IV SA/Gl 280/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 marca 2010 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 7 pkt 2-15, art. 8, art. 11 ust. 2 art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił T.M. przyznania zasiłku celowego na pokrycie opłat mieszkaniowych, energii i gazu. Decyzja ta została wydana po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 26 lutego 2008 r. sygn. akt IV SA/GL 782/07 decyzji organów obu instancji umarzających postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącemu świadczeń materialnych. W motywach orzeczenia Sąd podkreślił, że postępowanie toczyć się może na wniosek strony, a decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej musi być poprzedzona przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. W uzasadnieniu decyzji organ ten podał, że w dniu [...] po uprzednim zawiadomieniu Pana T.M. (pismem z dnia [...]) o konieczności przygotowania określonych w tym piśmie dokumentów został przeprowadzony wywiad środowiskowy. W trakcie wywiadu środowiskowego strona nie udostępniła żądanych od niej dokumentów, mających znaczenie dla oceny sytuacji osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej, a w szczególności wysokości dochodów. Strona odmówiła podpisania oświadczenia o osiąganych dochodach, podpisała jedynie oświadczenie o stanie majątkowym. Nie podpisała również kwestionariusza przeprowadzonego z jej udziałem wywiadu środowiskowego oraz odmówiła podpisania protokołu sporządzonego przez pracownika socjalnego. Pismem z dnia [...] wezwano stronę do pisemnego sprecyzowania, o jaką pomoc się ubiega oraz do dostarczenia niezbędnych dokumentów. Nadto pouczono o konsekwencjach braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Odpowiadając na to wezwanie strona podała, iż oczekuje pomocy w formie zasiłku okresowego oraz uregulowania zaległych opłat za mieszkanie, energię i gaz. Nie przedstawiła natomiast dokumentów umożliwiających ustalenie jej aktualnej sytuacji bytowej, materialnej i zdrowotnej. W konsekwencji organ ten uznał, że zachowanie strony wyczerpuje znamiona braku współpracy strony z pracownikiem socjalnym i na mocy art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wydał decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniósł T.M.. W odwołaniu tym wyrażając swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji podniósł, że pracownicy socjalni przeprowadzili u niego trzygodzinny wywiad środowiskowy, a on udostępnił im wszystkie wymagane dokumenty. Zaznaczył, że dokument tożsamości utracił datę ważności, zaś ubezpieczenia zdrowotnego nie posiada i z tego powodu nie leczy się, od 2005 roku nie reguluje również opłat mieszkaniowych. Druku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie podpisał ponieważ pracownicy socjalni nie chcieli uwzględnić jego sugestii odnośnie treści tego dokumentu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] o numerze wskazanym w sentencji wyroku na mocy art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W jej uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, następnie przybliżył stan faktyczny w sprawie. Odnosząc się do czynności procesowych podejmowanych przez organ pierwszej instancji po wyroku tutejszego Sądu w szczególności zwrócił uwagę na przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz dokumenty, które przedłożyła strona trakcie tej czynności procesowej. W dalszej części uzasadnienia organ przeprowadził analizę przepisów ustawy o pomocy społecznej, w których określono przesłanki pozwalające na uzyskanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, która spełnia określone ustawowo kryteria dochodowe przy jednoczesnym spełnieniu jednej z przesłanek określonych w art. 7 pkt 2 -15 tej ustawy. Zdaniem organu odwoławczego strona nie udokumentowała, iż w jej przypadku zachodzi którakolwiek z okoliczności uzasadniających przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego, iż jest długotrwale chora, nie przedstawiła orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, nadto nie ujawniła swoich dochodów i źródła ich pozyskania i z tego powodu nie jest możliwe ustalenie jej sytuacji dochodowej. Okoliczności te zdaniem organu uzasadniają podjęcie decyzji odmawiającej przyznanie zasiłku celowego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję wniósł T.M.. Domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji powołał się na długotrwałą chorobę i niepełnosprawność. W motywach skargi zaznaczył, że od stycznia 2007 r. nie jest ubezpieczony w Narodowym Funduszu Zdrowia i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, zatem nie może przedłożyć takich zaświadczeń, zaznaczył również, że nie ma żadnego dochodu, a pieniądze na życie pożycza. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika natomiast, że tylko w przypadku, gdy Sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części. Gdy zaś ustali istnienie przesłanek z art. 156 k.p.a., wówczas stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Jednocześnie na mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż zarzuty skargi nie są zasadne. