IV SA/Gl 342/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Matan Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant Specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi W.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta D. G., decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 107 ust. 1, 4 i 4a w związku z art. 39 ust. 1 i 2 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), odmówił przyznania W. L. zasiłku celowego na zaopatrzenie w leki. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stwierdził, iż strona nie współpracuje z pracownikiem socjalnym, co stanowi podstawę do odmowy przyznania pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania W. L., decyzją z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z dnia [...] r. o przyznanie pomocy na zakup leków. Pismem z dnia [...] r., doręczonym skarżącemu w dniu 4.12.2014 r. organ I instancji poinformował go o terminie wywiadu środowiskowego, a także o skutkach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W dniu [...] r. pracownicy socjalni stawili się w miejscu zamieszkania skarżącego, jednakże wyżej wymieniony udaremnił jego przeprowadzenie. Na tę okoliczność sporządzono protokół. Organ I instancji, z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a tym samym ustalenia rzeczywistej sytuacji życiowej i dochodowej wnioskodawcy, odmówił przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na leki. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Dodał, że wywiad środowiskowy zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Natomiast według art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu z tym zastrzeżeniem, że wobec osób korzystających ze stałych form pomocy, aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Organ odwoławczy wskazał, że rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Ponadto organ dodał, że obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazaniu i sprecyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 107 ust. 4a w/w ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Podniósł, że powyższe stanowi samodzielną podstawę do odmowy wnioskowanego przez stronę świadczenia. Dodał, że podstawę odmowy wnioskowanej pomocy stanowił również art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Podniósł, że organ I instancji podjął kroki zmierzające do ustalenia sytuacji skarżącego i jego potrzeb. Jednakże skarżący, pomimo prawidłowego powiadomienia go o terminie wywiadu środowiskowego, o zasadach postępowania, w tym o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz konsekwencjach jego nieprzeprowadzenia - uniemożliwił pracownikom socjalnym przeprowadzenie tego wywiadu. W konsekwencji organ I instancji nie miał możliwości zweryfikowania jego sytuacji i faktycznych potrzeb oraz ewentualnego koniecznego rozmiaru pomocy. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej, osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej Podniósł, że organ I instancji zasadnie uznał, że skarżący swoim zachowaniem uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Zgodnie zaś z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, stanowi to podstawę do odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy i jest także jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Podkreślił, że przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący W. L. podniósł, że wywiad środowiskowy, który miał się odbyć w dniu [...] r. - nie odbył się nie dlatego, że - jak pisze kolegium - skarżący obawiał się o brak obiektywizmu ze strony pracowników socjalnych L. K. i J. S., lecz z obawy przed kolejnymi pomówieniami. Wskazał, że jego odwołanie zawierało dowody oraz wyjaśnienie dotyczące uzasadnionej obawy o dalsze pomówienia ze strony L. K. i J. S., takich samych lub podobnych jak te, na podstawie których został skazany wyrokiem sądu, który przedstawił kolegium w załączniku, ze wskazaniem, że kilka miesięcy wcześniej osoby, które przybyły na wywiad środowiskowy, pomawiały go i z ich inicjatywy został skazany na wielomiesięczne więzienie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; - a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; - b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; - c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie uznać należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja organu odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, nie naruszają prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego z uwagi na uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Podstawę kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 182), zwanej dalej również "ustawą", regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Jednym ze świadczeń pomocy społecznej jest określony w art. 39 cytowanej ustawy, zasiłek celowy, który może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków. Podkreślenia jednakże wymagało, że przepisy cytowanej ustawy, nakładają na osoby korzystające z pomocy społecznej, obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję, wobec tego konieczne jest współdziałanie wnioskodawcy. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą, uprawnia organ do odmowy udzielenia świadczenia. Ocena w powyższym zakresie dotyczy postępowania osoby ubiegającej się o pomoc, m. in. w kwestii umożliwienia organowi dokonania czynności zmierzających do ustalenia jej sytuacji życiowej. Natomiast na podstawie art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie bowiem z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, rodzinny wywiad środowiskowy służy do ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym, nie ulega wątpliwości, że podstawowym narzędziem, służącym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskującego o przyznanie świadczenia, jest właśnie rodzinny wywiad środowiskowy, przy czym jednocześnie jest to środek dowodowy, z którego organ administracyjny, prowadzący postępowanie, nie może zrezygnować, zastępując go innym dowodem. Podkreślenia również wymagało, że według art. 107 ust. 4a w/w ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej, stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Prawidłowo zatem organ odwoławczy stwierdził, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, stanowi samodzielną podstawę do odmowy wnioskowanego przez stronę świadczenia. W powyższym zakresie podnieść należało, że z akt administracyjnych sprawy wynika, iż organ I instancji w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w piśmie z dnia [...] r. powiadomił skarżącego o ustalonym przez ten organ terminie wywiadu oraz pouczył go o treści art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej. Według zaś treści protokołu sporządzonego w dniu [...] r., skarżący nie wpuścił do mieszkania pracowników socjalnych, przybyłych w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i oświadczył, że nie będzie z nimi rozmawiał. Podkreślenia zatem wymagało, że trafnie stwierdził organ w zaskarżonej decyzji, iż w niniejszej sprawie zaistniały podstawy odmowy przyznania świadczenia, przy zastosowaniu art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej. Zasadnie również organ odwoławczy podniósł, że zachowanie skarżącego, polegające na niewyrażeniu zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a tym samym uniemożliwienie dokonania istotnych ustaleń, wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji przeprowadzenia kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, uznać zatem należało, że brak jest podstaw do stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości w postępowaniu administracyjnym przeprowadzonym zarówno przez organ odwoławczy, jak i przez organ I instancji. Ustalenia będące podstawą rozstrzygnięcia, zostały bowiem dokonane na podstawie trafnej analizy dowodów. Ponadto prawidłowa była ocena prawna odniesiona do stwierdzonego w sprawie stanu faktycznego. Skarga nie zasługiwała więc na uwzględnienie. Podkreślenia przy tym wymagało, że skarżący nie kwestionował w niej, iż uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Dodał również, że nie obawiał się o brak obiektywizmu ze strony pracowników socjalnych przybyłych w celu przeprowadzenia wywiadu. W wyniku dokonania kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie zgodności z prawem, stwierdzić należało, że skarga jest bezzasadna, gdyż decyzja organu odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego. Natomiast w kwestii zgłoszonej przez skarżącego obawy pomówień ze strony pracowników socjalnych, wskazać należało, że w razie zaistnienia jakichkolwiek czynów karalnych, skarżący może dochodzić ochrony w drodze postępowania karnego. W świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej wskazanych okoliczności, podjęte w sprawie rozstrzygnięcie uznać należało za prawidłowe. Wobec tego, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.