IV SA/Gl 328/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek Protokolant sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2006r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] . nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. nr [...] Decyzją z dnia [...] r. nr. [...] wydaną na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 7 ust. 1 i 1a oraz ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr.71 poz. 734) Prezydent Miasta C. odmówił E. K. przyznania dodatku mieszkaniowego. Z uzasadnienia tegoż rozstrzygnięcia wynika, że strona spełnia podstawowe przesłanki niezbędne do przyznania dodatku mieszkaniowego, jednakże w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, wywiadu środowiskowego oraz na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym stwierdzono wystąpienie rażącej dysproporcji między wykazanymi dochodami a faktycznym stanem majątkowym. Wskazano przy tym, iż gospodarstwo domowe strony posiada samochód osobowy marki [...] rok produkcji [...] nabyty w [...] r. Porównanie wydatków na ww. samochód, które w oparciu o analizę kosztów pojazdu określonych w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 25 marca 2002 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 271) wynoszą [...] zł miesięcznie z niskimi dochodami w wysokości [...] zł., zdaniem organu wskazuje, że strona jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. Nie zgadzając się z powyższą decyzją E. K. wniosła odwołanie, w którym wskazała na trudną sytuację finansową swojej trzyosobowej rodziny. Zarzuciła organowi błędną analizę budżetu domowego, nieuwzględnienie okoliczności regulowania z dużym opóźnieniem płatności za energię i gaz za zgodą dostawców tych mediów. Zaakcentowała, że miesięczne koszty eksploatacji samochodu przy uwzględnieniu wszystkich wydatków, tj. ubezpieczenie, przegląd techniczny, opata za gaz wynoszą ok. [...] zł, a nie jak twierdzi organ [...] zł. Ponadto stwierdziła, że pojazd ten od [...] nie był użytkowany z uwagi na brak środków na pokrycie kosztów ubezpieczenia. Zdaniem strony nawet gdyby samochód udało się sprzedać, to uzyskana kwota nie wystarczyłaby na opłacenie czynszu za 2 miesiące. Końcowo strona wskazała, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. przyznając jej dodatek mieszkaniowy za okres 6 miesięcy uznało ustalenia organu I instancji są niewystarczające do stwierdzenia, że w jej rodzinie występuje rażąca dysproporcja. W tej sprawie organ I instancji nie dokonał nowych ustaleń wskazujących na występowanie rażącej dysproporcji między dochodami a stanem majątkowym jej rodziny . Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art.7 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U.nr.71 poz.734 z 10 lipca 2001 r.) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji W uzasadnieniu, przywołując treść art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, Kolegium wskazało, że organ I instancji może odmówić przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli ustali wystąpienie rażącej dysproporcji między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy. Zaznaczono przy tym, że zweryfikowanie występowania tej dysproporcji może nastąpić przez ustalenie posiadanych przez osoby dóbr materialnych oraz ustalenie z jakiego okresu one pochodzą, jaką posiadają realną wartość i do jakich celów są wykorzystywane. Z ustaleń faktycznych wynika, że trzyosobowa rodzina E. K. zajmuje lokal mieszkalny o powierzchni użytkowej [...] m². Średni miesięczny dochód, wg oświadczenia strony, wynosi [...] zł., co w przeliczeniu na jedną osobę daje kwotę [...] zł.. Miesięczne wydatki na mieszkanie stanowią [...] zł.