IV SA/Gl 332/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] E.P. domagała się przyznania zasiłku okresowego od miesiąca maja 2010 r. oraz zasiłku celowego na zakup leków. Decyzją z dnia [...], nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., na podstawie art. 104 K.p.a. w związku z art. 8 ust. 1 pkt 3 i ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), odmówił przyznania E.P. pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków. Uzasadniając swoje stanowisko organ wskazał, iż nastąpiła zmiana sytuacji finansowej E.P., bowiem w miesiącu [...] uzyskała ona jednorazowy dochód, tj. darowiznę w łącznej wysokości [...] zł. Stąd też wystąpiło pięciokrotne przekroczenie kwoty kryterium dochodowego rodziny, które teraz wynosi 3510 zł. Kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Do dochodu od miesiąca [...] do [...] wlicza się zatem darowiznę w wysokości [...] zł. w każdym z tych miesięcy. Organ uznał, że w przypadku strony nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do przyznania specjalnego zasiłku celowego oraz zasiłku celowego zwrotnego. Od powyższej decyzji E.P. wniosła odwołanie, uznając iż jest dyskryminowana i upokarzana, bowiem nie może się leczyć. Stwierdziła, że darowiznę w całości przekazała na spłatę zaległego czynszu za mieszkanie i znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i finansowej, gdyż po rozwodzie samotnie wychowuje córkę i bez swojej winy utraciła miejsce pracy oraz została eksmitowana z mieszkania. Decyzją z dnia [...], Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego w dniu [...], strona została poinformowana o wszczęciu postępowania administracyjnego, w związku z uzyskaną przez organ pierwszej instancji informacją o otrzymaniu przez nią darowizny w wysokości [...] zł., a tym samym zmianą jej sytuacji finansowej od miesiąca maja 2010 r. oraz o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Decyzją z dnia [...] nr [...] stronie przyznano świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na okres od 1 marca do 30 czerwca 2010 r. w wysokości [...] zł. miesięcznie. Organ ustalił, że E.P. jest rozwiedziona, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...] córką A.P. Na miesięczny dochód strony od miesiąca [...] składają się: zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł., alimenty w wysokości [...] zł oraz dochód z tytułu darowizny w wysokości [...] zł. (1/12 całej kwoty darowizny), co łącznie daje kwotę [...] zł. Kolegium stwierdziło, że w oświadczeniu z dnia [...] strona podała, że w okresie 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej uzyskała jednorazowo dochód przekraczający pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego rodziny, tj. przy dwuosobowej rodzinie 3.510 zł. W toku wywiadu strona wyjaśniła, że otrzymała darowiznę w wysokości [...]zł. i w całości przeznaczyła ją na spłatę zaległości czynszowych. Ponadto, w marcu i kwietniu 2010 r. otrzymywała zasiłek okresowy w wysokości [...]zł. oraz na okres od marca do czerwca 2010 r. miała przyznane świadczenie pieniężne z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w wysokości [...] zł. Na bieżące wydatki rodziny składają się opłata za czynsz w wysokości [...] zł. (za maj i czerwiec 2010 r. nie opłacono), opłata za energię w wysokości [...] zł. płatna raz na dwa miesiące (opłacono w kwietniu 2010 r.), opłata za gaz w wysokości [...] zł płatna raz na dwa miesiące (opłacono w maju 2010 r.) oraz opłata za bilet dla córki w wysokości [...] zł., co miesięcznie daje kwotę [...] zł. Strona nie otrzymuje dodatku mieszkaniowego ze względu na nadmetraż. Podczas wywiadu środowiskowego E.P. oświadczyła, że dnia [...] wraz z córką została eksmitowana do lokalu socjalnego w B. przy ul. [...], ze względu na zaległości czynszowe w wysokości [...] zł., ale lokal ten nie nadawał się do zamieszkania w związku z dokonanym włamaniem. Uregulowana w miesiącu kwietniu 2010 r. zaległość czynszowa pozwoliła stronie na posiadanie umowy najmu na lokal przy ul. [...] (por. dowód wpłaty z dnia [...]). Kolegium zaznaczyło, że odwołująca nie wyjaśniła, skąd uzyskała darowiznę w kwocie [...] zł., chociaż jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w B., bez prawa do zasiłku, która nie pracuje dorywczo i poszukuje zatrudnienia. W myśl art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej formułuje art. 8 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a, art. 