IV SA/Gl 279/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją Prezydenta Miasta R. z dnia [...] znak [...] w sprawie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznano Ż.P. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia [...] do dnia [...] w kwocie [...] zł miesięcznie. Kolejną decyzją z dnia [...] znak [...] Prezydent Miasta R. zmienił decyzję ustalającą prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w ten sposób, że uchylił Ż.P. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego od dnia [...] do dnia [...]. Powyższa decyzja wydana została w oparciu o art. 25, art. 24, art. 2 pkt 17 lit c, pkt 18 lit. c, art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1 poz. 7 ze zm.), art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy oświadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. nr 205, poz. 212) oraz Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. z 2010 r. nr 123, poz. 836), a także art. 41 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.). W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji w pierwszej kolejności wskazał, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzje administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. W niniejszej sprawie, jak wskazał organ, w [...] do działu świadczeń rodzinnych dostarczone zostało zaświadczenie o wysokości zarobku uzyskanego za miesiąc [...]. Po przeliczeniu dochodu uwzględniającego wyżej wymieniony zarobek dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie Ż.P. wyniósł [...] z. Ponadto strona dostarczyła zaświadczenie o wysokości uzyskanego zarobku za miesiąc [...] z tytułu zatrudnienia w [...]. Po przeliczeniu dochodu z uwzględnieniem tego zarobku dochód na osobę w rodzinie strony wyniósł [...] zł. Biorąc powyższe pod uwagę organ stwierdził, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie przysługiwało od miesiąca [...]. zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organowi przedłożony został również formularz PIT 11 oraz świadectwo pracy A.P. (matki strony) z firmy A, w której była zatrudniona w okresie od dnia [...] do dnia [...]. Dokumenty te pozwoliły na stwierdzenie częściowej utraty dochodu. Po przeliczeniu dochodu z uwzględnieniem dochodu utraconego, dochód w przeliczeniu na członka rodziny strony wyniósł od [...] [...] zł, w związku z czym organ uznał, że od miesiąca [...] do końca okresu rozliczeniowego Ż.P. przysługiwało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Od powyższej decyzji Ż.P. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., w którym wyraziła niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia. Odwołująca zarzuciła organowi I instancji nierzetelność oraz manipulację danymi o dochodach. Zdaniem Ż.P. art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie może stanowić podstawy do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczeń, albowiem nie uległa zmianie jej sytuacja rodzinna ani dochodowa mająca wpływ na prawo do świadczenia, co potwierdza zaświadczenie o dochodach za rok [...] i [...] otrzymane z Urzędu Skarbowego. Ż.P. oświadczyła jednocześnie, że organ potraktował bezpłatny urlop jej matki jako płatny wbrew świadectwu pracy. W wyniku wniesionego odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchyliło od [...] do [...] decyzję z dnia [...] nr [...] przyznającą Ż.P. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że na podstawie art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów sprawy o świadczenia rodzinne i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do których prawo powstało przed dniem wejścia w życie tej ustawy podlegają rozpatrzeniu na zasadach i trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Zgodnie z art. 5 wymienionej wyżej ustawy weszła ona w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Tym samym do wniosków o świadczenia rodzinne złożonych do 31 grudnia 2011 r. należy stosować przepisy dotychczas obowiązujące. Następnie Kolegium wskazało, że decyzją z dnia [...] odwołującej przyznane zostało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] do [...]. W dniu [...] organ I instancji powziął informację, że matka strony z dniem [...] podjęła zatrudnienie w firmie B sp. z o. o., a Ż.P. od [...] podjęła pracę na podstawie umowy zlecenia w [...] w K. Mając na względzie powyższe organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z akt sprawy wynika, że matka odwołującej A.P. z dniem [...] podjęła zatrudnienie w firmie B sp. z o. o. w K. Dochód ten, w ocenie organu, należy traktować jako dochód uzyskany i zgodnie z art. 9 ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dochód rodziny należy powiększyć o uzyskany przez matkę strony dochód. Dochód uzyskany przez A.P. za pierwszy pełny przepracowany miesiąc, czyli [...] wyniósł [...] zł. Miesięczny dochód rodziny Ż.P. po uwzględnieniu dochodu uzyskanego przez A.P. wyniósł [...] zł na osobę i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 725 zł. Jednocześnie organ II instancji zacytował § 12 rozporządzenia w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w przypadku, gdy dochód rodziny powiększony o dochód uzyskany powoduje utratę prawa świadczeń, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Organ odwoławczy stwierdził zatem, że osobie uprawnionej świadczenia z funduszu nie przysługują od miesiąca [...] (a nie jak błędnie wskazał organ I instancji od [...]). Jak wskazało Kolegium z akt sprawy wynika również, że Ż.P. podjęła zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia w [...] w K. od dnia [...]