(czynsz, wydatki na energię elektryczna, gaz, opłata za telefon komórkowy). Rodzina jest w posiadaniu samochodu osobowego marki [...] rok produkcji [...], zakupionego w [...] r.. Podkreślono, że w poprzednim okresie dotyczącym przyznania dodatku mieszkaniowego strona w postępowaniu odwoławczym podniosła, że bezskutecznie czyni starania w kierunku sprzedaży tego samochodu jak również, że posiadanie spornego samochodu w sytuacji bezrobocia występującego w jej rodzinie może być niezbędne w związku z ofertą pracy. Zatem przyznając stronie dodatek mieszkaniowy w okresie od [...] do [...] r. Kolegium pozostawiło stronie możliwość uregulowania spraw pojazdu poprzez jego sprzedaż, wyrejestrowanie bądź złomowanie, co pozwoliłoby stronie uniknąć ponoszenia kosztów związanych z jego eksploatacją, a w przypadku zatrudnienia możliwość uzyskania dodatkowego dochodu. W związku z tym, że samochód nadal jest eksploatowany przez stronę, jednakże nie w celach związanych z wykonywaniem przez męża pracy zarobkowej, Kolegium w tej sprawie nie znalazło podstaw do zakwestionowania stanowiska organu I instancji. Zaakcentowano, że własne dochody i zasoby finansowe rodzina powinna w pierwszym rzędzie przeznaczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jakimi są w powszechnym odczuciu potrzeby mieszkaniowe, a dopiero w dalszej kolejności wydatki takie jak utrzymanie samochodu. Posiadanie samochodu oznacza bowiem jego utrzymanie w stanie zdolnym do użytku, co pociąga za sobą obowiązek ponoszenia opłat za paliwo, kosztów ubezpieczenia OC, przeglądu technicznego. Zdaniem Kolegium jeżeli przy deklarowanym dochodzie i stanie majątkowym rodzinie stać na pokrycie choćby najniższych kosztów utrzymania i eksploatacji samochodu, to można zasadnie przyjąć, że jest ona w stanie pokryć koszty utrzymania mieszkania. W skardze na powyższą decyzję E. K. zarzuciła organowi naruszenia art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych przez uznanie, że istnieje "rażąca dysproporcja", o której mowa w tym przepisie ze względu na posiadanie kilkunastoletniego samochodu. Zaakcentowała, że Kolegium we wcześniejszej decyzji przyznając jej dodatek mieszkaniowy nie dopatrzyło się "rażącej dysproporcji" pomimo, iż była ona w posiadaniu spornego samochodu. Ponadto zdaniem skarżącej rażąca dysproporcja to dysproporcja bardzo znaczna i oczywista w odbiorze i postrzeganiu i nie można tego określenia interpretować w sposób rozszerzający jak uczyniły organy w tej sprawie. W tej sytuacji skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów i i II instancji i przekazanie prawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowane stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy czym stosownie do postanowień art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach dokonanej oceny zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji pod względem zgodności z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie spełniają one wymogów prawa. W pierwszej kolejności podkreślić należy, iż nie budzi zastrzeżeń spełnienie przez skarżącą przesłanek stanowiących podstawę uzyskania dodatku mieszkaniowego. Z akt sprawy wynika, że E. K. prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, które zajmuje lokal mieszkalny o powierzchni użytkowej [...] m². W złożonej deklaracji o dochodach wykazała, że dochód gospodarstwa w okresie 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku wyniósł [...] zł. Średni miesięczny dochód wyniósł więc [...] zł, co w przeliczeniu na jedną osobę daje kwotę [...] zł.. Wydatki na mieszkanie za ostatni miesiąc wynoszą wg wniosku [...] zł. Kwestią sporną jest natomiast to, czy organ zasadnie odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia na mocy zastosowania normy szczególnej zawartej w art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734 ze zm.). Przepis ten stanowi, że organ odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe. W ocenie Sądu norma art. 7 ust. 3 cytowanej ustawy ma