IV SA/Gl 298/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.Ł. na decyzję Prezesa Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. 1. ustanowić dla skarżącego adwokata z urzędu; 2. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w zakresie obejmującym część każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającą kwotę 100 zł (sto złotych); 3. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, w kwocie 200 zł K.Ł. nadał do Sądu pismo procesowe datowane na 22 kwietnia 2017 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu powołując się na trudną sytuację materialną oraz brak wiedzy prawniczej koniecznej do obrony swoich interesów. Wraz z tym pismem skarżący przedłożył "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania" (które składa się w postępowaniu przed sądami powszechnymi), gdzie wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, jest współwłaścicielem w domu o powierzchni mieszkalnej 132,96 m2, w którym zamieszkuje - posadowionego na działce o powierzchni 757 m2. Nie posiada natomiast zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 8 maja 2017 r. wnioskodawca przedłożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zasadniczo powtórzył swoje dotychczasowe wywody. Nadto dodał, iż na miesięczny dochód jego gospodarstwa domowego wynoszący 2.212,58 zł składają się renty pobierane przez niego (1.853,05 zł) i żonę (359,53 zł). Równocześnie wywiódł, że na wyżywienie dla siebie i małżonki wydatkuje miesięcznie 1.200 zł, z kolei na opłaty stałe w miesiącach styczeń, luty, marzec i kwiecień 2017 r. przeznaczył odpowiednio 1.318,62 zł, 558,75 zł, 758,30 zł i 537,66 zł, co daje średnią 843,33 zł. Konkludując podniósł, że na zaspokojenie pozostałych potrzeb, takich jak między innymi zakup środków czystości i odzieży pozostaje mu zaledwie 169,25 zł. Do formularza wnioskodawca dołączył dokumenty źródłowe obrazujące koszty utrzymania poniesione w miesiącach od stycznia do kwietnia 2017 r. (gaz, energia elektryczna, telefony, leki) oraz zaświadczenia ZUS potwierdzające wysokość rent pobieranych przez niego i żonę. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy przywołać zasady sformułowane w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Stosownie do ich brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli zgodnie z art. 245 § 2 cytowanej regulacji, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy został przezeń zachowany, aczkolwiek w stopniu uzasadniającym ustanowienie adwokata oraz tylko częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego i z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku. Jest przy tym osobą w podeszłym wieku (87 lat) zaś jego dwuosobowe gospodarstwo domowe osiąga miesięczny dochód netto w wysokości 2.212,58 zł, co zważywszy wysokość ponoszonych przezeń kosztów utrzymania nie umożliwia dokonania oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym na opłacenie adwokata z wyboru oraz na uiszczenie pełnej kwoty wpisu od skargi w kwocie 200 zł, bez ryzyka poniesienia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego i żony. Zdaniem rozpoznającego wniosek, okoliczności sprawy nie uzasadniają jednak całkowitego uwzględnienia zgłoszonego żądania. Sytuacja materialna, w jakiej znajduje się wnioskujący nie jest bowiem aż tak trudna, aby uznać, iż spełnia on kryterium od którego ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym miejscu przyjdzie podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Oznacza to, że prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie jakichkolwiek przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem. Tymczasem skarżący oraz jego żona osiągają jakkolwiek niewielki, to jednak stały dochód w kwocie netto 2.212,58 zł, zaś przedłożone przezeń dokumenty źródłowe nie wskazują, aby byli obciążeni ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. Jedynie bowiem w styczniu 2017 r. koszty te były rzeczywiście bardzo znaczne (ponad 1.300 zł) co wynikało z opłacenia dwóch faktur za gaz dotyczących okresu od 18 listopada 2016 r. do 17 stycznia 2017 r. - czyli należności za dwa miesiące, których wysoka wartość (ogółem ponad 1.230 zł) wynikała z sezonu grzewczego. Koszty utrzymania z miesięcy: luty, marzec i kwiecień 2017 r. były już natomiast wyraźnie niższe. Równocześnie z oświadczeń zawartych we wniosku nie wynika, aby w przypadku skarżącego czy jego małżonki miały miejsce szczególne okoliczności (jak np. ciężka, obłożna choroba, nieporadność, niepełnosprawność w stopniu znacznym, zdarzenia losowe), które mogłyby świadczyć o wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej czy też powodować obciążenie nadzwyczajnymi wydatkami. Mając na względzie powyższe uznano, że dochód wnioskodawcy - zwłaszcza obecnie, to jest już po sezonie grzewczym - powinien przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu, umożliwić zgromadzenie środków pieniężnych wystarczających na przynajmniej częściową partycypację w kosztach niniejszego postępowania, które na aktualnym etapie sprowadzają się do wpisu od skargi, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym dla siebie i żony. Opłacenie w tych ramach kwoty 100 zł nie powinno bowiem spowodować po ich stronie tak dotkliwej szkody. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 tej ustawy.