IV SA/Gl 305/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Małgorzata Walentek, Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2017 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016r. poz. 195) – dalej "ustawa" oraz rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze (Dz. U. z 2016r. poz. 23) przyznano A.M. prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – K.M. w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2016r. oraz w okresie od 1 października do 30 listopada 2016r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Odmówiono natomiast przyznania świadczenia na małoletnią K. w okresie od 1 lipca do 30 września 2016r. i od 1 grudnia 2016r. do 30 września 2017r. Odmowa przyznania świadczenia we wskazanych okresach wynikała z faktu przekroczenia kryterium dochodowego. Przy obliczaniu dochodu rodziny w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2016r. organ uwzględnił dochód żony wnioskodawcy uzyskany z tytułu zatrudnienia w firmie "A" oraz dochód z gospodarstwa rolnego wykazany przy oświadczeniu o dochodzie nieopodatkowanym za 2014r. Tak obliczony w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca 2016r. dochód w przeliczeniu na członka rodziny wyniósł 541,80 zł. Natomiast od maja 2016r. wnioskodawca podjął zatrudnienie w B. Organ uwzględnił dochód wnioskodawcy z tytułu tego zatrudnienia z miesiąca czerwca 2016r. Obliczony na podstawie art. 7 ust. 3 ustawy dochód w przeliczeniu na członka rodziny w okresie od 1 lipca do 30 września 2016r. wyniósł 1 107,20 zł. Tym samym kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 3 i 4 ustawy zostało przekroczone, gdyż dziecko nie legitymowało się orzeczeniem o niepełnosprawności. W kolejnym okresie – od 1 października 2016r. - nastąpiła zmiana sytuacji zawodowej w rodzinie wnioskodawcy. Jego żona utraciła zatrudnienie w firmie "A" i uzyskała zasiłek dla bezrobotnych. Kwotę tę uwzględniono w dochodach rodziny od 1 listopada 2016r. Po ponownym przeliczeniu dochodu organ ustalił, że miesięczny dochód członka rodziny w okresie od 1 października do 30 listopada 2016r. mieścił się w kryterium dochodowym, gdyż wynosił 704,55 zł. Natomiast od grudnia 2016r. do 30 września 2017r., z uwzględnieniem zasiłku dla bezrobotnych uzyskiwanego przez żonę wnioskodawcy, dochód członka w rodzinie wnioskodawcy przekroczył kryterium dochodowe o kwotę 143,65 zł (wyniósł 943,65 zł). Organ przedstawił brzmienie art. 2 pkt 19 i 20 ustawy wyjaśniając tym samym znaczenie prawne pojęć "dochód utracony" i "uzyskanie dochodu". Wskazano nadto na regulacje zawartą w art. 7 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. W odwołaniu od opisanej powyżej decyzji wnioskodawca zarzucił organom błędne rozpatrzenie jego wniosku bez uwzględnienia dochodów rodziny uzyskiwanych w 2014r. kiedy to on i jego żona byli długotrwale bezrobotni, brak uwzględnienia wydatków wnioskodawcy z tytułu comiesięcznej raty kredytu mieszkaniowego i nieuwzględnienie utraty zasiłku dla bezrobotnych z początkiem kwietnia 2017r. z powodu wyczerpania maksymalnego okresu jego pobierania przez żonę wnioskodawcy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium przywołało brzmienie art. 5 ust. 3 ustawy określające kryterium dochodowe warunkujące prawo do nabycia świadczenia wychowawczego jako kwotę 800 zł miesięcznie. Następnie przeszło do analizy dochodu rodziny odwołującego. Podzielając stanowisko organu I instancji Kolegium uznało, że dochodem bazowym w sprawie jest rok 2014r. W tym roku i nadal w roku zasiłkowym żona odwołującego uzyskiwała dochody z tytułu zatrudnienia w wysokości 1207,95 zł miesięcznie, a odwołujący z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego 417,58 zł, co uprawniało trzyosobową