78 i art. 91 przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351,- zł., przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (zob. § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. Nr 127, poz. 1055). Zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 2 omawianej ustawy w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Organ odwoławczy stwierdził, że orzecznictwo zgodnie wskazuje na fakt, że z punktu widzenia obowiązujących przepisów obojętny jest tytuł i źródło uzyskania przychodu (art. 8 ust. 3 ustawy) oraz bez znaczenia dla zasad wyliczenia dochodu jest sposób wydatkowania uzyskanych środków, w związku z czym, nie mogą być uwzględnione okoliczności dotyczące, np. konieczności przeprowadzenia remontu, czy też spłaty zaległości czynszowych, a w konsekwencji braku poprawy bieżącej sytuacji finansowej rodziny. Organ podkreślił, że przez dochód rozumie się sumę miesięcznych dochodów w rodzinie, a rodzinę stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z wnioskodawcą. Kolegium wskazało również, że przepisy ustawy o pomocy społecznej uzasadniają przyznanie zasiłku celowego w związku z koniecznością zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej (art. 39 ustawy). Przyznanie zasiłku ma charakter uznaniowy. Uzależnione jest od potrzeb wnioskodawcy, lecz z drugiej strony od możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. Ponadto, w myśl art. 48 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Organ zauważył, że od miesiąca kwietnia 2010 r. uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny odwołującej i w związku z tym nie spełnia ona określonych kryteriów dochodowych, uprawniających do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, kryterium dochodowe dla dwuosobowej rodziny, jaką stanowią E.P. wraz z córką A.P., wynosi obecnie 702,- zł. Tymczasem dochód rodziny E.P. wyniósł [...] zł. Na ten dochód składają się zasiłek rodzinny w wysokości [...] z.ł, alimenty w wysokości [...] zł. oraz 1/12 darowizny w wysokości [...] zł., tj. [...] zł. Zdaniem Kolegium, w pełni zasadnie organ pierwszej instancji odmówił przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków, ze względu na przekroczenie wyżej wskazanego kryterium dochodowego. Organ zaznaczył, że w rodzinie odwołującej nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, który uprawniałby organ do przyznania odpowiedniego świadczenia z pomocy społecznej, mimo przekroczenia kryterium dochodowego. Wyjaśnił, że przyznanie pomocy osobom i rodzinom przekraczającym kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Kolegium określiło sytuację rodziny strony jako trudną. Jednakże mając na względzie to, że strona oraz jej córka znajdują się w wieku produkcyjnym oraz w zadowalającym stanie zdrowia, alimenty przez ojca dziecka są regulowane, strona ma duże mieszkanie, które pomimo wysokich kosztów postanowiła utrzymywać oraz ma umowę najmu na lokal przy ul. [...], a także osobę, która podarowała jej ponad [...] zł., zatem należy uznać, że nie występują w sprawie wyjątkowe okoliczności, które mogłyby zostać zakwalifikowane jako szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający przyznanie pomocy osobie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca E.P. stwierdziła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, która jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa. Powtórzyła, ·że darowizna została przekazana na czynsz za mieszkanie oraz, że za te pieniądze nie kupiła nawet kromki chleba. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna nie naruszają prawa. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu, za wadliwy w rozumieniu przywołanych przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] o odmowie przyznania zasiłku celowego na zakup leków. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie ustawa o pomocy społecznej. Ustawodawca w art. 8 ust. 11 omawianej ustawy reguluje sposób rozliczenia kwoty dochodu wnioskodawcy w sytuacji uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej jednorazowego dochodu, przewyższającego pięciokrotnie wskazaną w tym przepisie kwotę, w zależności od sposobu gospodarowania wnioskodawcy. Przepis ten, interpretowany łącznie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, określającym to, co uważa się za dochód (z odpowiednimi pomniejszeniami oraz z wyjątkiem składników dochodu nie wliczanych do tego dochodu, a wymienionych w ust. 4 tego przepisu), określa sposób wpływu uzyskanego dochodu na rodzaj i wielkość świadczenia z pomocy społecznej. Stanowi przy tym jedyne miejsce w ustawie, w którym wpływ ten został określony i odnosi się zarówno do świadczeń pieniężnych, jak i świadczeń niepieniężnych. To, że ustawodawca normuje kwestie świadczeń pieniężnych w art. 8 ust. 1 oraz ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie oznacza, że do takiego rodzaju świadczeń należy odnosić wszystkie jednostki redakcyjne jej art. 8, gdyż tylko ust. 3, ust. 4 i dalsze jednostki tego przepisu, w tym jego ust. 11 odnoszą się do dochodu, który stanowi uniwersalne kryterium określenia wielkości świadczenia z zakresu pomocy społecznej. W związku z powyższym, posłużenie się przez organy administracji przepisem art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej do określenia sytuacji dochodowej skarżącej, jest trafne i w pełni uzasadnione, co wpływa na niezasadność złożonej w rozpatrywanej sprawie skargi. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Natomiast prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 352 zł., co wynika z treści art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. W niniejszej sprawie kwestią bezsporną pozostaje to, że skarżąca uzyskała w [...] darowiznę w wysokości [...] zł, a tym samym nastąpiła zmiana jej sytuacji finansowej. Sąd w pełni podzielił ustalenia organów administracji dotyczące wysokości dochodu rodziny skarżącej, który od miesiąca [...] wyniósł kwotę - [...] zł. Tym samym uzyskana darowizna przyczyniła się do przekroczenia kryterium dochodowego wskazanego w art. 8 ust 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, który dla dwuosobowej rodziny skarżącej wynosi 702 zł. miesięcznie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy istotne jest, iż zaskarżona decyzja, jako oparta na uznaniu administracyjnym, podlega ograniczonej kontroli sądowej, która sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r. o sygn. akt SA/Sz 2548/00 - dostępny w internetowej Bazie Orzeczeń NSA). W ocenie Sądu, organy prowadzące postępowanie w niniejszej sprawie prawidłowo wypełniły dyspozycje wskazanych wyżej przepisów, podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nie przekraczając granic uznania administracyjnego. Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących jej sytuacji rodzinnej i zawodowej należy stwierdzić, że organ odwoławczy miał w polu widzenia sytuację przez nią opisaną oraz zbadał, czy występują przesłanki określone w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Takie świadczenie należy traktować jako pomoc szczególną, ukierunkowaną na konkretny cel z zakresu pomocy społecznej. W ocenie Sądu pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku należy traktować bardzo wąsko i odnosić do zaspokajania wyłącznie podstawowych potrzeb bytowych. Wąskie ujęcie "szczególnych przypadków" uzasadnia również fakt, że ustawodawca nie uzależnił przyznania świadczenia na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej od kryterium dochodowego. Jest to więc świadczenie o charakterze szczególnym, wyjątkowym, związanym z pewnymi nadzwyczajnymi okolicznościami (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 49/11 - dostępny w internetowej Bazie Orzeczeń NSA). Zdaniem Sądu, biorąc pod uwagę również takie okoliczności, jak zdolność do podjęcia zatrudnienia przez skarżącą, jej dobry zdrowia, regularne opłacanie alimentów przez ojca dziecka, podpisanie kolejnej umowy na najem lokalu z uwagi na spłatę zaległości czynszowych oraz uzyskanie darowizny organ odwoławczy prawidłowo ustalił brak podstaw do uznania zakwalifikowania sytuacji skarżącej jako szczególnie uzasadniającego przypadku, o którym mowa w art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca posiada znaczny dochód, natomiast pomoc społeczna powinna być przede wszystkim kierowana do osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji materialnej, które np. nie posiadają w ogóle żadnych dochodów, czyli bez udzielonej pomocy nie mogłyby samodzielnie egzystować. Sąd podzielił przyjętą przez organy obu instancji argumentację, bowiem zaskarżona decyzja oparta jest na ustalonych w sprawie faktach i nie narusza zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego. Nadto, oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził żadnych innych uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.