IV SA/Gl 281/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą na ww. decyzję skarżąca złożyła na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu stwierdziła, że osiąga bardzo niskie dochody i ma na utrzymaniu trójkę dzieci. Mąż skarżącej nie pracuje – wnioskodawca jest więc jedynym żywicielem rodziny i nie stać jej na opłacenie adwokata. Z oświadczenia skarżącej wynika, że prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoim mężem M. m. i trójką wspólnych dzieci: K. m. (14 lat); K. M. (11 lat) i K. M. (6 lat). Skarżąca jest właścicielem domu o powierzchni 140 m2, o wartości 140.000 zł. Z oświadczenia skarżącej wynika, że nie posiada ona, ani jej mąż, żadnych innych nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Działalność gospodarcza skarżącej, wg jej oświadczenia, nie przynosi aktualnie żadnego dochodu. Natomiast koszty utrzymania (czynsz, prąd, woda gaz, ogrzewanie) wynoszą około 840 zł miesięcznie. Do akty skarżąca załączyła tabelkę obrazującą jej dochód netto za pierwszych dziesięć miesięcy 2017 r. (wyliczenia zgodne z podatkową księgą przychodów i rozchodów). W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 5 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Stronę wezwano między innymi o: przedłożenie dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą, w szczególności: odpisu ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, odpisów: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług, ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji); wykazanie faktu, że mąż skarżącej jest osobą bezrobotną i nie osiąga aktualnie żadnego dochodu oraz wskazanie na to, czy na troje dzieci skarżącej pobierane są świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+". Wnioskodawca została zobowiązana również do wykazania miesięcznych kosztów związanych z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona w dniu 13 kwietnia 2018 r. Przesyłkę odebrała osobiście skarżąca, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, o nadesłanie których skarżąca była wezwana. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że skarżąca zażądała przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu. Jednakże zarządzeniem z dnia 15 marca 2018 r. poinformowano ją, że w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej, zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a., strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z tego też powodu wniosek w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych nie podlega rozpoznaniu. Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku W. M., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżąca złożyła jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodniła w żaden sposób, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżąca w ogóle nie wykazała jaki jest jej aktualny, obecny stan majątkowy. Wymogu tego z pewnością nie spełnia "wyliczenie zgodne z podatkową księgą przychodów i rozchodów wskazujące na stratę w prowadzonej działalności gospodarczej w pierwszych dziesięciu miesiącach 2017 r. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2018 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres wskazany w toku postępowania sądowego. Przesyłka zawierająca to wezwanie została doręczona skutecznie w dniu 13 kwietnia 2018 r. – przesyłkę odebrała osobiście skarżąca. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarczają jedynie same jego oświadczenia. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 5 kwietnia 2018 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.