IV SA/Gl 35/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Protokolant st. sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...], 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 79 ust. 1, 2, 5 i 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) oraz art. 104 i art. 108 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił I.S. całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt dziecka: L.B. w rodzinie zastępczej; ustalił dla I.S. opłatę za pobyt dziecka L.B. w rodzinie zastępczej na okres od [...] do [...] w wysokości [...] zł; częściowo zwolnił I.S. z ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka L.B. w rodzinie zastępczej i ustalił odpłatność za okres od [...] do [...] w wysokości [...] zł miesięcznie i podkreślił, że opłatę należy uiszczać na konto bankowe lub do kasy MOPS w terminie do 10 dnia każdego miesiąca, przy czym za okres od [...] do [...] w terminie do [...] oraz nadano decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu tej decyzji podkreślono, że stosownie do postanowień art. 79 ustawy o pomocy społecznej, za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej opłatę do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej wnoszą rodzice. Starosta po myśli art. 79 ust. 5 tej ustawy może częściowo zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. W dalszej części uzasadnienia podkreślono, że w [...] wszczęte zostało postępowanie w sprawie ustalenia sytuacji materialnej strony na okoliczność wydania decyzji ustalającej bądź zwalniającej z opłat za pobyt L.B. w rodzinie zastępczej. Postępowanie to wykazało, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe przewidziane dla rodziny strony. Zgłoszony w trakcie postępowania wniosek o całkowite zwolnienie z ponoszenia tej opłaty nie mógł zostać uwzględniony, albowiem dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe ustalone dla tej rodziny, z uwagi na występującą w rodzinie niepełnosprawność zwolniono częściowo z tej odpłatności. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosła I.S.. W odwołaniu tym zwróciła się o ponowne rozpatrzenie decyzji w sprawie całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt córki L.B. w rodzinie zastępczej. Podkreśliła, że mocą wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] sygn. akt [...] kosztami utrzymania L.B. obciążony został ojciec W.B., natomiast ona takie samo obciążenie ponosi wobec małoletniego W.B.. Nadto zaznaczyła, że sytuacja rodziny w [...] – [...] znacznie się pogorszyła albowiem drugiemu jej mężowi wszczepiono rozrusznik serca, a od [...] jest całkowicie niezdolny do pracy. Dochody rodziny wynoszą [...] zł, natomiast stałe wydatki [...] zł, a za pozostałe środki muszą zaspokoić wszystkie potrzeby rodziny składającej się z pięciu osób. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył zajęte w sprawie stanowisko. Organ ten podkreślił, iż postępowanie w sprawie wszczęte zostało z urzędu w następstwie orzeczenia Sądu Rejonowego w R. o umieszczeniu L.B. w rodzinie zastępczej. W ramach tego postępowania ustalona została sytuacja osobista i majątkowa rodziny I.S. i zaznaczono, że z uwagi na poczynione ustalenia strona została częściowo zwolniona z tej odpłatności. Następnie organ odwoławczy przybliżył stan normatywny w sprawie i przywołał treść art. 79 ustawy o pomocy społecznej, jak również postanowienia uchwały Rady Miasta w R. z dnia [...] Nr [...] w sprawie określenia warunków częściowego lub całkowitego zwalniania rodziców z opłat za pobyt dziecka i pełnoletniej osoby w rodzinie zastępczej. Przybliżono także treść § 14 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 233, poz. 2344 ze zm.). W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy podkreślił, że strona w odwołaniu nie podniosła żadnych nowych faktów, poza tymi, które wskazywały na jej trudną sytuację życiową, finansową, a które były znane organowi pierwszej instancji przy podejmowaniu kwestionowanej decyzji. Podkreślono, że wbrew twierdzeniom strony, to rodzina posiada samochód osobowy, kŧóry generuje