IV SA/Gl 334/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2017 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Wójt Gminy H. odmówił skarżącej P. G. przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że strona złożyła wniosek o ustalenie świadczenia rodzicielskiego na dziecko martwo urodzone – A. N.. Następnie organ przytoczył art. 17c ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.), według którego świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, nie sprawują lub zaprzestali sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., decyzją z dnia [...] r., w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez stronę, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w art. 17c ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określone zostały przesłanki negatywne tj. wykluczające możliwość przyznania świadczenia rodzicielskiego. Podniósł, że jedną z tych przesłanek jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierającą świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki (art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy). Organ podkreślił, że przyznanie świadczenia rodzicielskiego uzależnione jest od spełnienia wszystkich przesłanek pozytywnych i braku zaistnienia przesłanki negatywnej. Podniósł, że w niniejszej sprawie osią sporu jest wykładnia użytego w przepisie pojęcia "nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem". Zdaniem odwołującej urodzenie dziecka martwego nie mieści się w tym przepisie, a zatem nie może być podstawą uznania, by na tej podstawie można było odmówić przyznania świadczenia. Według strony, gdyby ustawodawca chciał ograniczyć prawo takich osób do pobierania świadczenia rodzicielskiego to zastrzegłby podobnie jak w art. 15b ustawy, iż świadczenie przysługuje w przypadku urodzenia dziecka żywego. Następnie organ wskazał, że decyzja w sprawie świadczenia rodzicielskiego ma charakter decyzji związanej, a nie uznaniowej, a więc organ administracyjny nie może według swojego uznania przyznać świadczenia rodzicielskiego kierując się zasadami współżycia społecznego, czy słuszności w sytuacji nawet bardzo ciężkich okoliczności dotyczących rodziny wnioskodawczyni. Podkreślił, że żadne inne kryteria niż określone w ustawie, nie mogą decydować o przyznaniu świadczenia rodzicielskiego. Ponadto organ wskazał, że świadczenie rodzicielskie jest wsparciem finansowym dla osób, którym nie przysługuje zasiłek macierzyński to jest np. osób bezrobotnych czy studentów. O świadczenie ubiegać się mogą nie tylko rodzice dziecka, lecz także opiekun faktyczny dziecka, rodzina zastępcza, osoba która przysposobiła dziecko, oczywiście przy zaistnieniu wskazanych w przepisie przesłanek. Z regulacji tej można wyciągnąć wniosek, że kluczowym warunkiem jest objęcie dziecka opieką. Powyższe wspiera również przesłanka wykluczająca możliwość przyznania świadczenia zawarta w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy, zgodnie z którą, świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki, a zatem - a contrario świadczenie rodzicielskie przysługuje z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem. Następnie organ podniósł, że prawnie obojętna jest przyczyna niesprawowania tej opieki, a więc, czy wynika to z decyzji osoby ubiegającej się albo otrzymującej świadczenie czy też wynika z przyczyn od niej niezależnych, jak w niniejszej sprawie. Podkreślił, że nie powinno budzić wątpliwości, iż brak dziecka oznacza brak sprawowania opieki oraz że o sprawowaniu opieki można mówić wyłącznie wtedy, gdy jest podmiot, nad którym można ją sprawować. W konsekwencji, skoro strona urodziła martwe dziecko to nie sprawuje opieki nad tym dzieckiem. Następnie organ wskazał, że nie podziela argumentów strony, odwołujących się do treści art. 15b ustawy, gdyż "becikowe" jest świadczeniem jednorazowym o innym charakterze - jest jednorazową zapomogą niezależną od sprawowania opieki. W tym przypadku przyznanie świadczenia wskazanym w przepisie osobom, uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Dodał, że nie są również trafne argumenty strony odnoszące się do urlopu macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego. Analogia przedstawiona przez stronę jest zbyt daleko idąca. Zasiłek macierzyński zastępuje bowiem wynagrodzenie za pracę. Taki jest podstawowy charakter tego świadczenia. Świadczenie rodzicielskie tych funkcji nie pełni. Jest ono wsparciem finansowym o charakterze socjalnym przysługującym właśnie z uwagi na sprawowanie opieki, a nie tytułem urodzenia dziecka. Wobec tego nie jest trafne twierdzenie strony o nierównym traktowaniu obywateli. Zasiłek macierzyński przysługujący kobiecie w przypadku urodzenia dziecka martwego ma funkcjonalny związek z gwarancyjną rolą urlopu macierzyńskiego i ochroną kobiety przed koniecznością przedwczesnego powrotu do pracy. Nie ma takiego uzasadnienia w przypadku świadczenia rodzicielskiego, ponieważ nie jest ono przyznawane w miejsce wynagrodzenia za pracę. Organ wskazał, że według ust. 6 art. 17 c ustawy, ma ono charakter uzupełniający, skoro w przypadku pobierania przez kobietę zasiłku dla bezrobotnych świadczenie rodzicielskie przysługuje jednemu z rodziców w wysokości różnicy między kwotą świadczenia rodzicielskiego, a kwotą pobieranego przez kobietę zasiłku dla bezrobotnych pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżąca – reprezentowana przez pełnomocnika – podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 c ust. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, że urodzenie dziecka martwego, mieści się w pojęciu "niesprawowania opieki lub zaprzestania osobistej opieki", podczas gdy właściwe rozumienie tego pojęcia powinno dotyczyć przyczyn leżących po stronie matki dziecka, a nie przyczyn leżących po stronie dziecka. Wskazała, że w konsekwencji błędne rozumienie powyższego pojęcia, doprowadziło do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego. Zarzuciła również naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez załatwienie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu strony i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji. Wskazując na powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie w całości decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy H. z dnia [...]r. i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazała, że w jej ocenie organ błędnie uznał, iż w sprawie wystąpiła jedna z przesłanek negatywnych, tj. przewidziana w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zwanej dalej również u.ś.r.), uniemożliwiająca przyznanie świadczenia rodzicielskiego. Podniosła, że w tym przepisie mowa jest o osobie ubiegającej się świadczenie rodzicielskie lub osobie pobierającej to świadczenie, co jednoznacznie przesądza o tym, że niesprawowanie opieki, czy też zaprzestanie osobistej opieki nad dzieckiem, dotyczy przyczyn leżących po stronie matki, a nie po stronie dziecka. Dodała, że przyczyna leżąca po stronie dziecka, została określona chociażby w art. 17c ust. 9 pkt 2 u.ś.r., który stanowi, iż świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej. Skarżąca wskazała, że pojęcie zawarte w treści art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r., tj. niesprawowanie opieki czy też rezygnacja ze sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, jest powiązane wyłącznie z osobą matki i jej świadomą rezygnacją z opieki na dzieckiem, np. z uwagi na podjęcie zatrudnienia, stan zdrowia i przekazanie tej opieki innej osobie. Dlatego też w ocenie skarżącej urodzenie dziecka martwego, nie zawiera się w zakresie przesłanki niesprawowania lub zaprzestania osobistej opieki nad dzieckiem, a co za tym idzie powołana przez organy obu instancji podstawa prawna, nie może uzasadniać odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego z uwagi na urodzenie przez skarżącą dziecka martwego. Wskazała, że skoro w katalogu przesłanek negatywnych, stanowiących podstawę odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego brak jest przesłanki urodzenia dziecka martwego, to nie można rozszerzająco interpretować obowiązującego katalogu i rozciągać go także na urodzenie dziecka martwego. Ponadto dodała, że ustawodawca w katalogu przesłanek pozytywnych, nie wprowadził przesłanki urodzenia dziecka żywego, jak to uczynił w sposób nie budzący wątpliwości w przypadku becikowego, gdzie w art. 15b ust. 1 u.ś.r., wprost wskazał, iż z tytułu urodzenia dziecka żywego przyznaje się jednorazową zapomogę. Wskazała, że skoro w przypadku świadczenia rodzicielskiego brak jest zastrzeżenia urodzenia dziecka - żywego, jak ma to miejsce w przypadku jednorazowej zapomogi, to urodzenie dziecka żywego nie stanowi przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia rodzicielskiego, zaś urodzenie dziecka martwego nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego w oparciu o art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. Dodała, że zasadniczym celem świadczenia rodzicielskiego jest wsparcie finansowe dla osób, które urodziły dziecko, a które nie są uprawione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego (z art. 17c u.ś.r.). Tym samym świadczenie rodzicielskie zostało zrównane w skutkach, funkcji i celu z zasiłkiem macierzyńskim, które przysługuje w razie urodzenia dziecka lub przyjęcia go na wychowanie. Podniosła, że zgodnie z treścią uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 24-07-2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, która wprowadziła świadczenie rodzicielskie (druk sejmowy nr 3335 ), świadczenie rodzicielskie "będzie przysługiwać osobom, które urodziły dziecko, a które nie są uprawnione do zasiłku macierzyńskiego lub uposażenia macierzyńskiego. Wskazała, że uzasadnienie do projektu ustawy, jak i sama treść art. 17c ust. 1 u.