IV SA/Gl 268/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.) Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...], którą odmówiono A.C. umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej za okres od 1 kwietnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że decyzją z dnia [...] r. nr [...], ustalono A.C. miesięczną opłatę w wysokości 1.000,00 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 marca 2016 r. za pobyt syna M.S. w pieczy zastępczej. Strona wniosła odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję o odpłatności. Dnia 3 listopada 2015 r. uchylono decyzję o odpłatności, w związku z faktem, że wychowanek M.S. dnia 1 września 2015 r. opuścił rodzinę zastępczą. Organ odwoławczy zauważył, że A.C. zobowiązany jest do ponoszenia odpłatności w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r., a zadłużenie strony wynosi 5.000,00 zł. Przywołał przepis § 5 ust. 2 i 3 Uchwały Powiatu [...] z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, określający sytuacje, w jakich można z urzędu umorzyć w całości należności z tytułu opłat za pobyt dziecka w pieczy oraz na wniosek zobowiązanego. W dniu 7 października 2015 r. (data wpływu do organu) A.C. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Na podstawie dokumentów przedłożonych przez stronę oraz ustaleń własnych organ I instancji stwierdził, że strona otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości netto 2.112,19 zł miesięcznie oraz figuruje w ewidencji podatników podatku z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego na terenie gminy i miasta C. Ustalono, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia zadłużenia z urzędu, gdyż należność jest wyższa od kosztów prowadzenia egzekucji, a zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do umorzenia na wniosek, gdyż nie ziściła się żadna z przesłanek upoważniająca do zastosowania ulgi. Organ I instancji ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i pełnoletnią córką R., która studiuje w K. i mieszka w akademiku. Z tego tytułu rodzice ponoszą wydatki w kwocie 375,00 zł miesięcznie - koszt akademika. Jedynym dochodem rodziny jest świadczenie emerytalne strony, które wynosi 2.112,19 zł miesięcznie. Wykazał stale miesięczne wydatki rodziny. Podał, że strona jest właścicielem domu (w którym zamieszkuje rodzina) powierzchni 179,8 m2, działki o powierzchni 3.127 m2 oraz samochodu [...] o wartości szacunkowej 800,00 zł. Strona zaświadczeniem specjalisty psychiatry z dnia 8 października 2015 r. udokumentowała, że wymaga dalszego leczenia, a zaświadczeniem lekarskim z dnia 27 października 2015 r., specjalisty dermatologa, że córka R. jest przewlekle leczona z powodu łuszczycy oraz oświadczyła, że żona jest po stanie przedzawałowym. Organ I instancji stwierdził, że żona strony – A.C. pomimo pozostawania w wieku aktywności zawodowej nie podejmuje zatrudnienia, nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, w związku z powyższym nie można mówić o bezrobociu w rodzinie. Rodzina nie boryka się z bezdomnością, gdyż mieszka we własnościowym domu oraz nie korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej, co mogłoby świadczyć o ubóstwie rodziny. Żaden z członków rodziny nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Strona nie wykazała, iż poniosła straty materialne w wyniku zalania budynku, jednocześnie nie wykazała zaistnienia zdarzenia losowego. Organ I instancji nie negował faktu choroby strony oraz jego pełnoletniej córki Roksany. Zaakcentował, że skoro obowiązek utrzymania dziecka w pierwszej kolejności ciąży na rodzicach, to wobec powyższego nie może podjąć innej decyzji jak tylko o odmowie umorzenia należności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Wskazał., że z przedstawionej dokumentacji złożonej wraz z wnioskiem nie wynika, że w rodzinie strony występuje wyjątkowo trudna sytuacja życiowa. Strona posiada majątek w postaci domu, działki oraz samochodu, a nadto stałe źródło dochodu umożliwiające regulowanie należności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, tym bardziej, że