IV SA/Gl 357/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik NSA Wiesław Morys (spr.) Protokolant st. ref. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2006 r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie i postanowienie Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r., nr [...]; 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. w pozostałym zakresie skargę odrzuca. W wyniku rejestracji w urzędzie pracy, dokonanej przez B. S. w dniu [...] r., Prezydent Miasta C. decyzją z tej daty uznał ją za osobę bezrobotną i przyznał jej prawo do zasiłku. Na mocy decyzji tego organu z dnia [...] r. B. S. utraciła status bezrobotnego i prawo do zasiłku, a to z powodu podjęcia zatrudnienia po przywróceniu jej do pracy przez sąd. Ostateczną – bez zaskarżenia – decyzją Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. orzeczono o obowiązku zwrotu przez nią nienależnie pobranego świadczenia w wysokości [...] zł brutto w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Wnioskiem z dnia [...] r. B. S. zwróciła się o umorzenie tej kwoty, powołując się na swą trudną sytuację materialną oraz ponowną utratę pracy. Odmowną decyzję organu pierwszej instancji z dnia [...] r., na skutek zażalenia B. S., Wojewoda [...] uchylił decyzją z dnia [...] r. i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazał, iż wymagana prawem opinia powiatowej rady zatrudnienia nie ma charakteru wiążącego dla organu orzekającego w omawianym przedmiocie. Toteż jego rzeczą było wnikliwe rozważenie wszelkich okoliczności sprawy, a nie wyłączne powołanie się na treść owej opinii. Szczególnie należało zbadać aktualną sytuację wnioskodawczyni, w tym kwestię jej zatrudnienia, mając na uwadze wynik postępowania przed sądem pracy. Na koniec organ II instancji wyraził pogląd, że utrata pracy przez żalącą się byłaby wystarczającą przesłanką do uwzględnienia spornego żądania. Postanowieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta C., na zasadzie art.97§1 pkt 4 i art.100§1 k.p.a., zawiesił postępowanie w sprawie. W jego uzasadnieniu podał, iż skoro wnioskodawczyni nie dostarczyła orzeczenia sądu pracy, do tego czasu należało postępowanie zawiesić, przy czym także dla uzyskania opinii powiatowej rady zatrudnienia. W zażaleniu B. S. domagała się uchylenia powyższego orzeczenia, podnosząc, że wszelkie możliwe dokumenty, a to świadectwo pracy, wypowiedzenie umowy i pozew, przedstawiła organowi, natomiast wyroku sądu pracy dołączyć nie mogła, bowiem ten nie zapadł, gdyż postępowanie przed tym sądem jest w toku. Toteż uważała, że jej wniosek o umorzenie należności należało rozpoznać w aktualnym stanie, a nie zwieszać postępowania. Wobec tego kwestionowane postanowienie, jej zdaniem, nie powinno się ostać. Zaskarżonym postanowieniem, na zasadzie art.138§1 pkt 1 w związku z art.144 w związku z art.97§1 pkt 4 k.p.a., utrzymano kwestionowane orzeczenie w mocy. Wojewoda [...] podzielił bowiem ustalenia i rozważania poczynione przez organ pierwszej instancji. W motywach postanowienia wywiódł, iż orzeczenie sądu pracy w przedmiocie przywrócenia żalącej się do pracy będzie miało wpływ na ustalenie czy strona spełnia ustawowe przesłanki do umorzenia nienależnego świadczenia. Podobnie zresztą jak opinia powiatowej rady zatrudnienia. Toteż doszedł do przekonania, iż do czasu ich uzyskania zasadne było zawieszenie niniejszego postępowania, bowiem rozpatrzenie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia tych kwestii. Dlatego zażalenia nie uwzględnił. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. S. domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r.. W jej uzasadnieniu, akcentując okoliczności podniesione już w odwołaniu mające wykazać nietrafność zawieszenia postępowania, skoncentrowała się na zarzutach przeciwko zasadności wspomnianej decyzji. W ocenie skarżącej to ostatnie rozstrzygnięcie rażąco narusza prawo, bowiem w stanie faktycznym sprawy brak było podstaw do obciążenia jej obowiązkiem zwrotu pobranego zasiłku. W odpowiedzi na skargę postulowano jej oddalenie z powołaniem się na argumenty zawarte w motywach zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: przed przedstawieniem merytorycznych wywodów konieczne jest wyjaśnienie, że wedle treści art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy te powołane są do kontroli zgodności z prawem poddanych ich kognicji aktów administracyjnych. W toku właściwego postępowania badają więc czy owe akty nie uchybiają przepisom prawa materialnego lub procesowego w stopniu mającym lub mogącym mieć wpływ na wynik sprawy (p. art.145 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Kontrolują również, czy owe akty nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną uzasadniającą ich nieważność (p. art.145 §1 pkt 2 tej ustawy). Przy czym, w myśl art.134 §1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zaś stosownie do brzmienia art.135 tej ustawy stosują przewidziane nią środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia utrzymanego nim w mocy w tych ramach niepodobna było odeprzeć zarzutów skargi kwestionujących poprawność zastosowania przez organy obu instancji przepisu art.97§1 pkt 4 k.p.a.. Stanowi on, iż organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Pod pojęciem zagadnienia wstępnego rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem innej kwestii prawnej. Oznacza to taki stan, w którym wydanie rozstrzygnięcia bez wyjaśnienia owego zagadnienia wstępnego nie jest możliwe, a zagadnienie to ma charakter prawny, a nie faktyczny. W przekonaniu Sądu takich przesłanek w ocenianej sprawie administracyjnej było brak. Nie istniały bowiem żadne kwestie prawne wymagające wyjaśnienia w takim stopniu, który uzasadniałby czasowe unieczynnienie sprawy. Po pierwsze bowiem uzyskanie wymaganej prawem opinii powiatowej rady zatrudnienia nie wiązało się z potrzebą zwieszenia postępowania, skoro – jak się wydaje – nie zostałaby ona wydana w czasie przekraczającym ustawowe terminy zastrzeżone dla załatwienia sprawy administracyjnej, a taki jest sens zawieszenia postępowania. Po wtóre orzeczenie sądu pracy, na jakie powołują się organy, nie jest warunkiem rozstrzygnięcia o żądaniu umorzenia nienależnego świadczenia, pomijając już kwestię czy dotyczy ono kwestii prawnej w rozumieniu cytowanego przepisu. W tym zakresie godzi się zważyć, iż do przesłanek umorzenia należności nie należy ustalenie czy wnioskodawczyni pozostaje w stosunku pracy, bowiem jest to jeden tylko spośród elementów stanu faktycznego podlegających ocenie właściwego organu. Nadto, należąc do czynników faktycznych, nie jest też taki wyrok składnikiem stanu prawnego istotnego z punktu widzenia przedmiotu sporu. Konkludując, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę wyraża pogląd, że obie wspomniane okoliczności nie były warunkiem orzeczenia o umorzeniu należności, gdyż nie miały charakteru prejudycjalnego, co prowadzi do wniosku, iż dla wyczekiwania na załatwienie tych zagadnień zbędne było zawieszenie postępowania. Rzeczą organów orzekających było przeto dokonanie ustaleń i rozważań w stanie istniejącym w dacie orzekania. Z tej przyczyny oba zapadłe w sprawie postanowienia należało uchylić. Co mając na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.145§1 pkt 1 lit.c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie 1 sentencji niniejszego wyroku. Wyrzeczenie zawarte w punkcie 2 oparte zostało o przepis art.152 tej ustawy i ma moc obowiązującą do czasu uprawomocnienia się wyroku. Natomiast rozstrzygniecie o odrzuceniu skargi dotyczy jej części obejmującej decyzję z dnia [...] r.. W tym zakresie skarga ta jest niedopuszczalna, albowiem została skierowana przeciwko rozstrzygnięciu zapadłemu w pierwszej instancji, podczas gdy zasadą wyrażoną w art.52§1 ostatnio cytowanej ustawy, jest dopuszczalność zaskarżenia decyzji wydanych po wyczerpaniu środków zaskarżenia, czyli decyzji organów drugiej instancji ferowanych po rozpatrzeniu środków odwoławczych. Pomijając już inne kwestie, w tym dotyczące terminu do wniesienia skargi, już tylko z przytoczonego powodu skarga w tej części podlegała odrzuceniu bez merytorycznej oceny jej zasadności, a to na mocy art.58§1 pkt 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.