autorstwa B. Adamiak i J. Borkowskiego, wyd. C. H. Beck, Warszawa 2002, na str. 680 podkreśla, że "charakteryzując najogólniej prawa nabyte z decyzji administracyjnej należy je utożsamiać z każdą korzyścią jaką strona wyciąga pod względem prawnym z załatwienia jej sprawy decyzją administracyjną". Przez jej sprawę należy przy tym rozumieć każdą sprawę, w której brała udział w charakterze strony, a nie tylko taką sprawę, w której domagała się wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania określonej treści rozstrzygnięcia. Wskazać należy również, że art. 154 k.p.a. stanowi podstawę do uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej. Art. 16 § 1 k.p.a. stanowi, że decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Art. 154 k.p.a. i art. 155 k.p.a. normują instytucje zmiany lub uchylenia decyzji ze względu na interes społeczny lub słuszny interes strony. Weryfikacji w trybie określonym we wskazanych przepisach podlegają wyłącznie decyzje ostateczne - nie jest możliwa weryfikacja w tym trybie decyzji nieostatecznej. Sąd zauważa, że z treści odpowiedzi na skargę wynika, że decyzja z dnia [...]r. odmawiająca skarżącemu przyznania zasiłku celowego na zakup drzewek, owocowych sadzonek do ogrodu została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. Decyzja Kolegium z dnia [...]r. natomiast została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i zawisła pod sygnaturą IV SA/Gl 157/17. W rozpatrywanej sprawie organ I instancji wydał decyzję o odmowie zmiany decyzji z dnia [...]r. w dniu [...]r., a tej dacie decyzja z [...]r. nie była decyzją ostateczną, co umknęło uwadze organów I i II instancji. Zatem zarówno zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa, co skutkowało koniecznością ich wyeliminowania z obrotu poprzez stwierdzenie nieważności. Mając na uwadze powyższe należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.