IV SA/Gl 306/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą z dnia 18 lutego 2014 r. do tutejszego Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym W.M. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego. W uzasadnieniu skarżący powołał się na swoją trudną sytuację materialną i życiową wywodząc, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania zasiłku, a równocześnie obciąża go zadłużenie. Wnioskodawca dodał, że posiada mieszkanie, obciążone hipoteką łączną na kwotę 37.500 Euro. Nie posiada natomiast żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Wskazał również, że nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu i pozostaje "na wyłącznym utrzymaniu, w formie natury rodziny i osób znajomych". Z kolei w dołączonym do wniosku piśmie datowanym na 29 stycznia 2014 r. podał, iż "utrzymuje się z ograniczonej pomocy rodziny, znajomych i zasiłków otrzymywanych z MOPS". Ponieważ oświadczenia skarżącego uznano za niewystarczające do pełnej oceny jego sytuacji materialnej, wezwaniem z dnia 27 marca 2014 r. zwrócono się do niego o uzupełnienie danych ujętych we wniosku, między innymi poprzez: - podanie aktualnej orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na spłatę kredytów, zakup żywności, leków, środków czystości, odzieży itp.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu i opłat za tzw. media powinny być nadto udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp. Z kolei w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie (jak również z innych tytułów) - należy przedłożyć stosowne aktualne (to jest wydane w roku 2014) dokumenty potwierdzające ten fakt (np. zaświadczenia o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.); - wskazanie źródeł, z których aktualnie czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów. Podano przy tym, że jeśli skarżący pobiera świadczenia z pomocy społecznej, należy nadesłać kopie decyzji administracyjnych, na podstawie których otrzymał świadczenia w okresie ostatnich 3 miesięcy. O ile natomiast skarżący otrzymuje pomoc materialną od innych osób - należy przedłożyć oświadczenia tych osób potwierdzające wysokość przekazanej pomocy. W odpowiedzi na powyższe skarżący nadesłał (pocztą elektroniczną) plik kopii dokumentów stanowiących prawdopodobnie ich skany lub fotokopie. Niektóre z nich były całkowicie lub częściowo nieczytelne. Te natomiast, które były możliwe do odczytania, stanowiły kopie faktur za: zużycie gazu (opłacona faktura na kwotę 51,86 zł), za energię elektryczną (faktura na kwotę 167,25 zł), a nadto specyfikację opłat czynszowych (kwota należności wynosząca 130,20 zł). Pozostałe możliwe do odczytania dokumenty potwierdzały natomiast zadłużenie obciążające skarżącego z tytułu czynszu oraz wobec wyższej uczelni i dotyczyły roku 2013. Jedynym w miarę czytelnym dokumentem wystawionym w 2014 r. (prawdopodobnie 8 stycznia) było natomiast wezwanie do zapłaty należności za energię elektryczną i opiewało na kwotę zaledwie 104,67 zł. Równocześnie skarżący nadesłał wyjaśnienia, gdzie podniósł, iż nie posiada środków na pokrycie "wspomnianych kosztów" oraz, że pomoc innych osób "ogranicza się wyłącznie do niezbędnej egzystencji". W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W pierwszej kolejności należy odnotować, że skarga w niniejszej sprawie została złożona na decyzję wydaną w przedmiocie zasiłku celowego, będącego jednym ze świadczeń wymienionych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182), a tym samym skarżący jest w niej zwolniony od kosztów sądowych z mocy samego prawa, co wynika z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. W konsekwencji, jego wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (W.M. został już o tym poinformowany przez Sąd wcześniejszym pismem z dnia 26 marca 2014 r.). Odnosząc się natomiast do wniosku W.M. o ustanowienie fachowego pełnomocnika godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie pełnej oceny jego sytuacji materialnej. Wnioskodawca jest osobą długotrwale bezrobotną oraz podaje, że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów i nie posiada żadnych oszczędności czy innych środków finansowych ani też łatwego do spieniężenia majątku. Należy tu odnotować, że mocą