IV SA/Gl 313/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy z tytułu niepłacenia alimentów w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, H.S. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określił, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W treści tego formularza podniósł, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości, zaś od kwietnia 2014 r. nie osiąga żadnego dochodu, jako że organ rentowy uchylił decyzję, na mocy której pobierał rentę. Równocześnie wnioskodawca powołał się na poważne problemy zdrowotne oraz podkreślił, iż obciążają go alimenty wobec syna (300 zł miesięcznie), których nie jest w stanie opłacać. Wezwaniem z dnia 12 maja 2016 r. zwrócono się do skarżącego o przedłożenie urzędowego formularza wniosku według nowego - aktualnie obowiązującego wzoru. Równocześnie wnioskodawcę wezwano o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, poprzez: - udokumentowanie faktu, iż nie osiąga żadnego dochodu. Wskazano, iż należy w tym celu przedłożyć zaświadczenie właściwego powiatowego urzędu pracy potwierdzające, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku lub zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego potwierdzające, że w roku 2015 nie osiągnął dochodu, albo, że nie składał za ten rok zeznania w podatku dochodowym od osób fizycznych; - określenie miesięcznej wysokości ponoszonych kosztów utrzymania oraz nadesłanie dokumentów (faktury VAT, paragony, dowody wpłaty itp.) potwierdzających wysokość ponoszonych w tym zakresie wydatków z tytułu czynszu, opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz nieczystości, usługi telekomunikacyjne itd.), a także kosztów leczenia, rehabilitacji i zakupu leków. Wskazano przy tym, iż w razie istnienia zaległości płatniczych w powyższym zakresie fakt ten należy potwierdzić np. stosownymi wezwaniami do zapłaty, zaświadczeniami o wysokości zaległości itp.; - sprecyzowanie i udokumentowanie aktualnych źródeł, z których - wobec braku jakichkolwiek dochodów - skarżący czerpie środki na pokrycie wskazanych wyżej kosztów utrzymania. Wskazano, że jeśli źródłem tym są świadczenia z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej, należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń, wydanych w okresie ostatnich trzech miesięcy lub aktualnie obowiązujących. Jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach, należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat. Jeżeli natomiast skarżący zaciągnął w tym celu pożyczki lub otrzymał darowizny od osób fizycznych, należy przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia pożyczkodawców (darczyńców) zawierające oznaczenie tych osób, potwierdzające okoliczność udzielenia w tych ramach środków oraz określające ich wysokość oraz ewentualny sposób zwrotu. Odpowiadając na powyższe wezwanie H.S. przedłożył wymagany formularz "PPF", w którym zasadniczo powtórzył swoje wcześniejsze oświadczenia. Odnosząc się natomiast do wezwania o uprawdopodobnienie danych dotyczących jego sytuacji materialnej wywiódł, że "zebranie takiej ilości zaświadczeń w terminie 7 dni jest niemożliwe z przyczyn niezależnych od niego", a nadto ich uzyskanie wiąże się z koniecznością poniesienia opłaty. Równocześnie wskazał, że jest osobą bezdomną, od 9 miesięcy utrzymuje się z żebrania, od kwietnia 2014 r. nie ponosi opłat za mieszkanie, zaś jego łączne zaległości, obejmujące zobowiązania wobec rodziny i znajomych oraz "zaległe zadłużenie za mieszkanie" wynoszą 21.000 zł. W terminie wyznaczonym w wezwaniu, który upłynął z dniem 8 czerwca 2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru - karta nr 26 akt sprawy) wnioskodawca nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów, o które się do niego zwrócono. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku H.S. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym kontekście uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem strona - pomimo wyraźnego wezwania zawartego w piśmie z dnia 12 maja 2016 r. - nie uprawdopodobniła swoich oświadczeń, które podniosła we wniosku, nie nadsyłając żadnych dokumentów potwierdzających brak dochodów oraz istnienie zaległości płatniczych, nie udzieliła przekonujących wyjaśnień o kosztach swojego utrzymania ani o źródłach, z których czerpie środki na ich pokrycie nie przedstawiając również w tej kwestii żadnych dokumentów i ograniczając się do stwierdzenia, iż utrzymuje się z "żebrania", zaś jej łączne zadłużenie, obejmujące pożyczki od rodziny i znajomych oraz "zaległe zadłużenie za mieszkanie" wynosi 21.000 zł. W tej sytuacji wywody skarżącego o braku dochodów oraz o tym, że jest on zmuszony utrzymywać się z żebrania trudno uznać za w pełni wiarygodne. Odpowiadając na powyższe wezwanie H.S. nie wspominał bowiem, aby korzystał ze wsparcia z pomocy społecznej (czy przynamniej próbował się o nie ubiegać) ani nie przedłożył jakiegokolwiek dokumentu (np. kopie decyzji o przyznaniu odpowiednich świadczeń bądź stosowne zaświadczenie), który potwierdzałby fakt objęcia go wsparciem ze strony właściwego ośrodka pomocy społecznej z powodu ubóstwa, czy też ze strony innej instytucji udzielającej pomocy osobom ubogim. Jeżeli zaś jego sytuacja rzeczywiście jest taka trudna jak twierdzi, musiałby przecież podejmować w tym kierunku odpowiednie kroki. Wnioskodawca nie nadesłał także żadnych dokumentów, które mogłyby uprawdopodobnić jego oświadczenia o bezdomności (jak np. dokumenty potwierdzające eksmisję czy zaświadczenie właściwego ośrodka pomocy społecznej potwierdzające, iż ma status osoby bezdomnej) ani też takich, które mogłyby uwiarygodnić jego twierdzenia o zaległościach płatniczych z tytułu zaciągniętych pożyczek (kopie umów lub przynajmniej oświadczenia pożyczkodawców) oraz w ramach opłat za lokal, który miał w przeszłości zamieszkiwać (np. wezwania do zapłaty, zaświadczenia o wysokości zaległości). Fakt, iż skarżący nie nadesłał żadnego z wyżej wymienionych dokumentów świadczy o jego bierności procesowej, która wyklucza uwzględnienie wniosku. Jakkolwiek przy tym jego twierdzenia o przeszkodach w pozyskaniu wskazanych w wezwaniu zaświadczeń właściwego powiatowego urzędu pracy oraz właściwego urzędu skarbowego można by jeszcze uznać za przekonujące, to trudno dać wiarę jego wywodom o braku możliwości przedstawienia pozostałych dokumentów, o które go wezwano. Wnioskodawca podnosił, że uzyskanie każdego z tych dokumentów nie jest możliwe w tak krótkim terminie (7 dni) oraz powoływał się na konieczność uiszczenia wymaganych opłat. Tymczasem, po pierwsze - nie budzi wątpliwości, że przynajmniej część dokumentów źródłowych wymienionych w wezwaniu strona powinna już posiadać (jak choćby wysłane do niego dokumenty wzywające go do uregulowania zaległości płatniczych), albo mogłaby uzyskać je od ręki, nieodpłatnie (jak np. stosowne dokumenty z właściwego ośrodka pomocy społecznej). Po drugie zaś, w toku prowadzonych w tut. Sądzie postępowań w przedmiocie prawa pomocy, wnioskodawcy często są wzywani o przedłożenie dokumentów źródłowych w zakresie podobnym jak skarżący i z reguły pozyskanie ich nie stwarza im problemów. Zważywszy powyższe stwierdzić przyjdzie, iż H.S. nie wykonał wezwania z dnia 12 maja 2016 r. w sposób należyty i nie zobrazował swojej sytuacji materialnej w sposób dostatecznie wiarygodny i jasny, co powoduje, iż jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Przyznanie prawa pomocy jest bowiem możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Niewykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w rezultacie uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy uznano, że skarżący nie zachował przesłanek określonych w art. 246 §1 p.p.s.a. i dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 przywołanej ustawy.