jednoznaczne brzmienie i cel. W tym ostatnim zakresie chodzi o wyeliminowanie przypadków, w których dodatek mieszkaniowy wypłacany byłby na rzecz osób, których stan majątkowy pozwala na uiszczanie opłat związanych z zajmowanym mieszkaniem, a które wykazują dochody uzasadniające prawo do tego świadczenia. Chodzi zatem o osoby, które dysponują dochodami nie dającymi się udowodnić w drodze dopuszczonych przez prawo, w tym przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych, dowodów, a więc przede wszystkim o osoby osiągające je nielegalnie. Przywołany przepis zawiera kilka przesłanek, które należy zanalizować. Po pierwsze jest to rażąca dysproporcja, a więc istotna, wyraźna, oczywista i niewątpliwa asymetria, różnica (p. Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod red. Andrzeja Markowskiego, Warszawa 1999, str.184 i 830) pomiędzy dalej wskazanymi wielkościami, a są nimi niskie dochody wykazane w złożonej deklaracji i faktyczny stan majątkowy wnioskodawcy. Po wtóre ta rażąca dysproporcja winna być taka, że nie uzasadnia przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Zatem w przepisie tym chodzi o taki stan rzeczy, w którym wnioskodawca deklaruje niskie dochody, pozostające w rażącej sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym, który to stan przemawia przeciwko przyznaniu dodatku. Zatem można stwierdzić, że przesłankami odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych są: wyraźna i oczywista różnica (asymetria) pomiędzy deklarowanymi dochodami wnioskodawcy a jego stanem majątkowym wyrażająca się posiadaniem wartościowych i ponadstandardowych przedmiotów lub zasobów, przykładowo nabytych ze środków uzyskanych z nieujawnionych źródeł, która sprzeciwia się przyznaniu dodatku mieszkaniowego. Stwierdzenie, czy sytuacja faktyczna w jakiej znalazła się skarżąca i jej rodzina może być objęta zakresem znaczeniowym zwrotu "rażąca dysproporcja" musi być poprzedzone wszechstronną oceną wszystkich aspektów tej sytuacji. Ocena ta powinna pozwolić na udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy rzeczywista sytuacja majątkowa pozwala skarżącej na uiszczenie wydatków związanych z zajmowanym lokalem mieszkalnym przy wykorzystaniu własnych środków i posiadanych zasobów majątkowych. W niniejszej sprawie skarżąca zadeklarowała dochody pozwalające na uwzględnienie żądania. Innych dochodów osiąganych przez skarżącą i jej męża organy nie wykazały. Natomiast powołały się na stan majątkowy rodziny wynikający z faktu posiadania i utrzymywania samochodu. Konstatacja o "rażącej dysproporcji" między dochodami a stanem majątkowym budzi zastrzeżenia Sądu. Wskazać należy, że wykładnia powyższego określenia dokonana przez organy orzekające w rozpoznawanej sprawie wiąże się tylko z posiadaniem i utrzymywaniem samochodu osobowego marki [...] (rok produkcji [...]), który jak wynika z oświadczenia skarżącej, zakupiony został w [...] r. Zakup owego samochodu nie został zatem dokonany w okresie, którego dotyczy przedmiotowy (aktualny) wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Zagadnienie nabycia tego pojazdu zostało jednakże w sprawie pominięte. Ponadto organ nie ustalił i nie wyjaśnił bieżących wydatków związanych z jego eksploatacją. W ocenie Sądu nie można bowiem uznać za słuszne ustalenie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem samochodu, jak uczynił to organ I instancji, w oparciu o rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm.) Akt ten został wydany na podstawie delegacji zawartej w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, a więc przepisów z innego zakresu i dotyczy zupełnie innych sytuacji. Zatem jego zastosowanie w niniejszej sprawie nie znajduje uzasadnienia, jako że niepodobna przenosić jego regulacji na grunt spraw o dodatki mieszkaniowe. W tej sytuacji twierdzenie