wydatki, a z uwagi na postanowienia § 4 uchwały Rady Miasta w R. z powodu niepełnosprawności męża strony zwolniono ją częściowo z ponoszenia odpłatności za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się I.S., która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wystąpiła o ponowne rozpatrzenie kwestii związanej z ponoszeniem przez nią odpłatności za pobyt córki w rodzinie zastępczej. Podniosła, iż w wyroku rozwodowym sąd wszelkimi kosztami związanymi z utrzymaniem córki obciążył jej byłego męża a ojca córki, ona natomiast ponosi takie wydatki względem syna W.. W dalszej części skargi zaznaczyła, że jej obecną rodzinę nie stać na to żeby płaciła za pobyt córki w rodzinie zastępczej, gdyż jej mąż jest na rencie i posiada zakaz wykonywania jakiekolwiek pracy, nadto z obecnego związku posiada dwoje dzieci, które także mają problemy z sercem. Potwierdziła, iż rodzina dysponuje dwunastoletnim samochodem, który jest wykorzystywany na dojazd do szpitala i jest on tańszy od taksówek. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa, jednakże z innych powodów niż podniosła to skarżąca. Stosownie, bowiem do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie przywołać treść stosownych przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z brzmieniem art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej do wysokości miesięcznej pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w tej rodzinie, wnoszą solidarnie rodzice. Po myśli art. 79 ust. 3 tej ustawy starosta, ustalając wysokość opłaty rodziców dziecka przebywającego w rodzinie zastępczej, uwzględnia ich sytuację rodzinną, zdrowotną, dochodową i majątkową. Unormowanie to posiada zastosowanie do rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej lub rodziców, którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona. Jednocześnie według ust. 5 przywoływanego przepisu starosta może częściowo albo całkowicie zwolnić lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której była mowa powyżej, na wniosek lub z urzędu, ze względu na trudną sytuację materialną rodziny. Nadto stosownie do postanowień § 14 ust. 4 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 18 października 2004 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. Nr 233, poz. 2344 ze zm.) rodzice, którzy płacą alimenty na dziecko umieszczone w rodzinie zastępczej, nie ponoszą odpłatności. Analiza przywołanych przepisów prawa nakazuje zwrócenie uwagi na stan faktyczny w sprawie. W aktach administracyjnych przedstawionych przez organ administracji znajduje się odpis wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z [...] sygn. akt [...]. Mocą tego wyroku rozwiązane zostało przez rozwód małżeństwo W.B. z I.B.. W wyroku tym orzeczono, iż wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem W.B. powierzono matce I.B., natomiast w stosunku do L. B. Sąd z jednej strony ograniczył władzę rodzicielską rodzicom przez umieszczenie tego dziecka w rodzinie zastępczej, a kosztami utrzymania małoletniej obciążył w całości ojca W.B. zaś kosztami utrzymania małoletniego W.B. obciążył w całości matkę I. B. Istota wskazanego wyroku sprowadza się do tego, że obok rozwiązania przez rozwód małżeństwa Sąd orzekł, iż każdy z rodziców ponosi pełne koszty utrzymania jednego z dwojga dzieci, przy czym I.B. syna, a W.B. córki L.. Nadto Sąd ten orzekł o ograniczeniu władzy rodzicielskiej względem córki i o umieszczeniu jej w rodzinie zastępczej. Przywołane rozstrzygnięcie posiada istotne znaczenie z punktu widzenia rozpatrywanej sprawy, ponieważ mocą zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji odmówiono I.S. całkowitego zwolnienia z opłat za pobyt córki L.B. w rodzinie zastępczej za okres od [...] do [...] [...] zł miesięcznie oraz częściowo zwolniono stronę z tej opłaty na wskazany okres i ustalono ją na poziomie [...] zł miesięcznie. Jednocześnie z przedłożonych akt administracyjnych nie wynika, jaka jest wysokość pomocy pieniężnej przyznawanej rodzinie zastępczej z tytułu sprawowania tej funkcji, jak również brak jest informacji, dotyczącej tego czy ojciec dziecka W.B. ponosi taką odpłatność i w jakiej wysokości. Przedstawiony powyżej stan normatywny i stan faktyczny w sprawie pozwala uznać, że organy administracji wypowiadające się w sprawie nie przeprowadziły w sposób prawidłowy analizy przywołanego powyżej wyroku sądu powszechnego z [...]