IV SA/Gl 303/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 30 października 2006r. Nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych OPS w R. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R. decyzją nr [...] z dnia [...] odmówił I. M. przyznania prawa do zaliczki alimentacyjnej dla M. M. i S. M. W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji podał m.in., iż do wniosku dołączono zaświadczenie informujące, iż osoba zobowiązana do płacenia świadczeń alimentacyjnych przebywa w A. Sąd informował, iż: "wniosek alimentacyjny nie może być skierowany za granicę, ponieważ adres dłużnika nie jest znany". Zdaniem organu z przeprowadzonego postępowania wynika, że nie można stwierdzić że egzekucja świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy jest bezskuteczna w związku z tym zgodnie z art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej zaliczka alimentacyjna dla M. i S. rodzeństwa M. nie przysługuje. I. M. odwołała się od tej decyzji. Wyraziła niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i podniosła, iż do wniosku dołączyła wszystkie niezbędne dokumenty, w tym zaświadczenie Sądu Okręgowego w G. o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych. Wskazała, iż w przedmiotowej sprawie egzekucja jest bezskuteczna i w ciągu ostatnich 3 miesięcy nie wyegzekwowano żadnych należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego. Fakt, iż nie można ustalić miejsca pobytu w W. B. zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych stanowi podstawę do wydania zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych i nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmawiającej przyznania zaliczki alimentacyjnej. Z przepisu powołanej ustawy wynika, że zaliczka alimentacyjna przysługuje wtedy, gdy egzekucja jest bezskuteczna. Nie są ważne przyczyny bezskuteczności egzekucji a jedynie fakt, że nie można wyegzekwować od zobowiązanego należności alimentacyjnych. Decyzją Nr [...] z dnia [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, iż z akt sprawy wynika organ I instancji wszczął postępowanie na wniosek zainteresowanej, który wpłynął do OPS w R. w dniu [...] , w którym zwróciła się o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla M. M. i S. M. Podniesiono, iż zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz, U, Nr 86, poz, 732 ze zm.) zaliczka alimentacyjna, przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Zaliczka przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583,00 zł. Organ podniósł, iż zaliczka alimentacyjna, przysługuje osobie uprawnionej, którą jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 2 ust. 5 pkt. a omawianej ustawy). Wskazano, iż stosownie do art. 2 pkt 1 cyt. ustawy ilekroć w tej ustawie jest mowa o bezskuteczności egzekucji -oznacza to egzekucję, w wyniku której nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Organ zaznaczył, iż ponadto stosownie do przepisu art. 10 ust. 1 a i 1 b cyt. ustawy w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją. Osobie, o której mowa w ust. la, zaliczka przysługuje począwszy od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek do sądu okręgowego o wykonanie wyroku, ustalającego prawo do świadczeń alimentacyjnych, w państwie zamieszkania dłużnika alimentacyjnego. Przeto też warunkiem koniecznym do przyznania osobie uprawnionej prawa do zaliczki alimentacyjnej jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych, w wyniku którego nie wyegzekwowano należności za okres trzech ostatnich miesięcy. Organ podniósł, iż do wniosku I. M. dołączyła zaświadczenie z Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] , w którym Sąd informuje, iż I. M. wystąpiła przeciwko K. M. zamieszkałemu w A., o alimenty na rzecz uprawnionych zamieszkałych w Polsce. Wniosek alimentacyjny nie może być skierowany za granicę, ponieważ adres dłużnika jest nie znany. Związku z tym egzekucja aktualnie jest bezskuteczna. Dlatego też, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż nie można stwierdzić że egzekucja świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy jest bezskuteczna. Jak wynika bowiem z akt sprawy adres dłużnika alimentacyjnego przebywającego w A. jest nie znany, co powoduje, iż wniosek alimentacyjny nie może być skierowany za granicę. Zatem postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu w ogóle się nie toczy. Zdaniem Kolegium, żeby stwierdzić, że