nie ponosi żadnych kosztów utrzymania syna, gdyż sąd uchylił obowiązek alimentacyjny wobec M.S. Organ I instancji stwierdził, że ocena zebranego materiału dowodowego nie wykazała podstaw do umorzenia należności powstałych z tytułu pobytu dziecka w pieczy zastępczej uznając, że odmowa umorzenia odpłatności w okresie od 1 kwietnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. za pobyt syna M.S. w pieczy zastępczej i obciążenie strony odpłatnością jest zasadna. W odwołaniu A.C. nie zgodził się z rozstrzygnięciem. Wskazał, że w dniu 14 września 2015 r. wysłał do PCPR w R. prośbę o umorzenie zadłużenia zgodnie z decyzją nr [...], według której solidarnie z matką dziecka G.S. miał płacić 1.000 zł miesięcznie na utrzymanie M.S. w pieczy zastępczej w okresie od dnia 1 kwietnia 2015 r. do 31 marca 2016 r. Strona stwierdziła, że w listopadzie 2015 r. otrzymała decyzję nr [...], która uchyla w całości poprzednią decyzję o odpłatności w związku z tym, że M.S. jako dorosły opuścił pieczę zastępczą i ustały przesłanki do ponoszenia odpłatności za jego pobyt w pieczy zastępczej. Zaznaczyła, że ze swojej emerytury w kwocie 2.112 zł musi utrzymać trzyosobową rodzinę oraz dom, a sytuacja finansowa rodziny pogorszyła się, gdyż córka rozpoczęła studia w K. i jako rodzice muszą jej pomagać. Strona podniosła także, że skoro decyzja organu została wydana na postępowania wszczętego w dniu [...] r. to nie jest zrozumiałe dlaczego nie wzięto pod uwagę przy jej wydawaniu kryteriów dochodowych na osobę w rodzinie obowiązujących od 1 października 2015 r., których rodzina nie przekracza. Ponadto strona stwierdziła, że zgodnie z Uchwałą Rady Powiatu [...] Nr [...] z dnia [...] r. istnieje możliwość umorzenia należności w przypadku, gdy ściągnięcie należności stanowiłoby zagrożenie dla egzystencji dłużnika oraz osób pozostających na jego utrzymaniu, długotrwałą chorobą dłużnika lub członka rodziny. Strona stwierdziła, że jego rodzinę chce się pozbawić środków do życia, a wysyłane zaświadczenia lekarskie nie są brane pod uwagę. Nie zgodziła się z poglądem organu I instancji, że posiadanie domu świadczy o braku możliwości bycia w ubóstwie. Stwierdziła, że nie rozumie jakim prawem nakazuje się jego żonie, która jest schorowana iść do pracy. Nie zgodziła się, że to ona ma zapłacić kwotę 5 000 zł skoro opłatę miała uiszczać solidarnie z G.S. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej "organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu opisało przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji oraz zarzuty odwołania. Organ odwoławczy zaakceptował ustalenia stanu faktycznego, poczynione przez organ pierwszej instancji. Natomiast w zakresie stanu prawnego odwołał się do regulacji zawartej w art. 193 ust. 1, 1a, 2, 6, 6a, 7, 7a, 7b, 8 oraz w art. 194 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 332 ze zm. - dalej "ustawa") oraz do § 5 uchwały Rady Powiatu [...] z dnia [...] r. nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Kolegium stwierdziło, że skarżący nie wykazali, że w ich rodzinie została spełniona przesłanka określona w § 6 pkt 2, 3 lub 4 uchwały, a na podstawie kwoty należności należało przyjąć, że nie została również spełniona przesłanka wymieniona w § 6 pkt 1 uchwały. Kolegium oceniło, że w tym stanie rzeczy organ I instancji słusznie odmówił wnioskowanego umorzenia. Jednocześnie zauważono, że zgodnie z postanowieniem § 5 uchwały Rady Powiatu [...] z dnia [...]r. Nr [...] w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, bowiem zgodnie z ust. 3 uchwały należności z tytułu opłat można umorzyć na wniosek w następujących sytuacjach: 1) gdy ściągnięcie należności stanowiłoby zagrożenie dla egzystencji dłużnika oraz osób pozostających na jego utrzymaniu, wywołane co najmniej jednym z niżej podanych czynników: a) ubóstwem, rozumianym jako posiadanie uprawnień do świadczeń pieniężnych przyznawanych na podstawie ustawy o pomocy społecznej, b) bezrobociem, c) bezdomnością, d) niepełnosprawnością, gdy została orzeczona niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym lub