IV SA/Gl 34/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia del. WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi W.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Ł. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją Burmistrza Miasta Ł. Nr [...] z dnia [...] r. odmówiono W.S. przebywającemu w Szpitalu A w L., przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup odzieży zimowej. W uzasadnieniu organ wskazał, iż przekroczone zostało kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej oraz podkreślił, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na realizację zadań własnych. Odwołanie od tej decyzji wniósł W.S., podnosząc, iż decyzja ta jest dla niego niezrozumiała i nie zgadza się z nią, gdyż był i nadal znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i materialnej, że od wielu lat jest osobą bezdomną. Decyzja z dnia [...] r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. działając na podstawie art.138 § 1 pkt.1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art.2 ust.1, art.3 ust.1 i 3-4, art.7 pkt.2-25, art.8 ust.1, art.39, art.106 ust.1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz.728 ze zm.) orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Podniesiono, iż zgodnie z art. 8 ust.1 ustawy prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477,00 zł., przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art.7 pkt. 2-15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Nadmieniono, iż na zasadzie art.39 ust.1 zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie W. S. wnioskiem z dnia [...] r. wystąpił do OPS w Ł. o przyznanie pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego z ze względu na niepełnosprawność i bezdomność. Po otrzymaniu wniosku OPS w Ł. wystąpił do Szpitala A w L. o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego ze stroną. Z wywiadu wynika, że strona wnioskodawca przebywa w Szpitalu A w L., gdzie są zaspokojone wszystkie jego podstawowe potrzeby, ponosi odpłatność za pobyt w wys. [...] zł ( 70% dochodu) i prosi o zasiłek celowy gdyż chce kupić sobie odzież zimową. Wskazano, że z informacji ZUS wynika, że wysokość świadczenia (dochód) strony za miesiąc [...] r. wyniosła brutto [...] zł., netto [...] zł, natomiast ustawowe kryterium z art.8 ust.1 dla wnioskodawcy wynosi 477,00 zł.. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji, wskazując, iż organ ten w pierwszej kolejności winien zaspokoić potrzeby osób i rodzin spełniających kryteria dochodowe ustawy o pomocy społecznej. Podkreślił nadto, że organ ten posiada ograniczone środki finansowe, którymi organ ten jest zobowiązany tak gospodarować, aby zabezpieczyć podstawowe potrzeby bytowe jak największej liczbie osób i rodzin, których dochód kształtuje się poniżej kryterium dochodowego. Kolegium nadmieniło, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W związku z tym organ pomocy społecznej przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej kieruje się zarówno potrzebami osób uprawnionych, jak również możliwościami finansowymi gminy i wysokością środków przeznaczonych na cele pomocy społecznej. Wskazano, że wobec ograniczonych środków finansowych, organ w pierwszej kolejności przyznaje pomoc osobom spełniającym wszystkie ustawowe kryteria i na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący W.S. podnosił, że zaskarżona przez niego decyzja nie jest zgodna z prawdą. Skarżący podniósł, iż od roku [...] jest osobą bezdomną z najniższym świadczeniem rentowym. Opisał swoją trudną sytuację życiową i finansową na przestrzeni lat od [...] r. do nadal. Wyraził niezadowolenie z pracy OPS w Ł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi nawiązując do rozważań ujętych w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd może zaskarżona decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Dokonując, w tych ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że nie wszystkie okoliczności sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione, co mogło mieć istotny wpływ na ostateczny jej wynik. Podstawę materialnoprawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił bowiem o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. (art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy). Oznacza to, że pomimo wystąpienia warunków uprawniających do przyznania świadczeń z pomocy społecznej (bezdomność, niepełnosprawność – art. 7 pkt 3 i 5 ) skarżącemu uprawnienie do uzyskania zasiłku celowy przewidzianego w art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie przysługuje. Skoro tak to organy winny były rozpatrzyć żądanie strony w świetle art. 41 pkt 1 cyt. ustawy, czego – a wynika to z uzasadnień decyzji - obydwa organy administracji orzekające w niniejszej sprawie w ogóle nie uczyniły. Zgodnie z wskazanym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zważyć należy, że zasiłek ten jest świadczeniem mającym na celu zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej (art. 41 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 ustawy). Jednakowoż przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ocena tych przesłanek pozostawiona jest uznaniu organu orzekającego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza natomiast, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Organ pomocy społecznej powinien mieć bowiem na względzie środki finansowe jakimi dysonuje, liczbę osób ubiegających się o pomoc, a także dotychczas udzieloną wnioskodawcy pomoc. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia - zasady ustawy o pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 cyt. ustawy). Istnienie potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej wymaga zatem zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczeń pomocowych, tj. przykładowo bezdomności, niepełnosprawności, jak również wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy do uzyskania świadczenia. Organ zobowiązany jest zatem do dokonania oceny, czy w okolicznościach sprawy przyznanie wnioskowanej pomocy zmierzałoby do zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy i umożliwiło mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W razie zaistnienia wskazanych okoliczności istnieje możliwość odmowy przyznania pomocy społecznej jedynie wówczas, gdy przemawia za tym interes społeczny bądź przekraczałoby to możliwości organu. W ocenie Sądu sytuacja skarżącego w zakresie wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku nie została dostatecznie rozważona. W szczególności z wywiadu środowiskowego (o bardzo ubogiej treści) nie wynika, czy skarżący w ogóle posiada jakąkolwiek odzież zimową, a co za tym idzie, czy faktycznie istnieje w jego przypadku taka potrzeba bytowa. Brak tej informacji nie pozwala ocenić, czy w przypadku skarżącego istnieje szczególnie uzasadniony przypadek. W przypadku bowiem stwierdzenia, że skarżący w ogóle nie posiada odpowiedniej odzieży zimowej, może to prowadzić do wniosku, że faktycznie nie jest on w stanie z posiadanych skromnych środków zaspokoić wszystkich niezbędnych i najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Niewątpliwie posiadanie odpowiedniej odzieży na okres zimowy jest niezbędną i jednoznacznie podstawową potrzebą życiową. Godzi się także podkreślić, że organ I instancji (podobnie jak i organ odwoławczy) w swoich decyzjach powołują się na posiadanie ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej. Jednakże twierdzenie to, zarówno w decyzji organu I instancji, jak i organu odwoławczego, nie zostało poparte żadnymi konkretnymi danymi liczbowym (wyliczeniami), a zatem nie sposób go zweryfikować. Organ I instancji winien bowiem wyraźnie wskazać jakimi środkami finansowymi dysponuje i odnieść te dane do liczby osób ubiegających się o pomoc. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy pomocy społecznej nie rozważyły w dostateczny sposób wszystkich okoliczności, tym samym przedwcześnie orzekając odmownie o uprawnieniach skarżącego. Powyższe stanowi naruszenie wprost normy art. 7 k.p.a. nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, a naruszenie to mogło mieć wpływ na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, a tym samym istotny wpływ na wynik spraw. W dalszym zatem postępowaniu rzeczą organu będzie wyjaśnienie i ocena okoliczności sprawy w nakreślonych kierunkach. Wobec powyższego zachodziła konieczność uchylenia obu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.