postępowanie egzekucyjne jest bezskuteczne (nie zależnie od powodów) to musi być to postępowanie prowadzone, a żeby mogło być prowadzone to musi być znany adres dłużnika alimentacyjnego, co pozwala np. na ustalenie, że dłużnik alimentacyjny żyje, w jakim kraju mieszka i jakie przepisy o dochodzeniu świadczeń alimentacyjnych mają do niego zastosowanie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I. M. wyraziła swoje niezadowolenie z decyzji tut. Kolegium podnosząc, iż nie zgadza się z twierdzeniem zawartym w tej decyzji, iż nie zostały spełnione wszystkie warunki określone w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej aby uprawnieni M. M. i S. M. otrzymali zaliczkę alimentacyjną. Skarżąca podniosła, iż w treści uzasadnienia SKO stwierdza się, że wniosek nie może być skierowany za granicę, a w związku z tym egzekucja jest bezskuteczna. W dalszej części uzasadnienia SKO podnosi, że nie można stwierdzić, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy jest bezskuteczna. Powyższe stwierdzenia w ocenie skarżącej są ze sobą oczywiście sprzeczne i nie wyjaśniają podstaw podjętej decyzji. Skarżąca I. M. zwróciła uwagę, iż dołączyła do wniosku zaświadczenie wydane przez Sąd Okręgowy w G., stwierdzające bezskuteczność egzekucji, które w jej ocenie traktowane jest tak samo jak zaświadczenie komornika o bezskutecznej egzekucji na terytorium Polski. Skarżąca odnosząc się do kwestii ustalenia momentu, w którym egzekucja zaczyna się toczyć odwołała się do postanowienia Sądu Apelacyjnego w G. z dnia [...] (sygn. akt [...]) stosownie do którego, wszczęcie egzekucji następuje wraz z nadaniem wyrokowi klauzuli wykonalności w zakresie zobowiązań o charakterze cywilnym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wniosło o jej oddalenie i nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska, powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. ) że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Przeprowadzając, w oparciu o powyższe uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że uchybia ona przepisom prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, rzutującym również na poprawność zastosowania przepisów prawa materialnego, co uzasadniało konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Organ I instancji wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie na wniosek skarżącej z dnia [...], w którym wystąpiła ona o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla dwójki dzieci. Postępowanie administracyjne prowadzone było zatem na podstawie przepisów ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732) zwanej dalej ustawą o zaliczce alimentacyjnej. Przepis art. 1 pkt 2 tej ustawy określa m.in. zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. W myśl art. 2 pkt 1 powołanej wyżej ustawy egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli w wyniku jej przeprowadzenia nie wyegzekwowano należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy. Bezskuteczność egzekucji musi być potwierdzona stosownym zaświadczeniem komornika (art. 10 ust. 1 ustawy). Natomiast w przypadku, gdy świadczenia alimentacyjne dochodzone są od dłużnika alimentacyjnego zamieszkałego za granicą Rzeczypospolitej Polskiej, osoba mająca prawo do świadczeń alimentacyjnych składa do organu właściwego wierzyciela wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej łącznie z informacją sądu okręgowego o stanie egzekucji lub zaświadczeniem zagranicznej instytucji egzekucyjnej o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz wymaganą dokumentacją (art. 10 ust. 1 a cyt. ustawy). W rozpatrywanej spawie świadczenie alimentacyjne dochodzone jest od ojca dziecka zamieszkałego w A., w związku z czym skarżąca do wniosku o przyznanie zaliczki dołączyła zaświadczenie Sądu Okręgowego w G. z dnia [...]