IV SA/Gl 332/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Adam Mikusiński po rozpoznaniu w dniu 5 października 2004r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił A. S. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w C. orzeczeniem Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej z dnia [...] z tytułu "utrwalania władzy ludowej od dnia 1.06.1946r. do 31.12.1947r. łącznie 1 rok i 6 miesięcy". Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ powołał art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 142 z 1997r. poz. 950 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, iż A. S. otrzymał uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu utrwalania władzy ludowej podczas służby w szeregach ORMO, a w myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ww. ustawy, pozbawia się tych uprawnień. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. S. potwierdził, iż uprawnienia kombatanckie uzyskał na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w C. Jednocześnie podniósł, że w czasie okupacji działał również w oddziale partyzanckim Batalionów Chłopskich i nosił pseudonim "[...]", jednak fakt ten pominął przy ubieganiu się o przyznanie uprawnień kombatanckich, gdyż w tym czasie łatwiej było udokumentować działalność w ramach ORMO. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją z dnia [...] Nr[...] ., pozostawił podanie A. S. o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu służby w szeregach Batalionów Chłopskich bez rozpoznania. W uzasadnieniach tych decyzji organ powołał się na uregulowania art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach uznając, że skarżący nie dołączył do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich rekomendacji właściwego stowarzyszenia. Powyższe decyzje były przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Katowicach, który wyrokiem z dnia 21 marca 2002r. (sygn. akt II SA/Ka 1566/00) stwierdził nieważność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]. W uzasadnieniu tego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na rażące naruszenie przez organ przepisów postępowania polegające na zaniechaniu wezwania skarżącego do uzupełnienia braku wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich w zakresie przedstawienia rekomendacji właściwego stowarzyszenia kombatanckiego i pozostawieniu podania skarżącego bez rozpoznania. Nadto Sąd zwrócił uwagę na rażące uchybienie, jakiego dopuścił się organ orzekający nadając rozstrzygnięciu o pozostawieniu podania bez rozpoznania formę decyzji administracyjnej. Pozostawienie bowiem podania bez rozpoznania jako czynność materialno-techniczna winno nastąpić w formie pisma, nie zaś w drodze wydania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również na konieczność rozpoznania znajdującego się w aktach administracyjnych wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy w związku z decyzją z dnia [...]. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych orzekł o pozbawieniu A. S. uprawnień kombatanckich. Odwołując się od powyższego rozstrzygnięcia A. S. pismem z dnia [...]wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Rozstrzygnięcie to organ administracyjny oparł na przepisie art. 138 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego wskazując w uzasadnieniu, że decyzja z dnia [...] nie może pozostać w obrocie prawnym, gdyż dotyczy ona sprawy już poprzednio rozstrzygniętej decyzją z dnia [...] Z tego względu organ potraktował wniosek strony z dnia [...] jako odwołanie od decyzji z dnia [...] i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] Nr [...] o pozbawieniu A. S. uprawnień kombatanckich. W motywach uzasadnienia organ orzekający wskazał, że wyżej wymieniony uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej, co zgodnie z treścią przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi samoistną podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Jednocześnie organ podniósł, że w wyniku analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznano, że wniosek A. S. o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pełnienia służby w Batalionach Chłopskich nie zasługuje na uwzględnienie. Strona nie przedstawiła bowiem wiarygodnych dowodów świadczących o tym, że spełnia przesłanki przewidziane w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 zd. 2 wskazanej ustawy warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień kombatanckich. Zdaniem organu przedstawione przez stronę zeznania świadków są ogólnikowe, a nadto pozostają w sprzeczności z informacjami nadesłanymi przez Zarząd Główny w W. Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy BCh, który nie potwierdził działalności kombatanckiej strony w zakresie służby w Batalionach Chłopskich, a tym samym nie udzielił stosownej rekomendacji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o zmianę lub uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie, że przysługują mu uprawnienia kombatanckie bądź przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia. Skarżący ponowił argumenty podniesione wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając, że organ dopuścił się szeregu uchybień formalnych, w szczególności zaś nie przeprowadził postępowania dowodowego, które w pełni rozstrzygnęłoby zarzuty podnoszone przez skarżącego na decyzję poprzedzającą zaskarżoną decyzję. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postulował jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany dotychczasowego stanowiska. Ponadto organ ten wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący w terminie 14 dni od otrzymania zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. W związku z tym sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie uproszczonym. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 29 czerwca 2004r. skarżący został zwolniony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola legalności zaskarżonej decyzji, którą w zakresie swojej właściwości przeprowadza sąd administracyjny obejmuje zarówno zachowanie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego obowiązującego w dacie wydania decyzji, jak i przestrzeganie przepisów postępowania administracyjnego. Skarga w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż sądowa kontrola wykonywania administracji publicznej doprowadziła do stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania w zakresie gromadzenia dowodów, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego są: zasada praworządności określona w art. 6 kpa oraz zasada dochodzenia do prawdy obiektywnej wynikająca z art. 7 kpa, które nakładają na organy prowadzące postępowanie, obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym, jak i prawnym w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. Zaniechanie przez organ administracji państwowej podjęcia czynności zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego powodującym wadliwość decyzji. W rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z tego rodzaju sytuacją. Stosownie do treści art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały te uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz art. 4 ustawy. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945r. do 30 czerwca 1947r. Z akt sprawy wynika, że skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej, w ramach działalności w ORMO i zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 cytowanej ustawy winien utracić uprawnienia uzyskane z tego tytułu. Z treści tego przepisu wynika jednak, że uprawnienia kombatanckie zachowują osoby, które mogły je uzyskać z tytułów określonych w ustawie bądź odbywały służbę wojskową z poboru w okresie od dnia 10 maja 1945r. do dnia 30 czerwca 1947r. Skarżący we wskazanym powyżej okresie nie pełnił służby wojskowej z poboru. Z twierdzeń skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz treści skargi wynika natomiast, że w [...] został przeszkolony wojskowo i działał jako łącznik w oddziale partyzanckim Batalionów Chłopskich pod pseudonimem "[...]". Stosownie zaś do z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny od 1939r. do 1945r. Obowiązkiem organu orzekającego było więc zweryfikowanie twierdzeń skarżącego i ustalenie czy spełnia on przesłanki do zachowania uprawnień kombatanckich w związku z działalnością w oddziałach partyzanckich Batalionów Chłopskich. Skarżący przedstawił oświadczenia dwóch świadków: B. B. i B. K. , którzy przyznali, iż "wiedzą, że A. S. w czasie wojny był łącznikiem w Batalionach Chłopskich". Świadkowie podali, że skarżący posiadał stopień wojskowy kaprala i pełnił funkcję dowódcy drużyny łączności. Z informacji uzyskanych przez organ orzekający od Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich wynika natomiast, że z uwagi na brak szczegółowych danych, Związek ten nie był w stanie potwierdzić przynależności skarżącego do Batalionów Chłopskich w okresie II wojny światowej. W tej sytuacji okoliczności czy skarżący odbył przeszkolenie wojskowe i został łącznikiem w Batalionach Chłopskich, działając pod pseudonimem "[...]" powinny stać się przedmiotem wnikliwego badania w toku postępowania administracyjnego. Tymczasem analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje, że organ orzekający nie podjął właściwych działań zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego. W motywach zaskarżonej decyzji organ orzekający jedynie wskazał, iż w sprawie brak jest dowodów świadczących o tym, że skarżący spełnia przesłanki warunkujące zachowanie uprawnień kombatanckich w związku z pełnieniem służby w Batalionach Chłopskich. W ocenie organu, przedstawione przez stronę zeznania dwóch świadków są ogólnikowe, a nadto pozostają w sprzeczności z treścią pisma Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy BCh Zarządu Głównego w W., który nie potwierdził działalności kombatanckiej skarżącego. Zamieszczenie w uzasadnieniu decyzji takich stwierdzeń winno być szczegółowo uzasadnione i poprzedzone przeprowadzeniem postępowania dowodowego zmierzającego do weryfikacji faktów przytoczonych przez skarżącego. Jak już bowiem wielokrotnie wskazywał w swym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny obowiązek przeprowadzenia całego postępowania co do wszystkich istotnych okoliczności, na mocy art. 77 § 1 kpa spoczywa na organie i nie może być przerzucany na stronę. W przypadku, gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności lecz przedstawi niepełny materiał dowodowy, organ ma obowiązek z własnej inicjatywy go uzupełnić (por. wyrok NSA z dnia 28.04.1999r. IV SA 693/97, wyrok NSA z dnia 26.10.1999r. IV SA 1667/97). Aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się bowiem zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Z akt administracyjnych rozpatrywanej sprawy nie wynika by organ orzekający podjął działania mające na celu przesłuchanie skarżącego i wskazanych przez niego świadków odnośnie służby A. S. w Oddziale "[...]" Batalionów Chłopskich. Skoro bowiem skarżący przedstawił pisemne oświadczenia świadków potwierdzające wykonywanie przez niego obowiązków łącznika partyzanckiego, które w ocenie organu budziły wątpliwości co do ich wiarygodności, to zgodnie z art. 75 § 1 kpa i art. 77 § 1 kpa organ zobligowany był do przeprowadzenia dowodu z zeznań tychże świadków. Organ administracyjny nie dokonał również weryfikacji twierdzeń skarżącego przeprowadzając dowód z jego zeznań, który dla wszechstronnego wyjaśnienia sprawy ma istotne znaczenie. Organ orzekający zaniechał zatem dokładnego ustalenia stanu faktycznego, a to uniemożliwiło przeprowadzenie przez Sąd pełnej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Rozważenie spełnienia przez skarżącego przesłanek do zachowania uprawnień kombatanckich będzie możliwe dopiero po wszechstronnym wyjaśnieniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a więc przeprowadzeniu pełnego postępowania dowodowego i poddaniu go ocenie. Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2004r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uchylono zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ orzekający weźmie pod uwagę wskazane powyżej uchybienia. Ponieważ zaskarżona decyzja została uchylona, a wyrok Sądu jest nieprawomocny dlatego w oparciu o art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdzono, że nie podlega ona wykonaniu.