rodzinę do świadczenia wychowawczego na małoletnią córkę. Jednak w trakcie roku 2016 (od maja 2016r. ) odwołujący podjął zatrudnienie na czas nieokreślony uzyskując dochód, który stanowi zgodnie z brzmieniem art. 7 ust. 3 ustawy dochód uzyskany skutkujący powiększenie dochodu rodziny z roku bazowego o kwotę uzyskaną z tytułu zatrudnienia za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W związku z powyższym zasadnie, według Kolegium, ujęto w dochodzie rodziny kwotę wynagrodzenia odwołującego z miesiąca czerwca 2016r. Tym samym dochód ten przekroczył od czerwca 2016r. kryterium dochodowe. Kolejna zmiana w dochodzie rodziny odwołującego nastąpiła w dniu 30 września, kiedy żona odwołującego utraciła zatrudnienie. Kolegium uznało za słuszne uwzględnienie od 1 października 2016r. w dochodzie rodziny odwołującego dochodu utraconego powodującego, że dochód na członka rodziny nie przekraczał kryterium dochodowego. Natomiast w październiku 2016r. żona odwołującego uzyskała prawo do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 717,30 zł. W związku z powyższym konieczne było ponowne przeliczenie dochodów rodziny, jako że wystąpił dochód uzyskany. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji co do tego, że należało doliczyć do dotychczas uzyskiwanego dochodu rodziny uzyskany w miesiącu grudniu zasiłek dla bezrobotnych, a w wyniku tego dochód rodziny wyniósł kwotę 2 827 zł, co w przeliczeniu na członka rodziny dało 942,33 zł, a więc przekroczyło kryterium dochodowe o 142, 33 zł. Reasumując Kolegium stwierdziło, że zasadnie odmówiono świadczenia wychowawczego w okresach od 1 lipca 2016r. do 30 września 2016r. oraz od 1 grudnia 2016r. do 30 września 2017r. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że okoliczności uznane za utratę dochodu stanowią katalog zamknięty, co powoduje, że przy obliczeniu dochodu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego nie uwzględnia się przypadków pogorszenia sytuacji dochodowej nie wymienionej w art. 2 pkt 19 ustawy. Wyjaśniono nadto, że ustawa, w art. 7 ust. 5 określa sposób ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego. W przepisie tym stwierdza się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia przez Prezesa GUS na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2016r. poz. 617 ze zm.). Kolegium wyjaśniło, że dochód strony wyniósł 5010,99 zł, gdyż w 2014 r. Prezes GUS ogłosił dochód z 1 ha przeliczeniowego jako kwotę 2506 zł, a odwołujący posiada 1,9996 ha przeliczeniowego. Wyjaśniono nadto, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie zawiera regulacji pozwalającej na możliwość ujęcia w kosztach uzyskania przychodu odsetek od kredytu. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach A.M. zarzucił nieprawidłowe obliczenie dochodu jego rodziny poprzez wzięcie pod uwagę dochodów z innych lat niż z roku bazowego, którym w jego przypadku był rok 2014. Natomiast wyliczono jego dochod z gospodarstwa rolnego z uwzględnieniem roku 2014, a nie 2016. Nie zgodził się także ze stanowiskiem organów co do braku możliwości odliczenia od dochodu jego rodziny odsetek od kredytu hipotecznego na zakup siedziby siedliska w jego gospodarstwie rolnym. Skarżący zarzucił nieprawidłowe uwzględnienie zasiłku dla bezrobotnych w dochodach rodziny od maja 2017r., gdyż jego zdaniem już tylko przez 9 dni miesiąca kwietnia 2017r. jego żona uzyska zasiłek dla bezrobotnych przyznany jej na określony czas. Do skargi załączono internetowe wydruki - z serwisu Poradnik Przedsiębiorcy, informację o obliczaniu dochodu rolników przy świadczeniach rodzinnych, oraz zaświadczenie Wójta Gminy K. o wysokości dochodu z gospodarstwa rolnego skarżącego, który na rok 2015 wyniósł 5 737 zł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtórzył argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazał, że skarga zawiera zarzuty, które są powtórzeniem treści odwołania i były już przedmiotem rozpatrzenia przez organ odwoławczy. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżący złożył do akt sądowych zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy, w którym opisano w jakich terminach i w jakiej wysokości żona skarżącego uzyskiwała świadczenia dla bezrobotnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Przedmiotem kontroli w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. w przedmiocie uznania za nienależnie pobrany zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego i zobowiązania do ich zwrotu. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zwanej dotychczas "ustawa". Jak stanowi art. 5 ust. 1 i 3 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu pierwszego dziecka w rodzinie do ukończenia przez to dziecko 18 roku życia, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy poprzedzający okres zasiłkowy. Z brzmienia przepisu intertemporalnego, art. 48 ustawy, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na powyższy okres, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Co do zasady zatem organ zobowiązany był w kontrolowanej sprawie dokonać obliczenia dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodów jej członków z roku kalendarzowego 2014. Z zaskarżonej decyzji wynika jednak, że sytuacja dochodowa rodziny skarżącego oceniana została z odstępstwem od zasady obliczania dochodu z roku bazowego (2014), gdyż zdaniem organu wystąpiły zdarzenia nakazujące dokonywanie korekt nazwanych przez ustawodawcę dochodem utraconym uzyskanym. Z tej to przyczyny dokonano doliczenia do dochodu rodziny z roku bazowego, jako dochodu uzyskanego, kwoty miesięcznego wynagrodzenia skarżącego z czerwca 2016r. z tytułu zatrudnienia na czas nieokreślony. Kolejną korektę dochodu bazowego dokonano z tytułu utraty zatrudnienia przez żonę skarżącego w dniu 1 października 2016r., traktując jej dotychczasowe wynagrodzenie jak dochód utracony. Następnie, wobec uzyskania przez żonę skarżącego zasiłku dla bezrobotnych obliczenie dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodu z roku bazowego oraz zasiłku dla bezrobotnych. Termin "dochód utracony" i "dochód uzyskany" zdefiniowany został na gruncie ustawy w jej art. 7. ust. 1, 2 i ust. 3. Zgodnie z przywołanymi przepisami w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. W świetle tej regulacji prawnej nie budzi wątpliwości Sądu potraktowanie dochodu żony skarżącego jako dochodu utraconego z tytułu utraty zatrudnienia w firmie "A". Ustalając dochód członków rodziny skarżącego organ zastosował także instytucję dochodu uzyskanego, o którym mowa w art. 7 ust. 3 ustawy. Przepis ten stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego. Jak wynika z ustaleń dokonanych w toku postępowania poprzedzającego wydanie kontrolowanych decyzji, doliczenie do roku bazowego dochodu uzyskanego przez skarżącego w skutek podjęcia zatrudnienia dotyczyło zatrudnienia na czas nieokreślony. Także potraktowano jako dochód uzyskany, zasiłek dla bezrobotnych otrzymany w listopadzie 2016r. przez żonę skarżącego mimo, że jest to ewidentnie świadczenie okresowe, zasadniczo przyznawane na okres 6 miesięcy. Jak stanowi art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj. Dz. U. z 2017r. poz. 106) okres pobierania zasiłku wynosi180 dni - dla bezrobotnych zamieszkałych w okresie pobierania zasiłku na obszarze powiatu, jeżeli stopa bezrobocia na tym obszarze w dniu 30 czerwca roku poprzedzającego dzień nabycia prawa do zasiłku nie przekraczała 150% przeciętnej stopy bezrobocia