IV SA/Gl 343/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA (del.) Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2008r. sprawy ze skargi H.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1) oddala skargę 2) przyznaje od Skarbu Państwa na rzecz adwokata A.M. kwotę [...] zł (słownie: [...]) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Przedmiotem skargi, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przez H.H., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B.-B. z dnia [...], nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.-B. z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zakup leków. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji wskazano przepisy art. art. 17, 18, 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. art. 2, 3, 8 ust. 1, 39 ust. 1 i 2 oraz 41 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). W uzasadnieniu organ podał, iż wnioskiem z dnia [...] H.H. zwrócił się do organu pomocy społecznej o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków zgodnie z załączonymi receptami, opiewającymi na łączną kwotę [...] zł. Na podstawie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu [...], ustalono, że H.H. jest osoba [...] i zamieszkuje w [...], gdzie od [...] został zwolniony z ponoszenia odpłatności za pobyt i pełne wyżywienie. Z uwagi na stan zdrowia H.H. ma orzeczony [...] stopień niepełnosprawności i pobiera [...] wraz z [...], przy czym świadczenie [...] jest obciążone potrąceniami komorniczymi z tytułu [...]. Dochodem H.H. za miesiąc [...] była [...] w kwocie [...] zł, [...] wynoszący [...] zł i - z uwzględnieniem kwoty [...] bieżących w wysokości [...] zł - dochód ten wynosił [...] zł. Powołując się na treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, organ odwoławczy podkreślił dalej, że przewiduje on możliwość przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży itp., przy czym prawo do świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego wynoszącej 477 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Organ przyjął, że dochód uzyskiwany przez H.H. nie spełnia powyższych kryteriów, co uzasadniało rozpatrzenie wniosku w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, przewidującego możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Organ wskazał, że w okresie rozpoznawania sprawy posiadał ograniczone środki materialne i był zobowiązany udzielić w pierwszej kolejności pomocy osobom spełniającym kryterium dochodowe, o których ustawodawca stanowi, że mają one prawo do świadczeń pieniężnych. Ponadto organ powołał przepis art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wskazując, iż stanowią one, że pomoc społeczna ma na celu umożliwić osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W konkluzji organ stwierdził, iż H.H. nie ponosi kosztów najmu ani wyżywienia, a wiec może pokryć koszty przedłożonych recept we własnym zakresie. Natomiast gdyby koszt leczenia i leków przekraczał jego możliwości finansowe, wówczas mógłby starać się o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. W skardze na powyższą decyzję H.H. zarzucił, że koszty leczenia i zakup lekarstw wynoszą średnio [...] zł, a ponadto ze względu na istniejącą chorobę, tj. [...], musiał prowadzić [...], w związku z czym dopłacał do wyżywienia miesięcznie [...] zł, a to przekraczało jego możliwości. W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, wskazując dodatkowo, iż z akt sprawy ani z odwołania nie wynikało, aby skarżący ponosił koszty wskazywane w skardze, gdyż nie przedkładał żadnych zaświadczeń lekarskich o konieczności stosowania diety ani innych dokumentów poza trzema receptami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie, zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), podkreślić należy, iż ocena działalności organów administracji publicznej, dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny, sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia, będącego przedmiotem tej oceny, pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przeciwnym wypadku skarga podlega oddaleniu na mocy art. 151 P.p.s.a. Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził, by zaskarżoną decyzją zostało naruszone prawo materialne albo przepisy postępowania w stopniu powodującym konieczność jej uchylenia. Od razu wskazać trzeba, iż materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), która przewiduje formy pomocy mające na celu realizację celów pomocy społecznej, określonych przez ustawodawcę w przepisach tej ustawy, oraz wspieranie ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3) w razie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy, wymienionych przykładowo w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy, do jakich należą m.in. bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężka choroba. Generalną zasadą wynikającą z art. 8 ustawy o pomocy społecznej jest uwarunkowanie przyznania pomocy od spełnienia określonego precyzyjnie w odniesieniu do osób samotnie gospodarujących oraz osób w rodzinie kryterium dochodowego, jakim dla osób samotnie gospodarujących jest od dnia 1 października 2006 r. kwota dochodu skorygowana przepisem § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), wynosząca 477 zł. Stosownie natomiast do art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy pomoc społeczna może mieć formę między innymi zasiłku celowego. Zgodnie z tym przepisem zasiłek ten może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, natomiast na zasadzie art. 41 pkt 1 w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż z niekwestionowanych przez skarżącego ustaleń, poczynionych przez organy decyzyjne wynika, że skarżący, będący osobą [...] i [...], przekraczał kryterium dochodowe. Stosownie do treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W przedmiotowej sprawie zasadnie przyjęto, iż dochód skarżącego za miesiąc [...], ustalony w drodze prawidłowo przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, wynosi [...] zł. Wyliczenie to znajduje uzasadnienie w dokumentach zgromadzonych w sprawie i jest prawidłowe pod względem rachunkowym. Jak wynika z zalegającego w aktach administracyjnych zaświadczenia Oddziału ZUS w B.