. Zdaniem organu II instancji dochód ten należy traktować jako dochód uzyskany i dochód rodziny należy powiększyć o uzyskany dochód. Dochód uzyskany przez Ż.P. za [...] wyniósł [...] zł. Miesięczny dochód rodziny, po uwzględnieniu dochodu uzyskanego wyniósł [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi [...] zł i przekroczyło ustawowe kryterium dochodowe. Z kolei jak zaakcentował organ z dołączonego do akt świadectwa pracy wynika, że A.P. z dniem [...] utraciła zatrudnienie w firmie A sp. z o. o., dlatego dochód ten należy traktować jako dochód utracony. Dochód rodziny pomniejszony o dochód utracony wynosi [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę [...] zł i nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego. A.P. utraciła również z dniem [...] dochód uzyskiwany tytułem zatrudnienia w firmie B sp. z o. o. Stwierdzono zatem, że od [...] strona ponownie spełniała kryterium dochodowe uprawniające do otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium wskazało ponadto, że fakt korzystania przez A.P. w czasie zatrudnienia w firmie A sp. z o. o. z urlopu bezpłatnego od [...] nie może być traktowane jako utrata dochodu z tą datą, bowiem była ona w dalszym ciągu zatrudniona w tej firmie (a przez utratę dochodu zgodnie z ustawą rozumie się utratę zatrudnienia). Na koniec Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. oświadczyło, że wydając zaskarżoną decyzję zadziało na niekorzyść strony z uwagi na fakt, że wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby, która nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczeń z funduszu stanowiłaby rażące naruszenie prawa i rażące naruszenie interesu publicznego, którym jest zabezpieczenie i wydatkowanie środków publicznych przede wszystkim na pomoc małoletnim dzieciom, w stosunku do których osoby zobowiązane do alimentacji nie wywiązują się z tego obowiązku. Dodatkowo organ podkreślił, że pomoc państwa ma charakter subsydiarny, wyjątkowy i ograniczony (między innymi wprowadzeniem kryterium dochodowego uprawniającego do ubiegania się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego). W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Ż.P. zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w K., że doliczenie w zaskarżonej decyzji dochodu nie uzyskanego do dochodu rodziny spowodowało u niej poczucie głębokiej krzywdy pozbawiając jednocześnie jej rodzinę podstawy egzystencji. Ponadto skarżąca nie zgodziła się z odrzuceniem wysokości dochodu wynikającego z zeznań podatkowych PIT11 oraz nie uwzględnieniem prawdziwych intencji korzystania z urlopu bezpłatnego przez A.P. do analizy sprawy. Uzasadniając skargę Ż.P. podniosła, że organ odwoławczy przypisał jej matce A.P. skorzystanie z bezpłatnego urlopu jako element złej woli zarzucając im rażące naruszenie prawa i rażące naruszenie interesu społecznego. Zdaniem skarżącej urlop bezpłatny jej matki miał na celu umożliwienie powrotu do spółki A sp. z o. o. po zakończeniu zatrudnienia w B sp. z o.o.. Ż.P. oświadczyła ponadto, że studiuje w W. i alimenty z funduszu alimentacyjnego umożliwiają jej życie na najniższym poziomie. Zwrot alimentów będzie w ocenie skarżącej tragiczny w skutkach. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem Cytowana regulacja nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym na mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy kontroli legalności sąd dokonuje z urzędu nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie (chociaż nie z powodów w niej wskazanych), a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie może się ostać. W wyniku przeprowadzonej kontroli pod względem zgodności z prawem Sąd stwierdził, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a wobec tego skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i jednoczenie uchyliło od [...] do [...] decyzję z dnia [...] nr [...] przyznającą Ż.P. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł miesięcznie. Art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stanowi, że organ właściwy wierzyciela oraz marszałek województwa mogą bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Zaznaczyć należy, że pozbawienie strony z mocą wsteczną prawa przyznanego jej decyzją, może mieć miejsce wyjątkowo i tylko wtedy, gdy taka możliwość jest przewidziana w normie prawnej. Skoro więc omawiana regulacja takiej sytuacji nie przewiduje postępowanie administracyjne mające na celu zmianę stanu ustalonego ostateczną decyzją administracyjną, na mocy której strona nabyła uprawnienia może dotyczyć jedynie decyzji, która nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej te świadczenia. Zatem weryfikacja świadczeń, o której mowa w tym przepisie może mieć skutek jedynie na przyszłość. Aby usunąć konsekwencje prawne wywołane weryfikacją rozstrzygnięcia, na podstawie którego strona pobrała już świadczenia należy zastosować instytucję zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, stosownie do art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W związku z powyższym brak jest podstaw do wydawania w oparciu o regulacje art. 24 cytowanej ustawy decyzji zmieniającej ostateczne rozstrzygnięcie, na mocy którego strona pobrała już świadczenia z funduszu, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie (por. wyrok WSA w Gliwicach z 18 grudnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Gl 289/12 CBOIS). Podobne stanowisko wyrażone zostało przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lutego 2012 r. sygn. akt I OSK 1662/11, w którym podkreślił, że podziela wykładnię art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którą postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu. Przewidziana w tym przepisie weryfikacja świadczenia może odnosić skutek jedynie na przyszłość. Nie istnieje bowiem podstawa prawna, by w oparciu o omawiany przepis usunąć konsekwencje prawne wywołane przez weryfikowane rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. W takiej sytuacji znaleźć może zastosowanie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 21 ust. 1 ustawy). Biorąc pod uwagę przytoczone okoliczności stwierdzić należy, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do wydania decyzji przy zastosowaniu art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wobec tego- na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji winien uwzględnić zatem wyżej przedstawione wskazania dotyczące interpretacji art. 24 ust. 1 oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.