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wydane zostały w następstwie wyroku tutejszego Sądu uwzględniającego skargę na umorzenie postępowania administracyjnego. W ramach ponownie prowadzonego postępowania skarżący wyraził zgodę na prowadzenie postępowania zainicjowanego przez inną osobę, oraz umożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, czym stworzył sytuację pozwalającą na merytoryczne rozpatrzenie jego wniosku, a ponadto sprecyzował swoje żądania kierowane pod adresem organów pomocy społecznej i podał, że ubiega się o przyznanie zasiłku na pokrycie zaległości w opłatach za mieszkanie, gaz i energię. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 39 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" jest prawnie niedookreślone, jego interpretacja i ocena należą do organu rozstrzygającego indywidualny przypadek. W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że konieczność pokrycia zaległości w opłatach za mieszkanie nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej, podobnie należy potraktować konieczność spłacenia długu, zakup biletu miesięcznego czy uiszczenie opłaty paszportowej (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 1998 r., sygn. I SA 1147/97, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 10 lutego 2005 r. sygn. 4 SA/Ka 1005/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 25 marca 2009 r., sygn. III SA/Kr 739/08). Sąd w obecnym składzie w pełni te poglądy podziela. Obowiązujące przepisy z tego zakresu akcentują wyraźnie cel pomocy społecznej, jakim jest zaspokojenie potrzeb bieżących, a więc aktualnych wydatków, nie zaś zaległości, które zatem nie stanowią niezbędnej potrzeby życiowej. Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Wskazane unormowanie sugeruje, że przedmiotowe świadczenie przysługuje osobie spełniającej wymóg formalny do jego otrzymania, jednakże należy pamiętać o tym, że w przypadku osoby ubiegającej się o świadczenie nie może wystąpić przesłanka negatywna przewidziana treścią art. 11 i art. 12 tej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Po myśli art. 11 ust. 2 tej ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Natomiast wedle art. 12 powyższej ustawy można odmówić przyznania świadczenia w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. W rozpatrywanej sprawie skarżący wystąpił o przyznanie zasiłku na uregulowanie zaległych zobowiązań w opłacie za mieszkanie, gaz i energię, co potwierdził podczas rozprawy. W ramach prowadzonego postępowania wyraził wstępnie zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Tym samym wyczerpane zostały przesłanki umożliwiające wydanie w sprawie decyzji merytorycznej. Jednak organ administracji nie zdołał w jego toku uzyskać od strony informacji dotyczącej wysokości dochodu, jakim dysponuje; skarżący odmówił podpisania oświadczenia o dochodach, nie nadesłał również dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych dochodów. W aktach administracyjnych znajdują się oświadczenia skarżącego, że jedyne środki finansowe, jakie posiada pochodzą od znajomych, którzy mu je pożyczają, jednakże nie wskazał osób, z którymi zawiera te umowy, jak również nie podał kwoty tych środków. Skarżący nie udokumentował również, że zachodzi jedna z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia określona w art. 7 pkt 2-15. Opisane zachowanie skarżącego organ pierwszej instancji zakwalifikował jako brak współpracy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, natomiast organ odwoławczy uznał, że tym zachowaniem wyczerpane zostały przesłanki przewidziane treścią art. 11 ust. 2 i art. 12 ustawy o pomocy społecznej uzasadniające odmowę przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego. Ustalenie wysokości dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej stanowi pierwszy wymóg, jaki musi organ pomocy społecznej ustalić w ramach prowadzonego postępowania, ponieważ od tego elementu uzależnione jest to, czy danej osobie przysługuje możliwość skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia, a po drugie wpływa na to, czy będzie mogła ubiegać się o przyznanie świadczenia bezzwrotnego, czy też możliwe będzie jedynie przyznanie świadczenia zwrotnego. W świetle powyższego przyszło uznać, że skoro skarżący odmówił ujawnienia wysokości swojego dochodu, to tym samym organ administracji nie był w stanie zweryfikować, czy może on w sposób skuteczny ubiegać się o przyznanie wnioskowanego zasiłku. Ciężar dowodzenia istotnych dla rozstrzygnięcia faktów spoczywa wszak na stronie. W tej sytuacji zasadnie organy administracji uznały, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia. Na koniec trzeba zwrócić uwagę na fakt, że świadczenia z pomocy społecznej spełniają funkcję subsydiarną, a zatem przysługują wówczas, gdy osoba własnym staraniem nie jest w stanie zaspokajać swoich potrzeb. Skarżący w skardze oraz w pismach znajdujących się w aktach administracyjnych podnosi, iż od dłuższego czasu nie posiada ubezpieczenia zdrowotnego, nie jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy oraz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. W ocenie Sądu spowodowane jest to tylko i wyłącznie zajętą przez niego postawą. Potwierdzają ten pogląd obecne działania skarżącego, które ten przedstawił na rozprawie. Z tych przyczyn stosownie do brzmienia art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.