w kraju i 365 dni - dla bezrobotnych: a) zamieszkałych w okresie pobierania zasiłku na obszarze powiatu, jeżeli stopa bezrobocia na tym obszarze w dniu 30 czerwca roku poprzedzającego dzień nabycia prawa do zasiłku przekraczała 150% przeciętnej stopy bezrobocia w kraju lub b) powyżej 50 roku życia oraz posiadających jednocześnie co najmniej 20-letni okres uprawniający do zasiłku, lub c) którzy mają na utrzymaniu co najmniej jedno dziecko w wieku do 15 lat, a małżonek bezrobotnego jest także bezrobotny i utracił prawo do zasiłku z powodu upływu okresu jego pobierania po dniu nabycia prawa do zasiłku przez tego bezrobotnego, lub, d) samotnie wychowujących co najmniej jedno dziecko w wieku do 15 lat. Organ nie wykazał, by w obwieszczeniu w sprawie przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze powiatów na 30 czerwca 2016r.(publ. M.P. z 2016r. poz. 944) w S., będącym miastem na prawach powiatu, stopa bezrobocia przekroczyła 150 % bezrobocia, względnie spełniły się inne przesłanki pozwalające przyznać żonie skarżącego zasiłek dla bezrobotnych na czas od listopada 2016r. do dnia 30 września 2017r. Nie uwzględnił zatem pełnego brzmienia art. 7 ust. 3 ustawy, dokonując oceny stanu faktycznego sprawy. Z regulacji tej wynika bowiem jednoznacznie, że dochód uzyskany to dochód "uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Zgodnie z przepisem przejściowym ustawy, a to art. 48, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. Aby uznać, że w sprawie występuje zdarzenie zdefiniowane jako dochód uzyskany, osoba pobierająca ten dochód musi go uzyskiwać przez cały okres zasiłkowy. Jak wynika z uzasadnienia rządowego projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z 1 lutego 2016r. (Druk sejmowy nr 216) "projektowana ustawa przewiduje również regulacje odnoszące się do sytuacji, gdy dana rodzina utraciła lub uzyskała dochód. Rozwiązania w tym zakresie zostały ukształtowane w taki sposób, aby sposób ustalania dochodu odzwierciedlał rzeczywistą sytuację dochodową rodziny." Jednocześnie też dokonano nowelizacji art. 5 ust. 4b ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzając w miejsce dotychczasowej definicji "dochodu uzyskanego" (zgodnie z którą do dnia 6 kwietnia 2016r. istotnym był moment ustalania prawa do świadczenia lub jego weryfikacji) definicję przyjętą w art. 7 ust. 3 ustawy. Dostrzeżone przez Sąd uchybienie prawa materialnego jest przyczyną ustalenia dochodu rodziny skarżącego w sposób nieodpowiadający prawu. Stanowi to o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji w celu dokonania właściwej subsumcji zebranego w sprawie materiału dowodowego i prawidłowo odczytanych przepisów ustawy. W ponownym postępowaniu organ odwoławczy dokona sprawdzenia długości okresu, na który przyznano żonie skarżącego świadczenia dla bezrobotnych. Po uzupełnieniu materiału dowodowego ponownie ustali dochód rodziny skarżącego z uwzględnieniem zaprezentowanej powyżej oceny prawnej dokonanej przez Sąd. Natomiast pozostałe zarzuty zgłoszone przez skarżącego nie są zasadne. Prawidłowo obliczono bowiem dochód z gospodarstwa rolnego skarżącego uwzględniając rok bazowy 2014 i przyjmując jako dochód miesięczny 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez ministra właściwego do spraw rodziny w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie do dnia 1 sierpnia każdego roku. Nadto zasadnie odmówiono skarżącemu odliczenia od uzyskiwanych dochodów kosztów kredytu zaciągniętego na remont domu. Tego typu koszty nie są przewidziane w ustawie, która stanowiła podstawę materialnoprawną w rozpatrywanej przez organy sprawie. W tym stanie rzeczy, skoro skarga okazała się skuteczna, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a.