-B. z dnia [...], kwota pobieranej przez skarżącego [...] za miesiąc [...] wynosiła [...] zł brutto, natomiast kwota zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne – odpowiednio [...] zł i [...] zł. Poza tym, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, pobiera on również [...] w wysokości [...] zł. Przy uwzględnieniu kwoty świadczonych [...], egzekwowanych przez Komornika Rewiru I w wysokości [...] zł, co wynika z notatki służbowej sporządzonej przez pracownika organu, dochód H.H. dla celów pomocy społecznej wynosił [...] zł. Tak obliczony dochód przekraczał wskazane wyżej kryterium dochodowe, wynoszące [...] zł, a zatem organy pomocy społecznej słusznie uznały, że sytuacja finansowa nie kwalifikowała skarżącego do otrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, co uzasadniało konieczność rozpatrzenia zgłoszonego wniosku pod kątem możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego. Dokonując oceny w tym zakresie, organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji słusznie zwrócił uwagę, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w okolicznościach, gdy trudnych sytuacji życiowych nie mogą pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości. Eksponowanie możliwości zaspokojenia swych potrzeb życiowych we własnym zakresie znajduje podstawę w szczególności w treści art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to w istocie udział pomocy społecznej w pokonywaniu przez osoby i rodziny trudności materialnych i życiowych, nie zaś obowiązek zaspokajania wszystkich potrzeb. Ponadto zauważyć należy, iż świadczenia w ramach zasiłku celowego specjalnego nie mają charakteru roszczeniowego, a decyzja wydana na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest decyzją uznaniową. Wynika to z redakcji powyższego przepisu, w którym ustawodawca stwierdził, że specjalny zasiłek celowy "może być przyznany". Użycie tego sformułowania wskazuje na fakultatywność udzielenia tego rodzaju świadczenia i przesądza, że ustawodawca nie zobligował organów pomocy społecznej do pełnego zaspokojenia wszystkich uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o pomoc, choćby potrzeby te były jak najbardziej uzasadnione. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych jest ograniczona. Decyzje te podlegają sądowej kontroli w zakresie samego uznania. Zgodnie z art. 107 § 3 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) decyzja taka powinna wskazywać motywy, jakimi kierował się organ administracyjny załatwiając sprawę. W kontekście tych przepisów, zasadnie organ odwoławczy przyjął, że oceniając możliwość udzielenia H.H. zasiłku specjalnego celowego należy mieć na względzie fakt, że skarżący nie tylko uzyskuje bieżąco dochód przekraczający obowiązujące kryterium dochodowe, ale jednocześnie, będąc zwolniony z kosztów najmu i wyżywienia w [...] w B.-B., ponosi jedynie minimalne koszty związane ze swym utrzymaniem. Nie ulega wątpliwości, że przy racjonalnym gospodarowaniu kwotą [...] zł, skarżący – będąc osobą o ustalonym [...] stopniu niepełnosprawności i mając świadomość stanu swojego zdrowia – jest w stanie pokryć koszty przedłożonych recept we własnym zakresie. Okoliczności tej nie zmienia, zdaniem Sądu, podnoszona w skardze konieczność stosowania ścisłej diety. Dodać należy poza tym, że sytuacja życiowa i zdrowotna H.H. jest doskonale znana organowi pomocy społecznej, gdyż skarżący pozostaje pod stałą jego opieką, występując wielokrotnie o udzielenie wsparcia w rozmaitych formach, na co wskazuje również znaczna liczba spraw zawisłych przed tut. Sądem. W kontekście zgłoszonej potrzeby, jaką jest zakup leków, nie można ponadto pominąć okoliczności, że skarżący otrzymuje [...] w kwocie [...] zł, będący świadczeniem udzielanym ze względu na stan zdrowia, zatem jego istotą jest zaspokojenie związanych z tym zwiększonych potrzeb, w których zakresie z całą pewnością mieszczą się wydatki na zakup niezbędnych leków. Natomiast odnośnie wskazywanych w skardze innych kosztów leczenia i lekarstw, szacowanych przez skarżącego na kwotę [...] zł, należy uznać, iż nie są one niczym poparte, zwłaszcza, że recepty, przedłożone wraz z wnioskiem z dnia [...], noszą datę 6 grudnia 2006 r., a zatem udokumentowane koszty leczenia do daty złożenia wniosku nie przekraczały jeszcze nawet kwoty otrzymywanego [...]. Ponadto podkreślić należy, że ocena zaistnienia przesłanek do przyznania specjalnego zasiłku celowego musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które – jak wynika to wprost z normy zawartej w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej – może być przyznane "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w jakiej się ona znalazła. Oceniając ten przepis w kontekście pozostałych uregulowań ustawy o pomocy społecznej należy dojść do wniosku, że szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 tej ustawy, muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują. Z uwagi na powszechnie znany fakt szczupłości środków, jakimi dysponują organy pomocy społecznej, przy jednocześnie znacznej liczbie osób ubiegających się o świadczenia i spełniających kryterium dochodowe, podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, iż na tym tle sytuacja skarżącego nie jawi się jako szczególnie uzasadniony przypadek w określonym wyżej rozumieniu, uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Na gruncie przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych nie można było zatem zarzucić przekroczenia granic uznania administracyjnego, gdyż odmowa udzielenia pomocy została umotywowana w sposób przekonywujący, ze wskazaniem powodów, jakimi kierowano się podejmując negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcia. Skoro zatem decyzja zaskarżonej treści nie narusza prawa materialnego, jak również przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, stąd skarga wniesiona na taką decyzję podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 P.p.s.a. O przyznaniu kosztów na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 P.p.s.a., uwzględniając w przyznanej kwocie wynagrodzenie w wysokości [...] zł, zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), powiększone - stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia - o stawkę podatku od towarów i usług, wynoszącą [...] zł.