IV SA/Gl 297/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 18 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie stypendium w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych na skutek sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2017 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2017 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, K. K. nadesłała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określiła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W treści tego formularza oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, jest bezrobotną studentką nie posiadającą żadnego majątku ani dochodów, zaś jedynym źródłem utrzymania jej rodziny jest wynagrodzenie matki, w miesięcznej kwocie netto 2.700 zł. Następnie, odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 19 czerwca 2017 r.) strona nadesłała wydruki z listy płac jej matki, na kwoty netto odpowiednio 2.591,14 zł (wynagrodzenie zasadnicze z dodatkami) oraz 639,07 zł (świadczenie określone jako "Pwym" - prawdopodobnie chodzi o wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe). Przedstawiła także oświadczenie swojego ojca, którym podał on, iż zarówno w roku 2016 jak i w 2017 nie osiągnął żadnego dochodu. Nadto nadesłała pismo procesowe datowane na 30 czerwca 2017 r., w którym oświadczyła, iż nie uzyskuje własnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziców i dlatego nie dokłada się do opłat za czynsz oraz tzw. media, w związku z czym nie może nadesłać dokumentów potwierdzających wysokość tych kosztów. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy oddalił wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że jak wynika z oświadczeń skarżącej, jest ona studentką nie osiągającą żadnych dochodów. Referendarz podkreślił jednak, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko majątek i dochody samego wnioskodawcy lecz również dochody i majątek osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze. W tym kontekście referendarz stwierdził, że rozpoznając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy należało dokonać oceny całokształtu sytuacji materialnej wszystkich członków jej gospodarstwa domowego, na którą składają się z jednej strony - ich majątek i dochody, zaś z drugiej - niezbędne koszty utrzymania obciążające ich wspólne gospodarstwo domowe. Mając na względzie powyższe referendarz uznał, że strona wymogu tego nie zachowała. Referendarz przyznał, że co prawda skarżąca zobrazowała w sposób wystarczający sytuację dochodową swojej rodziny to jednak nie podała żadnych informacji o kosztach utrzymania tego gospodarstwa domowego (czynsz, opłaty za tzw. media, wydatki na zakup leków itp.), nie czyniąc tego zarówno w samym wniosku jak i w odpowiedzi na wyraźne wezwanie zawarte w piśmie z dnia 19 czerwca 2017 r. W ocenie referendarza fakt, iż wnioskująca w przedmiotowych kosztach nie partycypuje, lecz są one pokrywane przez jej rodziców pozostaje w tym kontekście bez znaczenia. Istotne jest bowiem, że są to koszty wspólnego gospodarstwa domowego tworzonego przez te trzy osoby, a przecież nic nie stało na przeszkodzie, aby strona podała ich miesięczną wysokość (uzyskując informację od rodziców) czy też aby nadesłała kopie dokumentów potwierdzających ich rozmiar. Od powyższego postanowienia K. K. wniosła sprzeciw, w którym wskazała, że wezwaniem z dnia 19 czerwca 2017 r. została zobowiązana do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem skarżącej z treści pisma wynika, że podano tylko przykłady dokumentów jakie ma nadesłać aby uwiarygodnić dane zawarte we wniosku. Wybierając sposób na udokumentowanie skarżąca wysłała do sądu oryginał wydruku z listy płac, jaką wystawił pracodawca jej matki oraz oświadczenie ojca, że nie uzyskał on żadnych dochodów. Skarżąca dodała, że nie mogła przedstawić faktur VAT, paragonów, dowodów wpłat, ponieważ nie posiada własnego gospodarstwa domowego. Ponadto skarżąca ponownie oświadczyła, że jest bezrobotną studentką bez dochodu i nie partycypuje w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego rodziców. Na koniec skarżąca wyszczególniła opłaty ponoszone przez rodziców, tj.: czynsz 584,66 zł, kredyt mieszkaniowy- 203,61 zł, prąd: 82,61 zł, gaz: 47,57 zł, telefon: 115 zł, Internet: 67 zł- łącznie 1100 zł, co stanowi 1/3 część dochodów. Pozostałą część dochodów, jak poinformowała skarżąca, przeznaczana jest na żywność oraz potrzeby związane ze studiami, w tym z zakupem biletów miesięcznych Kolei [...]na trasie M.- K. w cenie 139,65 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Według art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Poza tym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Powołując się na aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych należy zauważyć, że obowiązek zapewnienia skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 935/14, LEX nr 1628836). W przedmiotowej sprawie Sąd doszedł do przekonania, że K. K. nie wykazała w sposób przekonujący, że kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę, bowiem to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wnioskodawca powinien być zatem zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. Jak wynika z akt sprawy, K. K. co prawda określiła wysokość miesięcznych wydatków rodziny, jednakże nie złożyła dokumentów, wymaganych do oceny jej sytuacji finansowej. W związku z powyższym, wobec braku wystarczających danych do ustalenia aktualnej sytuacji finansowej rodziny wnioskodawczyni należało uznać, że nie wykazała ona w niniejszej sprawie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.