IV SA/Gl 351/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2008 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z [...] nr [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta T., przyznał H.G., po rozpatrzeniu jej wniosku z dnia [...], prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od [...] do [...]. Jako podstawę prawną decyzji wskazano art. 104 i 108 § 1 k.p.a. oraz art. 16, art. 23, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j Dz. U. Z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). oraz § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. 105, poz. 881 ze zm.). Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że świadczenie to przyznano, zgodnie z art. 24 ust. 2 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, od miesiąca w którym wpłynął wniosek wraz z uwierzytelnioną kopią orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia, w którym upływa termin ważności tego orzeczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji H.G., powołując się na pkt 4 i 5 orzeczenia o niepełnosprawności, wniosła o wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca [...], tj. od miesiąca, w którym wykryto u niej [...]. Ponadto wskazała, że poza zasiłkiem pielęgnacyjnym [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją z dnia 5 marca 2008r. nr SKO-PS-424/474/2127/2008/ orzekło utrzymać w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ wskazał, że stosownie do art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zgodnie zaś z ust. 2 pkt 2 art. 16 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat życia jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z kolei ustalenie uprawnień do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następuje na wniosek między innymi pełnoletniej osoby niepełnosprawnej lub innej osoby upoważnionej do reprezentowania pełnoletniej osoby niepełnosprawnej /art. 23 ust. 1 w.w. ustawy/. Nadto wyjaśnił, że prawo do świadczeń rodzinnych według art. 24 ust. 2 cyt. ustawy ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do końca okresu zasiłkowego. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że strona złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w dniu [...], a zatem stosownie do cyt. wyżej przepisów, nie jest możliwe przyznanie świadczenia od [...]. Zdaniem Kolegium organ I instancji postąpił prawidłowo przyznając zasiłek pielęgnacyjny od dnia [...] na okres ważności orzeczenia tj. do [...]. Nie zgadzając się z tą decyzją H.G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się przyznania zasiłku od miesiąca [...], a więc od daty powstania niepełnosprawności. W motywach skargi podała, że wcześniej nie mogła złożyć wniosku do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, gdyż przebywała w szpitalu gdzie [...]. Z kolei od złożenia wniosku "na komisję lekarską" czas oczekiwania wynosi około miesiąca. Zaznaczyła, że leczenie szpitalne w okresie od [...] do [...] było dla niej i jej rodziny dużym obciążeniem finansowym, zaś zasiłek za te miesiąca w jakiś sposób by to rekompensował. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, iż sądy administracyjne, w zakresie swojej właściwości, wykonują kontrolę - pod względem zgodności z prawem - zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organy administracyjne w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (por. art. 3 § 1 w związku z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Jednocześnie zauważyć trzeba, iż rozpoznając skargę Sąd nie jest związany zawartymi w niej wnioskami i zarzutami ( por. art. 134 § 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie organy rozstrzygały w przedmiocie prawa do świadczenia rodzinnego, którym jest również świadczenie opiekuńcze w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną orzekania w niniejszej sprawie stanowiła zatem ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), która między innymi określiła warunki przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia. Zgodnie z art. 16 ust 1 powołanej wyżej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z kolei art. 16 ust. 2 pkt 2 tej ustawy stanowi, że zasiłek ten przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast zgodnie z art. 23 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następuje na wniosek złożony w urzędzie gminy lub miasta. Do wniosku należy między innymi dołączyć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (art. 23 ust. 3 pkt 4 lit. b tej ustawy). Wobec powyższego przyjdzie stwierdzić, że proces przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, składa się z dwóch etapów: pierwszego - polegającego na urzędowym potwierdzeniu istnienia określonego stopnia niepełnosprawności uzasadniającego uprawnienie do tegoż świadczenia i drugiego – sprowadzającego się do przyznania zasiłku, który przeznaczony jest na zniwelowanie skutków stwierdzonego upośledzenia. Bezsporne w sprawie jest, że H.G. w dniu [...] złożyła wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, do którego dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności. Jak wynika z treści orzeczenia jego wydanie nastąpiło po rozpoznaniu sprawy z dnia [...]. W orzeczeniu tym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] (pkt.4) oraz, że niepełnosprawność istnieje od [...] (pkt 5). Ponadto orzeczenie to zostało wydane na okres do [...]