IV SA/Gl 3/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant referent-stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi K.Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] r. nr [...] Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej, działając na podstawie art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych - (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1659 ze zm.), art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., dalej także: ustawa), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: Kpa), po rozpatrzeniu sprawy z odwołania K.Ł. od decyzji Wójta Gminy G. z dnia [...]r. znak: [...] w przedmiocie uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Argumentując rozstrzygnięcie organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach odnotował, że podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 5 ust. 3 i ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 5 ust. 3 tej ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Natomiast stosownie do jej art. 5 ust. 3a, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z treści tych przepisów - jak zaakcentował - wynika, że przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały w sposób enumeratywny w pkt od 1 do 3 ust. 3 art. 5 ustawy, są nimi: 1. uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego lub odmowa złożenia oświadczenia majątkowego; 2. odmowa zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy; 3. bez uzasadnionej przyczyny odmowa przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei art. 5 ust. 3a ustawy stanowi, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec tego dłużnika, który przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze swych zobowiązań w kwocie nie niższej niż 50% wysokości bieżąco ustalonych alimentów. Po czym wskazał, że z przytoczonych przepisów wynika, iż postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 ustawy, których spełnienie jednakże nie jest wystarczające do wydania decyzji w tym przedmiocie. Aby decyzja taka mogła zostać wydana przepis art. 5 ust. 3a stanowi, iż konieczne jest ustalenie, czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. W przedmiotowej sprawie w dniu 27 marca 2017 r. organ pierwszej instancji wystosował pismo i wezwał stronę do zgłoszenia się w Ośrodku Pomocy Społecznej w G. celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 14 dni od doręczenia wezwania. W dniu 20 kwietnia 2017 r. strona złożyła oświadczenie majątkowe i umożliwiła przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, podczas którego oświadczyła, iż wyjeżdża za granicę. W oparciu o to, jak podkreślił organ odwoławczy, organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. nr [...] umorzył postępowanie w spawie uznania strony za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W dniu 14 czerwca 2017 r. do organu pierwszej instancji wypłynęło pismo z Urzędu Pracy w C., z którego wynika, iż strona nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych ani poszukujących pracy. Tym samym w dniu 05 lipca 2017 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uznania strony za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W jego ramach ustalił, że strona w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązała się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Po czym uznał stronę za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zdaniem organu drugoinstancyjnego, skoro zaistniały przesłanki wszczęcia postępowania w sprawie i dłużnik w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie wywiązał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, to organ pierwszej instancji zobowiązany był wydać decyzję o uznaniu strony za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W jego ocenie bez wpływu na podjęcie decyzji pozostaje fakt dokonania dwóch wpłat w dniu 05 maja 2017 r. i 15 maja 2017 r. Jednocześnie Kolegium podało, iż strona nie przedłożyła umowy o pracę zawartej, jak sama podała w odwołaniu od 01 września 2017 r., jak również nie przedłożyła żadnych innych dokumentów potwierdzających zarejestrowanie się w urzędzie pracy lub podjęcie zatrudnienia. W skardze do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego skarżący K.Ł. oświadczył, że zaskarża przedmiotową decyzję w całości. Prezentując swoją sytuację życiowo - bytową podniósł, że na posiedzenie Kolegium nie stawił się z uwagi na zły stan zdrowia. Wskazał, że zarejestrował się jako bezrobotny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację, powtarzając w pełni zawartą w niej argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA). Orzekanie - na podstawie art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonego rozstrzygnięcia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego podejmowania. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ze względu na jego istotne znaczenie w procesie urzeczywistniania praw i wolności obywatelskich, mieści się w treści zasady państwa prawnego (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Obowiązkiem organów orzekających jest zatem kierowanie się w toku postępowania administracyjnego zasadami wynikającymi z przepisów prawa proceduralnego. Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie z przyczyn w niej podniesionych. W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania. Rozpoczynając rozważania w przedmiotowej sprawie przede wszystkim wskazać należy, że decyzją z dnia [...]r. nr [...] organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w spawie uznania K.Ł. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Kolejne - co wymaga pokreślenia - związane z tym umorzonym postępowaniem, ale niezależne od niego postępowanie organ pierwszej instancji wszczął z urzędu w dniu 05 lipca 2017 r. Tym samym organ pierwszoinstancyjny zobowiązany był na nowo ustalić, mające wpływ na rozstrzygnięcie, wszystkie okoliczności czy ziściły się przesłanki do uznania strony za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, a obszernie cytowane przez organy pierwszej i drugiej instancji, czego jednakże nie uczynił, a bezkrytycznie zaaprobował to organ odwoławczy. Tym samym organy niewątpliwie naruszyły zasady postępowania, w tym postępowania dowodowego, ograniczając się li tylko do ustalenia nie zarejestrowania się strony we właściwym PUP, ale nie badając ani powodów, ani przyczyn takiego stanu rzeczy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w toku postępowania naruszono art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kpa w zw. z art. 107 § 3 Kpa, poprzez zaniechanie przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania dowodowego w celu weryfikacji okoliczności braku zarejestrowania się strony w PUP, tym bardziej, że ustalenie to wymagane było w nowo zainicjowanym postępowaniu, wszak kolejnym po wydaniu uprzedniej decyzji organu pierwszej instancji z dnia [...]r. nr [...] umarzającej postępowanie w spawie uznania strony za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wobec powyższego organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny przeprowadzić pełne postępowanie wyjaśniające i orzec stosownie do jego wyników. Prawidłowość procedowania w przedmiocie uznania strony za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest nader istotna zważywszy na treść art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jego mocą starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy, na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b tego artykułu, tj. złożonego przez organ właściwy dłużnika w związku z ostateczną decyzją o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja taka zostaje wydana w sytuacji, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, zarejestrowania się w urzędzie pracy jako bezrobotny lub poszukujący pracy, bez uzasadnionej przyczyny odmówił przyjęcia propozycji zatrudnienia, wykonywania prac społecznie użytkowych, interwencyjnych, robót publicznych, udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym, zatem jeśli zaistnieją przypadki, wskazane w ust. 3 art. 5 ustawy. Decyzja zatem o zatrzymaniu prawa jazdy jest ściśle uzależnioną od decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Starosta jest tą decyzją związany i po otrzymaniu wniosku jest zobligowany do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Toteż decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie może budzić żadnych wątpliwości co do legalności jej wydania. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.