. Otóż jak zostało zaznaczone Sąd orzekł nie tylko o rozwodzie, ale rozstrzygnął kwestię związaną ze sprawowaniem opieki nad dziećmi oraz ponoszenia kosztów ich utrzymania. Przyjdzie dostrzec, że mocą tego wyroku każdy z rodziców został obciążony pełnymi kosztami utrzymania jednego z dzieci, przy czym skarżąca syna, natomiast jej były mąż córki L.. Takie uregulowanie oznacza zarazem, że skarżąca została zwolniona z kosztów utrzymania córki a jej były mąż odpowiednio kosztów utrzymania syna. Inaczej mówiąc każdy z rodziców ponosi pełne koszty utrzymania jednego ze wspólnych dzieci i jest zwolniony z ponoszenia takich kosztów względem drugiego z dzieci. W konsekwencji Sąd w powyższym wyroku nie orzekał o alimentach albowiem w odmienny sposób rozstrzygnął kwestie ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. W świetle powyższego wyroku rozważyć przyjdzie treść § 14 ust. 4 przywoływanego powyżej rozporządzenia, w którym to przepisie stanowi się, że osoba uiszczająca alimenty jest zwolniona z opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie przepis ten należy interpretować zarówno w jego literalnym brzmieniu jak również z uwzględnieniem zamieszczonej w nim normy sprowadzającej się do tego, że rodzic, który ponosi koszty utrzymania dziecka jest zwolniony z ponoszenia opłat za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej. Przy czym to w jaki sposób dany rodzic uczestniczy w kosztach utrzymania dziecka jest już zagadnieniem wtórnym. W rozpatrywanej sprawie skarżąca faktycznie nie płaci alimentów na rzecz córki, jednakże nie z tego powodu że nie wywiązuje się z nałożonego na nią obowiązku, lecz z tego powodu, że Sąd powszechny mocą wydanego wyroku zwolnił ją z ponoszenia kosztów utrzymania córki, a uczynił to poprzez nałożenie na nią obowiązku ponoszenia pełnych kosztów utrzymania syna. Zatem pokrywanie całości kosztów utrzymania syna W. stanowi również formę uiszczania alimentów na rzecz córki, albowiem ojciec dzieci został zwolniony z ponoszenia kosztów utrzymania syna a ponosi pełne koszty utrzymania córki. W świetle powyższego zdaniem Sądu organy administracji nie rozpatrzyły przedmiotowej sprawy w kontekście postanowień przywołanego § 14 ust. 4 rozporządzenia i nie orzekły w sprawie z uwzględnieniem postanowień tego przepisu, a tym samym dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Na marginesie przeprowadzonych rozważań przyjdzie zwrócić uwagę organom administracji podejmującym w sprawie rozstrzygnięcia, że z akt administracyjnych jak również uzasadnień podjętych decyzji nie wynika, jaka jest wysokość pomocy udzielanej rodzinie zastępczej, w której przebywa L.B., a tym samym nie można ustalić jaka jest wysokość odpłatności za jej pobyt w rodzinie zastępczej, nadto brak jest odniesień do sytuacji ojca L.B., a jak wynika to z treści art. 79 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ponoszą oni te opłaty w sposób solidarny. Dostrzeżone uchybienia wyczerpują przesłankę naruszenia innych przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a tym samym wyczerpana została norma zamieszczona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, która uzasadnia uwzględnienie wniesionej skargi. Konsekwencją niniejszego wyroku jest powrót sprawy do organu administracji pierwszej instancji, który kierując się wskazaniami zamieszczonymi w uzasadnieniu wyroku oraz przyjętą wykładnią mających zastosowanie w sprawie przepisów podejmie stosowne rozstrzygnięcie, mocą którego zakończy wszczęte postępowanie. Stosownie do postanowień art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekał, że zaskarżona decyzja nie może być wykonywana. Wobec powyższego stosownie do postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji. SJ/