ś.r. nie odnosi się do sprawowania opieki nad dzieckiem, a do jego urodzenia. Podniosła, że nie jest trafne stwierdzenie organu, iż zasiłek macierzyński zastępuje wynagrodzenie za pracę i taki jest podstawowy charakter tego świadczenia. Dodała, że świadczenie rodzicielskie dla osób nie pracujących jest odpowiednikiem zasiłku macierzyńskiego dla osób pracujących i skoro w przypadku urodzenia dziecka martwego przez kobietę "pracownika", należny jest zasiłek macierzyński, to tym samym w przypadku urodzenia dziecka martwego przez osobę, która nie ma uprawienia do zasiłku macierzyńskiego, świadczenie rodzicielskie powinno także przysługiwać. Wskazała, że inne rozumienie przepisów, prowadziłoby do nierównego traktowania obywateli, matek, które urodziły martwe dziecko w zależności od ich statusu pracowniczego - matka pozostająca w stosunku pracy otrzyma świadczenie wynikające z urodzenia dziecka martwego, natomiast matka nie będąca w stosunku pracy, zostanie takiego świadczenia pozbawiona. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, że sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. utrzymujące w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. nr z 2016r. poz. 1518 z późń.zm.). Przepis art. 17c ust. 9 pkt 3 tej ustawy, stanowi, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki. Wobec treści tego przepisu, prawidłowo organ stwierdził, że w razie urodzenia martwego dziecka – jak w okolicznościach ustalonych w niniejszej sprawie - występuje wyżej przytoczona przesłanka negatywna – określona w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wykluczająca możliwość przyznania świadczenia rodzicielskiego. Niewątpliwie bowiem urodzenie martwego dziecka jest równoznaczne z brakiem sprawowania opieki nad tym dzieckiem. Jest to wystarczające do stwierdzenia wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zasadnie przy tym organ podkreślił, że świadczenie rodzicielskie przysługuje z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem. W związku z tym – wbrew błędnemu przekonaniu zawartemu w skardze – prawnie obojętna jest przyczyna niesprawowania tej opieki, a więc, czy wynika to z decyzji osoby ubiegającej się albo otrzymującej świadczenie, czy też wynika z przyczyn od niej niezależnych, jak w niniejszej sprawie – co prawidłowo podniósł organ w zaskarżonej decyzji. Jak dobitnie podkreślił organ - nie powinno budzić wątpliwości, iż brak dziecka oznacza brak sprawowania opieki oraz że o sprawowaniu opieki można mówić wyłącznie wtedy, gdy jest podmiot, nad którym można ją sprawować. Natomiast odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze, dotyczącej treści art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, podnieść należało, że przepis ten określa kryteria przyznania innego świadczenia niż będące przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie. Przyznanie tego jednorazowego świadczenia wskazanym w tym przepisie osobom, uzależnione jest zatem m.in. od spełnienia warunku w postaci urodzenia żywego dziecka, podczas gdy w przypadku świadczenia rodzicielskiego, jednym z warunków istnienia prawa do tego świadczenia jest sprawowanie opieki nad dzieckiem. Nie zasługiwały również na uwzględnienie argumenty skargi odnoszące się do urlopu macierzyńskiego i zasiłku macierzyńskiego. Zasiłek macierzyński jest bowiem związany ze stosunkiem pracy i zastępuje wynagrodzenie za pracę, a świadczenie rodzicielskie jest wsparciem finansowym o charakterze socjalnym przysługującym z uwagi na sprawowanie opieki nad dzieckiem przez osobę, która nie jest zatrudniona. Wobec tego nie ma żadnych podstaw twierdzenie skarżącej o nierównym traktowaniu obywateli. Podkreślenia wymaga, że nie tylko w tym zakresie diametralnie różna jest sytuacja osoby będącej w stosunku pracy i osoby nie zatrudnionej. Podnieść również należało, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego nie jest decyzją uznaniową lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie wtedy, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki jego przyznania, a jednocześnie nie występuje w okolicznościach sprawy również żadna przesłanka negatywna. Organ nie może według swojego uznania przyznać świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, nawet w razie ciężkiej sytuacji życiowej, która została przedstawiona w odwołaniu, a następnie w skardze. W podsumowaniu przeprowadzonej kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania ani też prawa materialnego, w tym wymienionego w skardze art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.