IV SA/Gl 331/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz – Kunicka (spr.) Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. odmówił przyznania E.P. zasiłku okresowego. W uzasadnieniu wskazał, że dochód rodziny w wysokości [...] zł. przekroczył kryterium dochodowe, określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej. Podniósł, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalił, iż w kwietniu 2010 r. E.P. otrzymała darowiznę w wysokości [...] zł. i wobec tego do dochodu wyżej wymienionej od kwietnia 2010 r. do marca 2011 r. wlicza się darowiznę w wysokości [...] zł. Organ podkreślił, że nie stwierdził szczególnej okoliczności uzasadniającej przyznanie zasiłku okresowego zwrotnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E.P., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że na podstawie wywiadu środowiskowego oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy ustalono, że E.P. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką A.P. Na miesięczny dochód rodziny od kwietnia 2010 r. składają się; zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł., alimenty w kwocie [...] zł. oraz dochód z tytułu darowizny w wysokości [...] zł. (1/12 całej kwoty darowizny), co daje łącznie kwotę [...] zł. Organ podkreślił, że w oświadczeniu z dnia [...] skarżąca wskazała, iż w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej uzyskała jednorazowo dochód przekraczający pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego rodziny, tj. przy dwuosobowej rodzinie [...] zł. W toku wywiadu wyjaśniła, iż w kwietniu 2010 r. otrzymała darowiznę w wysokości [...] zł., którą w całości przeznaczyła na spłatę zaległości czynszowych. Organ dodał ponadto, że w miesiącach marzec i kwiecień 2010 r. wyżej wymieniona otrzymywała zasiłek okresowy w wysokości [...] zł., a na okres od marca do czerwca 2010 r. miała przyznane świadczenie pieniężne z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w wysokości [...] zł. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Dodał, że podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej określa art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł., 2) osobie w rodzinie, której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł., 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 – 15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Ponadto wskazał, że na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne określonej w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz z tytułu ubezpieczenia społecznego określonego w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej; 2 kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Organ dodał przy tym, iż obojętny jest tytuł i źródło uzyskania przychodu (art. 8 ust. 3 ustawy) oraz że bez znaczenia dla zasad wyliczenia dochodu jest sposób wydatkowania uzyskanych środków, w związku z czym nie mogą być uwzględnione okoliczności dotyczące np. konieczności spłaty zaległości czynszowych, a w konsekwencji braku poprawy bieżącej sytuacji finansowej rodziny. Organ podkreślił, że zasiłek okresowy jest świadczeniem pomocy społecznej, którego otrzymanie uzależnione jest m.in. od spełnienia kryterium dochodowego, które dla dwuosobowej rodziny, jaką stanowi skarżąca wraz z córką wynosi obecnie 702,00 zł. Podniósł, że ustalony zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej dochód rodziny E.P. wyniósł [...] zł. Dodał przy tym, że kwotę dochodu z tytułu darowizny należało rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony, czyli w rozpoznawanej sprawie na okres od kwietnia 2010 r. do marca 2011 r. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, iż w pełni zasadnie organ I instancji odmówił E.P. przyznania zasiłku okresowego ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego. Ponadto dodał, że podzielił stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym w sprawie nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, który stanowiłby podstawę do przyznania odpowiedniego świadczenia z pomocy społecznej, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Podkreślił przy tym, że przyznanie pomocy osobom i rodzinom przekraczającym kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Wskazał, że rodzina E.P., ze względu na bezrobocie i fakt, że jest niepełna, niewątpliwie znalazła się w trudnej sytuacji życiowej. Jednakże stwierdził, iż z uwagi na to, że skarżąca i jej córka mają zadowalający stan zdrowia, alimenty na rzecz dziecka są regulowane i pomimo wysokich kosztów utrzymania skarżąca postanowiła w dalszym ciągu utrzymywać duże mieszkanie, o czym świadczy spłata zaległości czynszowych i podpisanie kolejnej umowy najmu - brak jest podstaw do uznania, iż w przedmiotowej sprawie występują absolutnie wyjątkowe okoliczności, które mogłyby zostać zakwalifikowane jako szczególnie uzasadniony przypadek, przemawiający za przyznaniem pomocy osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. W skardze od powyższej decyzji E.P. podniosła, że cała kwota darowizny została przekazana na czynsz za mieszkanie. Następnie wskazała okoliczności dotyczące jej trudnej sytuacji życiowej i materialnej oraz szczegółowo opisała przyczyny tej sytuacji, takie jak rozwód nie ze swojej winy, samotne wychowywanie córki, utratę pracy bez swojej winy, eksmisję z mieszkania. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie skarżąca wnosiła i wywodziła jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wymienionego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem Sąd – na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi – stwierdził, że przy wydaniu decyzji nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego ani też przepisy postępowania, a wobec tego skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej zasiłku okresowego z powodu stwierdzenia przekroczenia kryterium dochodowego określonego w przepisach ustawy o pomocy społecznej. W związku z wyżej przedstawionym przedmiotem postępowania, podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz.U. Nr 175 z 2009 r. poz. 1362 z późn. zm.), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem wyjątków wymienionych w tym przepisie, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł. (określonej w § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. Dz. U. Nr 127 z 2009 r. poz. 1055) – przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Natomiast na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz z tytułu składki na ubezpieczenie zdrowotne określonej w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz z tytułu ubezpieczenia społecznego określonej w odrębnych przepisach, także o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Ponadto zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej; 2 kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie – kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W przedmiotowej sprawie – jak podkreślił organ odwoławczy – skarżąca w toku wywiadu wskazała, iż w kwietniu 2010 r. otrzymała darowiznę w wysokości [...] zł., którą w całości przeznaczyła na spłatę zaległości czynszowych. Ponadto akta administracyjne zawierają oświadczenie wyżej wymienionej z dnia [...], w którym potwierdziła – jak podkreślił również organ odwoławczy - iż w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej uzyskała jednorazowo dochód przekraczający pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego rodziny, tj. przy dwuosobowej rodzinie 3.510 zł. Wobec tego prawidłowa była ocena organu odwoławczego, według której dochód w rodzinie skarżącej – wynoszący [...] zł. (przy uwzględnieniu 1/12 darowizny) przekroczył kwotę kryterium dochodowego określonego w wyżej wymienionych przepisach – tj. przekroczył kwotę 702 zł. ustaloną dla dwuosobowej rodziny - i z tego powodu nie przysługiwała jej pomoc w formie zasiłku okresowego. Zgodnie bowiem z art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Z uwagi na przekroczenie wyżej wymienionego kryterium dochodowego, w motywach zaskarżonej decyzji organ przedstawił również ocenę możliwości przyznania skarżącej zwrotnego zasiłku okresowego – świadczenia, które może być udzielone w razie przekroczenia kryterium dochodowego. Jak bowiem stanowi art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany m. in. zasiłek okresowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku. W tym zakresie podkreślenia wymagało, że na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania zwrotnego zasiłku okresowego ma charakter uznaniowy. Nie ulega więc wątpliwości, że nawet w razie zrealizowania warunku określonego w tym przepisie, tj. wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku – organ może odmówić przyznania świadczenia pieniężnego w formie zwrotnego zasiłku okresowego. Natomiast w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy – podobnie jak i organ I instancji – stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, iż występują wyjątkowe okoliczności, które mogłyby zostać zakwalifikowane jako szczególnie uzasadniony przypadek, przemawiający za przyznaniem pomocy pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Powyższa ocena organu odwoławczego znajduje potwierdzenie w treści ustaleń przedstawionych przez niego w motywach zaskarżonej decyzji. Prawidłowe było zatem rozstrzygnięcie organu odwoławczego, który uznał, że należało podzielić stanowisko zawarte w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji i w konsekwencji utrzymać w mocy powyższą decyzję. Przeprowadzając kontrolę w zakresie zgodności z prawem decyzji organów obydwu instancji stwierdzić bowiem należało, że ustalenia stanowiące ich podstawę, zostały przeprowadzone w oparciu o prawidłową ocenę zebranego materiału dowodowego. Ponadto nie stwierdzono naruszenia przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji. Podkreślenia w szczególności wymaga, że nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi, iż cała kwota darowizny została przez skarżącą przeznaczona na spłatę zaległości czynszowych. Jak bowiem trafnie wskazał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - bez znaczenia dla zasad obliczenia dochodu jest sposób wydatkowania środków uzyskanych z tytułu darowizny i w związku z tym nie mogą być uwzględnione okoliczności dotyczące np. konieczności spłaty przez skarżącą zaległości czynszowych, a w konsekwencji braku poprawy bieżącej sytuacji finansowej rodziny. W podsumowaniu stwierdzić zatem należało, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane w wyniku ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, po dokonaniu prawidłowej oceny dowodów i zastosowaniu trafnej wykładni prawa. Organy administracji rozpatrujące niniejszą sprawę, nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego i nie naruszyły przepisów prawa materialnego tj. wyżej cytowanych przepisów ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze przytoczone na wstępie przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) uznać należało, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, a wobec tego została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a.