wcześniejszych postanowień wydanych w zakresie innych zawisłych przed tutejszym Sądem spraw, wyżej wymienionemu przyznawane było prawo pomocy. Przykładowo, w uzasadnieniu postanowienia wydanego w zakresie sprawy o sygn. akt IV SA/Gl 170/13 wzięto pod uwagę, że jest on osobą zadłużoną i utrzymuje się głównie ze świadczeń z pomocy społecznej. Postanowienie to wydano 8 maja 2013 r., czyli rok temu. Tymczasem, choć w niniejszej sprawie skarżący również podaje, że pobiera świadczenia z pomocy społecznej, to w zakresie innej sprawy zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. akt IV SA/Gl 284/14 oświadcza, że już od lutego 2013 r. nie otrzymuje żadnego wsparcia ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej (oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym w tej sprawie w styczniu 2014 r.). Wobec istnienia niejasności w powyższym zakresie niezbędne było dokonanie wnikliwej analizy obecnej sytuacji materialnej wnioskodawcy, przede wszystkim pod kątem ustalenia jego aktualnych źródeł utrzymania. Dlatego wnioskującego wezwano o podanie aktualnej orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na spłatę kredytów, zakup żywności, leków, środków czystości, odzieży itp.) oraz udokumentowanie wydatków z tytułu czynszu i opłat za tzw. media. Wskazano przy tym wyraźnie, że w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie (jak również z innych tytułów) - należy przedłożyć stosowne aktualne (to jest wydane w roku 2014) dokumenty potwierdzające ten fakt (np. zaświadczenia o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.) - a zatem świadczące o tym, iż strona nadal nie jest w stanie pokrywać rzeczonych należności. Skarżący nie wykonał tego wezwania w sposób należyty. W wyznaczonym w jego treści siedmiodniowym terminie nie podał bowiem kwoty wszystkich obciążających go aktualnie kosztów (nadesłał jedynie kopie dokumentów potwierdzających wysokość czynszu oraz opłat za gaz i energię elektryczną). Równocześnie nie przedstawił jakichkolwiek aktualnych dokumentów potwierdzających obciążające go zadłużenie. Zamiast tego nadesłał plik dokumentów, jednak część z nich jest całkowicie bądź częściowo nieczytelna, z kolei pozostałe potwierdzają tylko zadłużenie istniejące w lipcu lub wrześniu 2013 r. (jedynym w miarę czytelnym dokumentem wystawionym 2014 r. było wezwanie do zapłaty należności za energię elektryczną, które jednak opiewało na kwotę zaledwie 104,67 zł). Wnioskodawca nie sprecyzował także w sposób dostatecznie szczegółowy, skąd czerpie środki na utrzymanie (poza opłatami stałymi chodzi o wydatki na zakup żywności, środków czystości, odzieży itp.). Udzielając odpowiedzi na powyższe wezwanie ograniczył się bowiem do lakonicznego stwierdzenia, że "pomoc osób ogranicza się wyłącznie do niezbędnej egzystencji". Z przywołanego wyżej pisma z dnia 29 stycznia 2014 r. wynika przy tym wprawdzie, że chodzi tu o wsparcie udzielane przez bliżej niesprecyzowanych członków rodziny i znajomych. Wyjaśnienia takie nie mogą być jednak uznane za wystarczające, skoro skarżący nie podał, ani o jakie konkretne osoby ma chodzić ani też, w jakiej konkretnie postaci i w jakim rozmiarze mają mu one aktualnie tej pomocy udzielać. Pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie przedłożył także oświadczeń wspomnianych osób, które potwierdzałyby fakt, iż udzielają mu pomocy. Nie nawiązał też w żaden sposób do kwestii, czy nadal pobiera świadczenia z pomocy społecznej ani nie nadesłał żadnych dokumentów (kopie ewentualnych decyzji o przyznaniu świadczeń), które mogłyby to wyjaśnić. Zważywszy zaprezentowany wyżej stan rzeczy, stwierdzić przyjdzie, że W.M.nie wykonał w wystarczającym stopniu opisanego wyżej wezwania z dnia 27 marca 2014 r. i nie usunął wątpliwości jakie budziły jego oświadczenia. Tymczasem trzeba zaakcentować, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest w tym kontekście przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, iż skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, a tym samym wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został w sprawie zachowany. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie tego przepisu oraz w oparciu o art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a.