. Na tej podstawie organy przyznały skarżącej zasiłek pielęgnacyjny do dnia wskazanego w tym orzeczeniu. Sporna w sprawie jest natomiast kwestia, która sprowadza się do pytania od jakiej daty powinien być przyznany zasiłek pielęgnacyjny. Orzekające organy oparły swoje rozstrzygnięcie w spornym zakresie na treści art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Na tej podstawie przyjęły, że w rozpoznawanej sprawie początkową datą przyznania zasiłku pielęgnacyjnego jest pierwszy dzień miesiąca, w którym wpłynął wniosek o jego przyznanie wraz z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem [...]. Skarżąca natomiast uważa, że zasiłek pielęgnacyjny powinien być jej przyznany od daty powstania niepełnosprawności, tj. od [...]. Skarżąca wskazała również na miesięczny okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Przyjdzie stwierdzić, że działające w tej sprawie organy rozstrzygając sprawę w spornym zakresie całkowicie pominęły wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23.10.2007 r., sygn. akt P 28/07 (publ. Dz. U. Nr 200, poz. 1466). W wyroku tym Trybunał orzekł, że "art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 i Nr 222, poz. 1630 oraz z 2007 r., Nr 64, poz. 427, Nr 105, poz. 720 i Nr 109, poz. 747/ w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Zdaniem Trybunału, istniejąca regulacja art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przedstawia się jako niespójna, nielogiczna w zakresie relacji: data lub okres powstania znacznej niepełnosprawności a data przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny wskazał również, że nie budzi sprzeciwu to, że samo uzyskanie urzędowego potwierdzenia stanu niepełnosprawności wymaga postępowania administracyjnego zainicjowanego przez osobę zainteresowaną, ani to, że postępowanie to z natury rzeczy musi trwać przez czas odpowiadający standardom właściwym dla postępowania administracyjnego, że w tym okresie zainteresowany jako nieodpowiadający ustawowym przesłankom uznania niepełnosprawności jest pozbawiony zasiłku. Jednakże od momentu wskazanego przez władzę publiczną w decyzji ustalającej wystąpienie niepełnosprawności danego stopnia zainteresowany ma prawo uzyskać, w ustawowym trybie, zasiłek pielęgnacyjny w ustawowo określonej wysokości. Z tą datą jego interes w uzyskaniu takiego zasiłku jest chroniony konstytucyjnie. Dlatego przeczy tej spójnej konstrukcji, wynikającej z art. 69 Konstytucji, rozwiązanie przyjęte w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wprowadzającym bezwzględny termin ograniczający datę przyznania zasiłku opiekuńczego w oderwaniu od konkretnej daty urzędowo ustalonej w ustawowo określonym trybie stwierdzenia przesłanek realizacji uprawnienia publicznoprawnego chronionego konstytucyjnie. Ponadto Trybunał stwierdził również, że zasiłek pielęgnacyjny spełnia efektywnie swój cel, gdy jest przyznawany od daty wskazanej w orzeczeniu o znacznej niepełnosprawności. Biorąc pod uwagę przede wszystkim cel zasiłku pielęgnacyjnego, a ponadto tryb orzekania o niepełnosprawności, który zgodnie z przewidzianym prawem terminami może trwać kilka miesięcy, ustanowiony w art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych termin jest niezgodny z art. 2 Konstytucji, gdyż narusza wynikający z zasady państwa prawnego nakaz przestrzegania przez ustawodawcę poprawnej legislacji. Przepis ten, w systemie przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego, jest nielogiczny i niekonsekwentny w stopniu uniemożliwiającym realizacje celu wynikającego z art. 69 Konstytucji. Mając na względzie stanowisko zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, zasadnym, zdaniem Sądu, było zastosowanie wykładni celowościowej art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie literalnej, na której oparły się organy orzekające w tej sprawie. W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy przyznanie skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego od dnia [...] należało uznać za niezgodne z celami tego świadczenia, a zatem z naruszeniem art. 69 Konstytucji. Z tego względu zachodzi uzasadniona podstawa do przyznania skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego z uwzględnieniem daty z jaką w orzeczeniu Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. został ustalony znaczny stopień niepełnosprawności tj. [...] (pkt 4 orzeczenia), która jednocześnie odpowiada dacie złożenia wniosku o wydanie tegoż orzeczenia. Istotne jest również to, że skarżąca po otrzymaniu orzeczenia z dnia [...], stanowiącego konieczny warunek do wystąpienia o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, niezwłocznie dopełniła czynności polegającej na złożeniu wniosku w przedmiotowym zakresie wraz z tym orzeczeniem. Natomiast z powyżej wskazanych przyczyn żądanie przyznania świadczenia od [...] nie jest uprawnione. Przyjdzie wskazać, że tylko osiągnięcie określonego stopnia niepełnosprawności stanowi podstawę przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Mając to wszystko na uwadze, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie orzekł natomiast o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, po myśli art. 152 tej ustawy, bowiem zasiłek pielęgnacyjny należy się skarżącej co najmniej od daty w niej przyjętej.