. Z zaświadczenia tego wynika, że skarżąca działając w imieniu małoletnich dzieci złożyła wniosek o egzekucję alimentów od ojca dziecka K. M. za granicą, a także to, iż "wniosek alimentacyjny nie może zostać skierowany za granicę, gdyż adres dłużnika nie jest znany i w związku z tym egzekucja aktualnie jest bezskuteczna". Zdaniem Kolegium zaświadczenie to nie wskazuje, że egzekucja alimentów w ogóle została wszczęta, oraz że jest bezskuteczna. Stanowisko to, w ocenie Sądu, nie znajduje oparcia w treści przedmiotowego zaświadczenia, które nie wskazuje, że procedura egzekucyjna nie została uruchomiona. Treść zaświadczenia Sądu Okręgowego wskazuje bowiem, że skarżąca złożyła wniosek do sądu o egzekucję alimentów.. Zatem skarżąca dokonała czynności niezbędnej do uruchomienia procedury zmierzającej do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych od ojca dzieci zamieszkałego w A. Dochodzenie roszczeń alimentacyjnych we wskazanym trybie może bowiem odbywać się wyłącznie za pośrednictwem organów do tego uprawnionych (art. 3 ust. 1 Konwencji o dochodzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą z dnia 20 czerwca 1956 r. – Dz. U. z 1961 r. Nr 17, poz. 87). Sąd w przedmiotowym zaświadczeniu stwierdził nadto wprost o bezskuteczności egzekucji. Stąd też - zdaniem Sądu – interpretacja zaprezentowana przez organ odwoławczy nie znajduje oparcia w treści wspomnianego dokumentu. W rozpoznawanej sprawie nie można, zdaniem Sądu, tracić z pola widzenia sensu regulacji ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którą prawo do zaliczki przysługuje gdy egzekucja świadczeń jest bezskuteczna. Oznacza to, że osoba, która spełnia pozostałe warunki wynikające z ustawy powinna uruchomić procedurę zmierzającą do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych, natomiast z przyczyn od niej niezależnych nie jest w stanie na drodze prawnej świadczeń tych uzyskać. Procedura określona w ustawie ma przy tym zapewnić, aby bezzasadnie nie były wydatkowane środki publiczne. W niniejszej sprawie, jak wynika z przedmiotowego zaświadczenia, strona skarżąca taką procedurę prawną uruchomiła. Zatem dopełniła niezbędnych czynności zmierzających do wyegzekwowania świadczeń alimentacyjnych. Inną rzeczą jest, czy wyegzekwowanie tych świadczeń w tym przypadku jest faktycznie możliwe. Z zaświadczenia Sądu Okręgowego wynika, że wobec zaistnienia okoliczności w tym piśmie naprowadzonych nie ma możliwości skutecznego ich wyegzekwowania (egzekucja jest niewykonalna). Zatem w przedmiotowej sytuacji, gdy formalnie egzekucja nie była prowadzona w państwie miejsca zamieszkania dłużnika alimentacyjnego, taką sytuację - zdaniem składu orzekającego - należy traktować na równi z bezskutecznością egzekucji w rozumieniu przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej, skoro z góry wiadomo, że egzekucja będzie bezskuteczna wobec istnienia przeszkody wykazanej przez Sąd, uniemożliwiającej wyegzekwowanie należności z tytułu zasądzonych alimentów. Nieuprawnione jest, w ocenie Sądu, twierdzenie organu, iż w każdym przypadku warunkiem przyznania zaliczki jest prowadzenie egzekucji. Mogą bowiem wystąpić przypadki, gdy uruchomienie postępowania egzekucyjnego z przyczyn niezależnych od osoby uprawnionej nie jest możliwe, a okoliczność ta znajduje potwierdzenie nie w oświadczeniu osoby zainteresowanej uzyskaniem zaliczki, lecz pochodzi od uprawnionego do tego organu państwa, który stwierdza, że nie jest możliwe uruchomienie takiego postępowania. Oznacza to, że w takim przypadku zachodzi nie tylko bezskuteczność samej egzekucji, ale bezskuteczność możliwości dochodzenia na drodze prawnej wyegzekwowania wyroku sądu powszechnego. W tej sytuacji treść art. 10 ust. 1 a cyt. ustawy mówiąca o informacji sądu okręgowego o stanie egzekucji należy ujmować szeroko, to znaczy obejmować nią zarówno sytuacje, gdy postępowanie jest prowadzone jak również i takie, gdy jego skuteczne uruchomienie nie jest możliwe. Dokonanie literalnej interpretacji przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej w omawianym zakresie byłoby nie do pogodzenia z jej celem, tj. udzielaniem pomocy osobom, które na drodze prawnej nie są w stanie przy wykorzystaniu własnych uprawnień wyegzekwować należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej na mocy tytułu wykonawczego do ich uiszczania. Zatem wbrew twierdzeniu organu istotnym dla rozstrzygnięcia danej sprawy mogą okazać się przyczyny, w oparciu o które odmówiono wszczęcia oraz prowadzenia egzekucji, które mogą niweczyć skuteczne dochodzenie należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja ja poprzedzająca naruszają przepisy prawa procesowego oraz materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym uchylił te decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z wyżej naprowadzonych rozważań Sądu. Z uwagi na to, że mocą zaskarżonej decyzji odmówiono skarżącej przyznania zaliczki alimentacyjnej nie zachodzi okoliczność orzekania w trybie art. 152 powołanej wyżej ustawy o jej wykonalności.