organu, że miesięczne koszty utrzymania pojazdu wynoszą [...] zł. jest nieuzasadnione i nie odzwierciedla faktycznie ponoszonych wydatków związanych z jego eksploatacją, które należało ustalić konkretnie w tej sprawie, a to na podstawie wszelkich możliwych dowodów. Zaznaczyć przy tym przyjdzie, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca kwestionowała powyższe ustalenia tegoż organu i wskazała na faktycznie ponoszone w tym zakresie wydatki jak również na okoliczność, iż pojazd nie był czasowo użytkowany oraz powody tego stanu rzeczy. Tymczasem zagadnienia te zostały zupełnie pominięte przez organ odwoławczy. Dalej wskazać trzeba, że organ nie wziął również pod uwagę wartości spornego pojazdu. Wypadnie jeszcze raz podkreślić, że faktyczny stan majątkowy ma wskazywać na możliwość uiszczania wydatków związanych z zajmowanym lokalem. Jeżeli do tego stanu zaliczymy wyłącznie samochód, to powinien on wskazywać bądź to na ukryte dochody skarżącej, bądź to konieczność jego spieniężenia. Pierwszej kwestii organy nie wykazały, natomiast co do drugiej konieczne było zbadanie w jakim celu samochód jest wykorzystywany i jaki skutek dla stanu majątkowego odniesie jego sprzedaż (przyjmując taką możliwość, co przy obecnym nasyceniu rynku motoryzacyjnego może być wysoce utrudnione, na co również zwracała uwagę skarżąca), to zaś jednocześnie wymagało rozważenia ewentualnych korzyści czy strat w razie sprzedaży pojazdu. Należy w tym miejscu wyrazić pogląd, wedle którego w ocenie omawianych przesłanek należy wykazać dużą ostrożność oraz odnieść ją do indywidualnej -szeroko rozumianej - sytuacji wnioskodawcy. Dla ich wystąpienia z reguły nie będzie miał znaczenia majątek nabyty wcześniej, przed okresem, za jaki wnioskodawca domaga się dodatku. Chyba, że wykazana zostanie możliwość nie wpływającego negatywnie na tę sytuację spieniężenia części majątku, albo wykazane zostanie nabycie za środki nieustalone, albo wydatki na daną rzecz będą nadmiernej wysokości, nadto niezasadnie będą pogarszać stan majątkowi strony, bądź świadczyć o nieustalonych dochodach. W przypadku skarżącej nie wydaje się, aby powyższe okoliczności zachodziły i aby przekroczyła ona standard życia, jaki sprzeciwiałby się przyznaniu jej pomocy. Gdyby w istocie wartość wspomnianego samochodu była taka jak twierdzi skarżąca, a więc ok. [...] zł., to jego sprzedaż pozwoliłaby na zaspokojenie bieżących potrzeb w krótkim okresie, po czym pomoc zewnętrzna okazałaby się zapewne wielce uzasadniona. Czasowe wycofanie z ruchu tego pojazdu również pociągałoby za sobą dodatkowe opłaty. Poza tym skarżąca jak również jej mąż m.in. w związku z poszukiwaniem pracy ponosiliby wydatki na środki komunikacji publicznej, które nie podlegają sfinansowaniu, a co obciążyłoby budżet rodziny skarżącej, nie mówiąc o uciążliwościach. Przytoczonych okoliczności nie miały na uwadze organy orzekające, dlatego wydane przez nie decyzje jako przedwczesne i uchylające się spod oceny legalności nie mogły się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą właściwego organu będzie ewentualne uzupełnienie materiału sprawy w naprowadzonych kierunkach. Następną zaś rzeczą będzie ocena wiarygodności przeprowadzonych dowodów, dokonanie ustaleń faktycznych i stosownie do ich wyniku wydanie właściwej treści rozstrzygnięcia, które należy umotywować wedle przepisanych prawem procesowym wymogów. Uwzględni organ wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu, pamiętając o związaniu wyrażonym w nim stanowiskiem oraz ustosunkuje się do wszelkih twierdzeń prezentowanych przez skarżącą Wobec powyższego, na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i a oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji odstąpiono od orzeczenia co do jej wykonalności do czasu uprawomocnienia się wyroku w trybie art.152 tej ustawy.