IV SA/Gl 275/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Prezydent Miasta D., działając na podstawie art. 32 ust. 1 w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, uchylił decyzję własną z dnia [...] r. Nr [...] w sprawie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przyznanego R. Z. na dziecko M. Z.. Organ ustalił, że R. Z. od 12 lat mieszka i prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z M. K. o czym nie poinformowała organu składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2005/2006. Powyższe miało wpływ na wysokość dochodu rodziny, który po doliczeniu dochodu konkubenta strony, przekroczył kryterium dochodowe. W odwołaniu od tej decyzji R. Z. podniosła, że M. K. nie posiada żadnych praw i obowiązków względem jej syna M. Z., którego ona wychowuje sama, a nadto nie łoży na jego utrzymanie, nie ingeruje w jego proces wychowawczy. Pomaga natomiast w wychowywaniu ich wspólnego syna J. K., na którego płaci dobrowolnie alimenty. Wskazała, że nie wpisanie M. K. do składu rodziny nie było działaniem świadomym, mającym na celu wyłudzenie świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. Nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ wskazał, że w wyniku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez kuratora sądowego na okoliczność umieszczenia M. Z. w placówce opiekuńczo-wychowawczej ustalono, że R. Z. od 12 lat mieszka i wychowuje wspólnie z konkubentem M. K. młodszego syna J., a o tym fakcie nie powiadomiła Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w momencie składania wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na okres zasiłkowy 2005/2006. Organ stwierdził, że świadome niewpisanie do wniosku konkubenta jako członka rodziny oraz niedostarczenie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o uzyskanych przez niego dochodach w roku 2005 spowodowało niezgodne z ustawą ustalenie dochodu rodziny, który, jak ustalono, przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do przyznania wnioskowanych świadczeń. Ponadto podał, że R. Z., przesłuchana w charakterze strony, potwierdziła fakt wspólnego zamieszkiwania z konkubentem od 1998 r. i wychowywania ich syna J. K.. Jednocześnie oświadczyła, że samotnie wychowuje syna M. Z., z konkubentem nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, otrzymuje natomiast na syna J. alimenty, które płacone są dobrowolnie. Powyższe okoliczności potwierdził również M. K.. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ stwierdził, że R. Z. nie można uznać za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wraz z M. K. mają syna, którego wspólnie wychowują. Na tej podstawie organ wywiódł jednocześnie, że strona wraz z konkubentem i synami tworzy rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 16 wskazanej ustawy. W konsekwencji R. Z. nie może być uznana za osobę samotnie wychowująca dziecko, gdyż wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, a mianowicie wychowuje dziecko J. K. z jego ojcem M. K., z którym żyje w konkubinacie. Kolegium również wskazało, że przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym należy brać pod uwagę dochody konkubenta R. Z.. W rezultacie powtórne przeliczenie dochodu rodziny w okresie zasiłkowym 2005/2006 dało podstawę do prawidłowego ustalenia przez organ I instancji, że miało miejsce przekroczenie obowiązującego kryterium dochodowego. Organ I instancji zgodnie z przepisami prawa był zobowiązany do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia R. Z. z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. Z. domagała się uchylenia powyższej decyzji zarzucając błędne przyjęcie, że wprowadziła organ I instancji w błąd co do zamieszkiwania z "konkubentem", i że uczestniczy on w wychowywaniu i alimentacji jej syna M. Z., na którego pobierała świadczenia rodzinne. Zdaniem skarżącej warunkiem przyjęcia uchylenia decyzji, na mocy której nabyła prawo świadczeń jest udowodnienie, że będąc pouczona świadomie wprowadziła organ w błąd co do warunków i okoliczności stanowiących podstawę przyznania tej formy pomocy. Nie zgodziła się z twierdzeniem, że nie jest matką samotnie wychowującą dziecko oraz że dochód konkubenta powinien być wliczany do dochodu rodziny oraz przytoczyła w tym zakresie argumentację zawartą uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Ponownie podniosła, że niewskazanie konkubenta jako członka rodziny we wniosku o przyznanie świadczeń nie było działaniem świadomym, zamierzonym, mającym na celu oszustwo, czy wyłudzenie nienależnych świadczeń. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ), że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że zapadła ona z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mianowicie w zakresie przesłanek umożliwiających uchylenie decyzji przyznającej stronie prawo do świadczeń rodzinnych sprawa nie została należycie wyjaśniona, co uchybia przepisom art. 7 i 77 § 1 kpa. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, który uchylił decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego i dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna M. Z. na okres od 1.09.2005 r. do 31.08.2006 r. Podstawę wydania przez organ I instancji decyzji uchylającej stanowił przepis art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie ze wskazaną regulacją organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Organ I instancji uznał, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenia rodzinne przyznane jej na okres zasiłkowy 2006/2007. Zatem w sprawie istotne było ustalenie czy w sprawie zaistniały przesłanki uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane, określone w art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten przewiduje cztery sytuacje, w których świadczenie rodzinne uważa się za nienależnie pobrane. Są one ujęte w odrębnych punktach o całkowicie różnych hipotezach. Oznacza to, że uchylając ostateczną decyzję przyznającą prawo do świadczeń wobec uznania, że strona nienależnie pobrała to świadczenie organ administracyjny nie tylko powinien wskazać, która z owych sytuacji zachodzi w sprawie, ale również uargumentować swoje stanowisko w tym zakresie. W niniejszym przypadku tak się nie stało, bowiem zaskarżona decyzja nie wskazuje zastosowanej podstawy prawnej, nie przytacza skonkretyzowanego przepisu prawa, w oparciu o który organ uznał świadczenie za nienależnie pobrane. Zauważyć przy tym należy, że utrzymując w mocy decyzję organu I instancji organ odwoławczy nie odniósł się do przesłanek jakie legły u podstaw wydania tej decyzji, a tym samym nie ustosunkował się do rozbieżności pomiędzy podstawą prawną a uzasadnieniem tego rozstrzygnięcia. W podstawie prawnej organ I instancji powołał bowiem przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenia wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Tymczasem w konkluzji uzasadnienia stwierdził, że strona świadomie wprowadziła organ w błąd co do sytuacji rodzinnej i dochodowej, co wskazuje na sytuację określoną w art. 30 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy. Jest to uchybienie istotne, a Sąd nie może zastępować organów administracji w zakresie ustalenia stanu faktycznego, ani też domniemywać normy prawnej, na podstawie której mogło dojść do wydania decyzji. Przyjdzie wskazać, że rozstrzygnięcie organu I instancji uchylające prawo do świadczeń od dnia ich przyznania wskazywałoby, że w istocie rozpatrywał on sprawę w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy. O ile zatem organ odwoławczy utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie uznał, że w sprawie miała miejsce sytuacja określona w art. 30 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy, a zatem, że skarżąca świadomie wprowadziła organ administracji w błąd, to niezbędne było przedstawienie takiego ustalenia w decyzji i wyjaśnienie okoliczności, które uzasadniały jego dokonanie. W takiej sytuacji wyjaśnienia wymagało, czy strona skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczeń świadomie, a zatem celowo wskazała nieprawdziwe dane bądź zataiła okoliczności, które były istotne dla ustalenia jej prawa do tych świadczeń. Zastosowanie tej przesłanki wymagało więc wykazania, że przyznanie wnioskowanego świadczenia nastąpiło z winy strony. Przy czym w przypadku przyjęcia, że strona celowo zataiła (przemilczała) okoliczności prawnie istotne w sprawie, konieczne jest stwierdzenie, czy strona była świadoma, że fakty, o których nie powiedziała, były istotne dla sprawy, a zatem czy zdawała sobie sprawę z prawnego znaczenia określonych faktów, czy były jej znane odpowiednie przepisy prawa. To natomiast wiąże się z pouczeniem jej o tym jakie okoliczności faktyczne są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Takie uwarunkowanie odpowiedzialności strony znajduje uzasadnienie w treści art. 9 k.p.a., który ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej udzielania stronom postępowania informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem tego postępowania. Tymczasem organ odwoławczy omówił pojęcie samotnego wychowywania dziecka oraz pojęcie rodziny zdefiniowane w art. 3 pkt 17a oraz art. 3 pkt 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście ustaleń faktycznych sprawy w oderwaniu od przesłanek z art. 30 ust. 2 tej ustawy. Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Sąd stwierdził, że sprawa nie została należycie wyjaśniona oraz oceniona, co uchybia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Są to uchybienia istotne bowiem Sąd nie jest powołany do samodzielnego dokonywania ustaleń w rozstrzyganej sprawie zarówno co do faktów jak i prawa. Obowiązki powyższe obciążają organ, a braki w tym zakresie stanowią o wadliwości wydanego aktu. Podkreślenia przy tym wymaga, że w zakresie odnoszącym się do uzasadnienia prawnego decyzji, organ administracji zobowiązany jest do zawarcia w nim umotywowanej oceny stanu faktycznego w kontekście konkretnych i adekwatnych przepisów obowiązującego prawa oraz do wykazania istnienia związku między tą oceną, a treścią wydanego rozstrzygnięcia. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy uwzględni organ wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu. Rzeczą organu będzie wyjaśnić sprawę w naprowadzonych kierunkach. Następnie organ dokona analizy merytorycznej oraz oceny całokształtu poczynionych ustaleń w zakresie przepisów prawa materialnego mającego zastosowanie w sprawie. Pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne pozwolą dopiero na wydanie decyzji, którą organ uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Z przytoczonych względów, wobec naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast nie było podstaw do zasądzenia kosztów, gdyż skarżąca nie wykazała, aby poniosła koszty niezbędne do dochodzenia jej praw, o których mowa w art. 205 § 1 wskazanej wyżej ustawy.