IV SA/Gl 313/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2013 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust.1, art. 39 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej w skrócie - k.p.a., Kierownik Terenowego Punktu Pomocy Społecznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K., odmówił J.W. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na spłatę zaległości za energię wraz z odsetkami. W motywach tej decyzji organ I instancji wskazał, że J. W. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego z przeznaczeniem na spłatę zaległości za energię wraz z odsetkami, zgodnie z treścią wezwania do zapłaty z dnia [...] r. nr [...]. W toku postępowania ustalono, że strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Dochód rodziny, na który składa się renta socjalna w wysokości 540,62 zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 520 zł., wynosi łącznie 1213,62 zł i przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, które dla dwuosobowej rodziny wynosi 702 zł. W tej sytuacji organ stwierdził brak możliwości przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast rozważając przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego, który może być przyznany osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe (art. 41 ww. ustawy) stwierdził, że wskazane we wniosku o przyznanie świadczenia wezwanie do zapłaty dotyczy należności w kwocie 1748, 13 zł wraz z odsetkami w kwocie 868,44, powstałej w wyniku nieuprawnionego poboru energii elektrycznej. W związku z tym organ uznał, iż spłata zobowiązań finansowych względem firm windykacyjnych, a tym bardziej spłata należności związanej z nieuprawnionym poborem energii, nie stanowi potrzeby niezbędnej w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, a tym samym celu pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 tej ustawy). Jednocześnie podkreślił, iż na mocy odrębnych decyzji wnioskodawca objęty został w okresie od października 2011 r. do marca 2012 r. pomocą w formie specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do bieżących opłat za energię elektryczną oraz gaz. Od powyższej decyzji J.W. wniósł odwołanie wskazując na chorobę syna, jako szczególną okoliczność uzasadniającą przyznanie pomocy. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy przywołał regulację art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zaznaczając, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia zasoby i możliwości. Dodał, że zgodnie z art. 3 tej ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Organ przyznał, że strona nie spełnia wymogu kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej do otrzymania świadczenia w postaci zasiłku celowego. W związku z czym przytoczył treść art. 41 pkt 1 cyt. ustawy, według którego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego. Kolegium zwróciło uwagę, że organ administracji ma możność a nie obowiązek przyznania zasiłku celowego osobom, które zwróciły się ze stosownym wnioskiem. Zaznaczył przy tym, że w przypadku decyzji uznaniowych organ zobowiązany jest wyważyć słuszny interes obywatela i interes społeczny, przez który należy rozumieć dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Zdaniem Kolegium przyznanie świadczeń na spłatę długów powstałych w wyniku nieuprawnionych działań naruszałoby w sposób rażący tak pojęty interes społeczny. J.W. wniósł do Sądu skargę na powyższą decyzję, w której nie zostały sformułowane zarzuty przeciwko temu rozstrzygnięciu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi wobec jej nie podpisania. W wyznaczonym przez Sąd terminie skarżący uzupełnił w tym zakresie brak formalny skargi. W piśmie procesowym z dnia 5 marca 2013 r. pełnomocnik ustanowiony dla skarżącego z urzędu zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 39 oraz art. 40 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej polegającej na błędnej wykładni poprzez przyjęcie, iż sytuacja bytowa skarżącego uniemożliwia zastosowanie tychże przepisów. Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu podniesiono, że norma prawna wynikająca z art. 40 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pozwala na stwierdzenie, że zasiek celowy niezależny od dochodu osoby lub rodziny ubiegającej się o niego może być przyznany także wówczas, gdy z pewnych względów nie można przyznać analogicznego zasiłku celowego, tyle, że uzasadnionego ryzykiem niezaspokojonej niezbędnej potrzeby bytowej. Zdaniem pełnomocnika faktem uniemożliwiającym przysługiwanie prawa do zasiłku celowego z art. 39 ustawy organ spotka się wówczas, gdy żądanie strony będzie wyrażanie wskazywało, że osoba ta nie wyraża woli ubiegania się o zasiłek zaspokajający niezbędną potrzebę bytową, ale pragnie otrzymać zasiłek z powołaniem się na przepis lub zdarzenie wyraźnie wskazujące na okoliczności wymienione w art. 40 ust. 1, 