znacznym, e) długotrwałą lub ciężką chorobą dłużnika lub członka jego rodziny pozostającym z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, udokumentowana zaświadczeniem lekarskim, f) klęską żywiołową, g) zdarzeniem losowym lub inną wyjątkowo trudną sytuacją życiową, 2) gdy zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia tej należności, postępowanie egzekucyjne stanie się nieskuteczne lub egzekucja została umorzona; 3) pobyt w pieczy zastępczej został zakończony w wyniku uzyskania przez osoby zobowiązane możliwości zapewnienia dziecku opieki i wychowania, a utrzymanie zobowiązania mogłoby doprowadzić do ponownej utraty tej możliwości i ponownego umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Kolegium stwierdziło, że zgromadzone przez organ I instancji dowody wskazują, iż strona nie spełnia określonych wyżej wskazaną uchwałą Rady Powiatu [...] kryteriów do umorzenia w całości lub w części należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka M.S. w pieczy zastępczej. Kolegium wskazało, ż strona nie jest osobą ubogą, a w rodzinie strony nie występuje wyjątkowo trudna sytuacja życiowa uzasadniająca umorzenie należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Nadto zauważyło, że w okresie od 14 czerwca 2007 r. do 31 marca 2015 r. była zwolniona z ponoszenia odpłatności za pobyt syna M.S. w pieczy zastępczej oraz nie ponosi żadnych kosztów utrzymania syna, gdyż Sąd Rejonowy w R. wyrokiem z dnia [...]r. sygn. akt [...] uchylił obowiązek alimentacyjny wobec M.S. Kolegium stwierdziło, że matka dziecka G.S. została zwolniona z ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej z uwagi na stan zdrowia i sytuację materialną. Odnosząc się do treści odwołania Kolegium poinformowało, iż ustawowe kryteria dochodowe na osobę w rodzinie mają zastosowanie przy przyznawaniu świadczeń z pomocy społecznej. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.C. stwierdził, że decyzja Kolegium została sporządzona stronniczo i nieuczciwie. Skarżący zauważył, że decyzja z dnia [...]r. uchyliła w całości odpłatność za okres od dnia 1 kwietnia 2015 r. do dnia 31 marca 2016 r. i był to podstawowy powód do uchylenia decyzji organu I instancji przez Kolegium. W opinii skarżącego ustalenia organu pierwszej instancji co do matki dziecka są niezgodne ze stanem faktycznym, a G.S. ukrywa swoje dochody. Podkreślił, że dotychczas ustalając kryterium dochodowe rodziny organy powoływały § 4 uchwały, a skarżący spełnia wskazane w nim wymogi, bowiem sytuacja rodziny jest trudna. Ponadto zaakcentował, że nie została wyjaśniona sprawa zmiany nazwiska M.S. na S., co w przekonaniu skarżącego może wpływać na jego obowiązki rodzicielskie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację prezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje. Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej "p.p.s.a."). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sądowa kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a zatem należało ją wyeliminować z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] r. nr [...], którą odmówiono A.C. umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej za okres od 1 kwietnia 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. Skarżący w dniu 7 października 2015 r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Bezsporną w sprawie jest okoliczność, iż na mocy decyzji ostatecznej z dnia [...] r. nr [...] ustalono opłatę miesięczną za pobyt dziecka M.S. w pieczy zastępczej w wysokości 1 000 zł za okres od 1 kwietnia 2015 r. do 31 marca 2016 r., określono również, że opłata ma być uiszczana miesięcznie, a za jej ponoszenie odpowiadają solidarnie G.S. i A.C. - rodzice dziecka. Przedmiotowa decyzja została uchylona decyzją z dnia [...] r.. Spór w sprawie koncentruje się wokół kwestii, czy w takich okolicznościach sprawy zgodna z prawem była odmowa umorzenia stronie należności z tytułu opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Rozstrzygnięcie sporu wymaga przybliżenia stanu prawnego sprawy. Zgodnie z art. 193 ust. 1, 1a i 2, 7a i 7b ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz,U. z 2015 r. poz, 332- dalej "ustawa") za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczna opłatę w określonej w przepisie wysokości, od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, a za ponoszenie tej opłaty odpowiadają solidarnie. Od opłaty naliczane są odsetki ustawowe, na zasadach określonych w ustawie. Należności z tytułu nieponoszenia tej opłaty podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na mocy art. 194 ust. 1, 2 i 3 ustawy opłata jest ustalana w drodze decyzji starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (ust. 1). Jeżeli zmianie uległy okoliczności mające wpływ na wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1, w szczególności zmianie uległa wysokość przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, albo średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, starosta może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną dotyczącą tej opłaty (ust. 1a). Rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (ust. 2). Starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (ust. 3). W okolicznościach niniejszej sprawy organ I instancji, orzekając na wniosek strony o umorzenie w całości należności, działał na podstawie uchwały Powiatu [...] z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie szczegółowych warunków umarzania w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest również ustalenie, że w dacie orzekania przez organy obydwu instancji mocą ostatecznej decyzji z dnia [...] r. nr [...] uchylono decyzję o odpłatności z dnia z dnia [...] r. W podstawie prawnej decyzji z dnia [...] r. wskazano w szczególności art. 194 oraz art. 154 K.p.a. Natomiast z uzasadnienia decyzji o uchyleniu decyzji o odpłatności wynika, że rozstrzygnięcie wydano w związku z faktem, że "M. dnia 01.09.2015 r. opuścił pieczę zastępczą, z dniem 01.09.2015 r. ustały przesłanki ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zstępczej". Należy zauważyć, że postępowanie prowadzone w trybie art. 154 K.p.a. ma charakter postępowania nadzwyczajnego w ramach, którego możliwa jest zmiana ostatecznej decyzji administracyjnej, czyli decyzji istniejącej w obrocie prawnym i wywołującej skutki prawne w niej określone. Przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie art. 154 K.p.a. w przeciwieństwie do postępowania głównego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, ale przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego z punktu widzenia przesłanek zawartych w ww. przepisie. Zgodnie z przepisem art. 154 K.p.a. (w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia) decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Zatem, aby możliwym było zastosowanie procedury określonej w tym przepisie niezbędnym jest spełnienie przesłanek w nim wskazanych tzn. zmieniana decyzja musi być ostateczna, na mocy tej decyzji żadna ze stron nie nabyła prawa, a za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Wydawanie decyzji w oparciu o art. 154 K.p.a. skutkuje tym, że będą to decyzje konstytutywne, wywołujące skutek ex tunc, a nie ex nunc (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 430/11, opub. w Lex nr 1252065). Sąd zauważa, że w realiach rozpatrywanej sprawy decyzją z dnia [...] r. uchylono decyzję nakładającą na skarżącego obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej za okres od 1 kwietnia 2015 r. do 31 marca 2016 r., a co za tym idzie w chwili wydawania decyzji o odmowie umorzenia należności oraz decyzji ją utrzymującej obowiązek ponoszenia opłaty nie istniał. Należy również zauważyć, że bez wzruszenia decyzji z dnia [...] r. wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest bezprzedmiotowy. Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy obu instancji w toku postępowania dopuściło się poważnego uchybienia procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ze względu na stwierdzone uchybienia, Sąd uznał za przedwczesne ustosunkowanie się do zarzutów merytorycznych skargi. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. jak na wstępie.