IV SA/Gl 317/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta D. z dnia [...] r. nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...], Nr [...], na podstawie art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie K.p.a., Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych i Pomocy Osobom Uprawnionym do Alimentów Ośrodka Pomocy Społecznej w D., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta D., uznał (pkt 1) należność z tytułu otrzymanych przez B.R. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] do [...] w wysokości [...] zł., przysługujących na osoby uprawnione, za należności podlegające zwrotowi i zobowiązał (pkt 2) J.R. do zwrotu kwoty [...] zł. (w tym należność główna w wysokości [...] zł. i ustawowe odsetki naliczone na dzień wydania decyzji w wysokości [...] zł.), oraz nakazał wpłacić (pkt 3) należność główną wraz z odsetkami w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji na konto bankowe lub do kasy organu. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w okresie od [...] do [...] przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci strony – D. i K. Na konto organu wpłynęły spłaty zadłużenia od komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne, które nie pokryły całości dokonanych wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uprawnione było zatem wydanie decyzji w trybie art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odwołaniu od powyższej decyzji J.R. uznał w całości decyzję za nieuprawnioną i przedłożył dwa zaświadczenia od pracodawców z wyliczeniem kwot przelanych na rzecz komornika z tytułu zajęć jego wynagrodzenia w miesiącach czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2010 r. Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ pierwszej instancji nie naruszył zasad postępowania administracyjnego. Dodatkowo strona po otrzymaniu pisma z dnia [...] w sprawie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu należności z tytułu świadczeń alimentacyjnych miała możliwość zaznajomienia się z aktami sprawy oraz złożenia wyjaśnień. Jednocześnie zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń stanowi zobowiązanie do ich zwrotu. Fakt wypłaty z budżetu państwa świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zwalnia strony od obowiązku alimentacji, jak również w sprawie nie został wniesiony pozew o obniżenie alimentów. W skardze na powyższą decyzję J.R. podtrzymał stanowisko wyrażone w odwołaniu uznając, iż jego zadłużenie w całości zostało uregulowane. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podnosząc, iż skarżący winien czynić wszelkie starania, aby dokonać spłaty jego zadłużenia jako dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. skarżący podtrzymał zarzuty odwołania i skargi. Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta, co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.). Oznacza to między innymi, że sąd nie musi w ocenie legalności zaskarżonej decyzji ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwość kontrolowanego aktu podnosić z urzędu. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i objęta rozpoznaniem Sądu, na podstawie art. 135 p.p.s.a., decyzja organu pierwszej instancji, podjęte zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że do Sądu zaskarżona została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...], która utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji, mocą której zobowiązano skarżącego, jako dłużnika alimentacyjnego, do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez uprawnioną B.R. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] do [...], przysługujących na dzieci – D. i K. w wysokości [...] zł. (w tym należność główna w wysokości [...] zł. oraz ustawowe odsetki naliczone na dzień wydania decyzji w wysokości [...] zł.). Tymczasem już w odwołaniu skarżący powołał się na błąd w ustaleniach organu pierwszej instancji i przedłożył dwa zaświadczenia od pracodawców z wyliczeniem kwot przelanych na rzecz komornika z tytułu zajęć jego wynagrodzenia w miesiącach czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2010 r. oraz uznał decyzję za nieuprawnioną z uwagi na dokonanie wskazanych wpłat. Podniesiona w odwołaniu okoliczność nie została dostrzeżona przez organ odwoławczy, który nie poczynił w tym zakresie żadnych rozważań, co więcej w aktach przedłożonych Sądowi brak jest wyliczeń kwot żądanych od skarżącego (należności głównej i odsetek). Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiła ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 z późn. zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane przy tym od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a w/w ustawy). Z powyższych regulacji wynika, że w decyzji ustalającej należności powinien zostać przedstawiony sposób ustalenia wysokości zarówno należności głównej, jak i odsetek. Z kolei przepis art. 27 ust. 2 ustawy stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a należności te podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 27 ust. 3 ustawy). Oznacza to, że decyzja wydana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest decyzją związaną oraz jest wydawana w postępowaniu o niezwykle zredukowanym postępowaniu wyjaśniającym. Jednakże organ badający sprawę w oparciu o treść art. 27 ust. 2 ustawy ma obowiązek ustalić, z mocy art. 25 ustawy w związku z art. 110 K.p.a., czy został już związany ostateczną decyzją o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego wierzycielowi, na rzecz którego dłużnik nie wykonał obowiązku alimentacyjnego. Funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Tym niemniej, chociaż organ na etapie wydania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy nie może badać samej zasadności przyznania prawa na oznaczony okres świadczeniowy, bowiem aktem przesadzającym o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi pozostaje decyzja ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to jednak ma obowiązek zgromadzić dokumentację świadczącą o braku uiszczenia przez skarżącego należności z tytułu alimentów w wyżej wymienionym okresie od [...] do [...], jak również zaległości. W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (art. 27 ust. 1 i 9 ustawy). Jednakże podstawowym warunkiem wydania decyzji o zwrocie jest ustalenie należności do zwrotu przy uwzględnieniu wyegzekwowanych od dłużnika kwot zaliczonych na poczet alimentów przez organ właściwy wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Brak w tym zakresie ustaleń nie pozwala na akceptację zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. W rozpatrywanej sprawie analiza zgromadzonych przez organ pierwszej instancji akt administracyjnych oraz treść wydanych rozstrzygnięć organów orzekających potwierdza brak wyjaśnień odnośnie sposobu wyliczenia żądanych od skarżącego kwot. Jeżeli zatem wpłacona przez skarżącego do komornika, w okresie od [...] do [...], kwota została zaliczona na poczet należności alimentacyjnych przypadających w okresie objętym decyzją przyznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to niedopuszczalne byłoby ponowne jej żądanie. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga jednak przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, gdyż nie była ona przedmiotem ustaleń i oceny organów obu instancji. Organ winien zatem ustalić, czy i jakie zaległości alimentacyjne oraz za jaki okres posiada skarżący, bowiem charakter decyzji wydanej na podstawie art. 27 ustawy może tylko i wyłącznie zawierać kwoty wypłacone z tej konkretnej decyzji ustalającej prawo świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W obowiązującym stanie prawnym zasady zarachowania zapłaty i kolejności spłaty długów są uregulowane w art. 451 § 1-3 Kodeksu cywilnego. Przepis ten przewiduje, że dłużnik mający względem tego samego wierzyciela kilka długów tego samego rodzaju może przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług chce zaspokoić. To zaś, co przypada na poczet tego długu (za konkretnie wskazany okres), wierzyciel może zarachować na związane z tym konkretnym świadczeniem należności uboczne. Jeżeli z kolei dłużnik nie wskazał, który z kilku długów chce zaspokoić, wierzyciel może wystawiając pokwitowanie zaliczyć otrzymane świadczenie na poczet jednego z tych długów. W braku zaś oświadczenia dłużnika lub wierzyciela spełnione świadczenie zalicza się na poczet najdawniej wymagalnego długu. Reasumując, zawsze zatem konieczne jest w takiej sytuacji ustalenie, na poczet którego długu (za który miesiąc) uiszczona przez skarżącego - dłużnika kwota ma być zaliczona. W ocenie Sądu, organy obu instancji nie poczyniły istotnych i niezbędnych ustaleń w powyższym zakresie oraz obliczenia należności głównej i odsetek, co stanowi naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a. Stosownie do tych przepisów organ administracji publicznej zobowiązany jest podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładanego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponownego podkreślenia wymaga, że zobowiązując skarżącego do zwrotu należności głównej organy powinny przedstawić zasady i sposób jej wyliczenia, jak również kwoty odsetek. Nie wyjaśniając powyższego organy dopuściły się także naruszenia art. 107 § 3 K.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Dopiero poczynienie powyższych ustaleń i przedstawienie ich przez organy w uzasadnieniu decyzji umożliwi dokonanie pełnej kontroli wydanych w sprawie rozstrzygnięć. W oparciu o inną regulację prawną organ może również prowadzić odrębne postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy, ze względu na konieczność przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., zasadnym jest uchylenie decyzji organów obu instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się przede wszystkim do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia w zakresie należności głównej, jak i odsetek ustawowych, które winno zostać należycie uzasadnione, zgodnie z treścią art. 107 § 3 K.p.a., zwłaszcza wobec jednoznacznego stanowiska skarżącego, iż za wymagany okres dokonywał wpłat na poczet świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Wobec powyższego, Sąd uznał, że ujawnione naruszenia przepisów procedury administracyjnej są tego rodzaju, że mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji wyroku.