2 , a nawet ust. 3 ustawy. Wskazano także, iż świadczenie o jakie ubiegał się skarżący wprawdzie nie zostało literalnie wskazane w art. 39 ustawy, jednak z uwagi na ciężką sytuację materialną rodziny, a w szczególności stan zdrowia syna skarżącego, organ winien był rozważyć czy pozostawienie rodziny skarżącego bez wnioskowanej pomocy, nie wpłynie negatywnie na jego egzystencję. Udzielenie wnioskowanej pomocy umożliwiłoby uniknięcie konieczności wnioskowania o dalszą pomoc, która będzie niezbędna w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny, po obciążeniu jej bieżącego budżetu koniecznością spłaty zaległości za energię elektryczna. Nadto organ winien był zbadać z urzędu, czy decyzja pierwszoinstancyjna nie jest dotknięta wadą nieważności. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem ocenia legalność decyzji również z urzędu. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na spłatę zaległości za energię wraz z odsetkami. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity z 2009 r. Dz.U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Nie ulega żadnym wątpliwościom, że w świetle regulacji tej ustawy świadczenia pieniężne, w tym zasiłek celowy (art. 39 ww. ustawy), co do zasady wymagają spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ administracji rozpatrując zatem sprawę o przyznanie zasiłku celowego w sytuacji, gdy dochód osoby czy rodziny przekracza ustawowe kryterium, a taka sytuacja, co jest bezsporne, miała miejsce w niniejszej sprawie, powinien rozważyć, czy w okolicznościach sprawy nie może przyznać pomocy społecznej w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią tegoż uregulowania w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Nie ulega jednakże wątpliwości, że badanie zasadności wniosku pod kątem uprawnienia do otrzymania zasiłku celowego specjalnego musi nastąpić w świetle przesłanek określonych w art. 39 ustawy o pomocy społecznej z uwzględnieniem wyrażonej w art. 3 ust. 4 tej ustawy zasady, że uwzględnieniu podlegają te potrzeby osób uprawnionych, które odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to, iż specjalny zasiłek celowy może być przyznany wyłącznie w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Przepis art. 39 ust. 2 ustawy wymienia wprawdzie tylko przykładowo owe cele jak: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jednakże to przykładowe wyliczenie wskazuje, iż chodzi tu o zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, a więc takich, bez zaspokojenia których osoba nie może egzystować, zagrożone są warunki jej istnienia, a w szczególności życia lub zdrowia. Zgłoszona przez skarżącego potrzeba uregulowania dochodzonej przez firmę windykacyjną należności i to w dodatku związanej z nieuprawnionym poborem energii elektrycznej z całą pewnością nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej w rozumieniu art. 39 ust. 2 oraz 3 ust. 1 ustawy, a tym samym nie odpowiada celom pomocy społecznej. Przeciwny bowiem pogląd musiałby prowadzić do uznania, że pomoc społeczna miałaby służyć takim instytucjom jak zapłata mandatów, grzywien i innych kar czy spłata długów. Tymczasem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Natomiast, jak wynika z art. 3 ust. 1 ustawy, trudne sytuacje życiowe należy rozpatrywać pod kątem niezbędnych potrzeb i życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Prawidłowo zatem odmówiono skarżącemu wnioskowanej pomocy z uwagi na to, że pomoc społeczna może jedynie zaspokajać te potrzeby, które odpowiadają celom pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Skoro zgłoszona przez skarżącego potrzeba nie mieściła się w celach pomocy społecznej, to już z tego powodu nie mógł być mu przyznany zasiłek celowy specjalny, służący zaspokojeniu niezbędnej potrzeby bytowej. Ustalenie, że strona domaga się przyznania środków na cele, inne niż zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, zwalniało tym samym organ od badania innych przesłanek, od wystąpienia których uzależnione jest udzielenie tego świadczenia Za chybiony należy uznać zarzut naruszenia przepisu art. 40 ustawy o pomocy społecznej, skoro przepis ten w sprawie nie miał zastosowania. Ponadto nie sposób uznać, aby spłata zadłużenia z tytułu nieuprawnionego poboru energii elektrycznej stanowiła stratę powstałą w wyniku zdarzenia losowego. Jednocześnie zauważyć należy, że rodzina skarżącego ze względu na chorobę syna jest objęta pomocą społeczną, m.in. poprzez dofinansowanie do bieżących opłat za energię elektryczną. Natomiast każdy wniosek o środki finansowe z pomocy społecznej kierowany do organu podlega odrębnemu badaniu z punktu widzenia wystąpienia przesłanek do przyznania takiej pomocy. W tym stanie rzeczy należało uznać, że zarzuty sformułowane przeciwko zaskarżonej decyzji nie miały prawnego uzasadnienia, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.