IV SA/Gl 357/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta T., działając na podstawie art. 2 pkt 7 lit d i art. 23 ust. 1, 5, 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm.) oraz art. 104, art. 110, art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego, stwierdził, że kwota 330,00 zł wypłacona w okresie od 1 września 2013 r. do 30 września 2013 r. M.P. była nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że strona przedłożyła zaświadczenie o zatrudnieniu jej na podstawie umowy zlecenia, obejmującej okres od 1 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r. oraz o wysokości swojego wynagrodzenia z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty tj. za sierpień 2013 r. Po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny ustalono, że miesięczny dochód na członka rodziny wynosi 1 423,69 zł, a tym samym przekracza kryterium dochodowe wynoszące 725 zł. W odwołaniu od tej decyzji M.P. wyraził niezadowolenie z powyższego rozstrzygnięcia. Podniósł, że 12 września 2013 r. przedłożył zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, tj. za miesiąc sierpień 2013 r., po wcześniejszym dostarczeniu kopii stażowej umowy zlecenia. Ponadto jego matka zarejestrowana w PUP w T. jako osoba bezrobotna, uzyskała uprawnienie do stypendium stażowego od dnia 10 czerwca 2013 r., co niezwłocznie potwierdziła w organie stosownym dokumentem z PUP. W tej sytuacji spełnione zostały wymogi niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach, o jakich mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Natomiast świadczeniem nienależnie pobranym, jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Tymczasem po jego stronie nie doszło do żadnego zaniedbania. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...]r. nr [...] przyznał M.P. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 330,00 zł miesięcznie w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. Następnie decyzją z dnia [...]r. nr [...] organ pierwszej instancji uchylił z dniem 1 września 2013 r. swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...]r. Natomiast na skutek odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji z uwagi na brak możliwości uchylenia decyzji ze skutkiem ex tunc (do tyłu). Jednocześnie wyjaśniono, że zgodnie z art. 2 pkt 7 a) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ilekroć jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części. Poza tym na podstawie akt sprawy Kolegium stwierdziło, że strona w dniu 12 września 2013 r. dostarczyła zaświadczenie o podjęciu pracy na umowę zlecenie w A SA w K. od dnia 1 lipca 2013 r. wraz z wysokością wynagrodzenia za miesiąc sierpień 2013 r. Oprócz tego matka strony poinformowała organ pierwszej instancji o uzyskaniu uprawnienia do stypendium w okresie od 10 czerwca 2013 r. do 10 grudnia 2013 r. W związku z powyższym organ ponownie przeliczył dochód rodziny i zauważył, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi 1423,69 zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe. W ocenie Kolegium pomimo, że strona dopełniła obowiązku poinformowania bez zbędnej zwłoki organ I instancji o uzyskaniu zatrudnienia oraz uzyskaniu dochodu to i tak wypłacone jej we wrześniu świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż zgodnie z art. 2 pkt 7a ustawy zostało wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że organ może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach M.P. powtórzył argumentację, którą zawarł wcześniej w odwołaniu nie zgadzając się ze stanowiskiem, że pobrał świadczenie nienależnie. Dodał, że błędem urzędnika było zaniechanie przeliczenia dochodu jego rodziny niezwłocznie po dostarczeniu przez niego do MOPS w T. odpowiednich dokumentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2012r., nr 270 ze zm.). Przy czym w myśl art. 134 § 1 tej ustawy sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, tak jak decyzji pierwszej instancji jest orzeczenie o ustaleniu wysokości nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za wrzesień 2013 r. w kwocie 330 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7 ze zm. – zwanej dalej "ustawą") ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...]r. przyznano skarżącemu świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 330 zł na okres od 01 października 2012 r. do 30 września 2013 r. W roku poprzedzającym okres świadczeniowy, tj. w 2011 r. miesięczny dochód rodziny wynosił 581, 48 zł. Dalej z akt wynika, że skarżący w sierpniu 2013 r. przedłożył umowę zlecenia jaką zawarł z A SA w K. na okres od 1 lipca 2013 r. do 30 września 2013 r. oraz zaświadczenia z PUP w T., z treści których wynikało, że jego matka jest uprawniona do pobierania stypendium od 10 czerwca 2013 r. do 10 grudnia 2013 r. i że za czerwiec otrzymała stypendium w lipcu w kwocie 691,90 zł netto, a za lipiec nastąpi wypłata stypendium w sierpniu w wysokości 988,40 zł netto. Natomiast 12 września 2013 r. odnotowano wpływ zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącego z miesiąca następującego po miesiącu w którym dochód został osiągnięty, tj. z sierpnia 2013 r. w wysokości 1574 zł netto. Strona złożyła również oświadczenie, że od 1 października 2013 r. pracuje na umowę zlecenia. Rozstrzygając kwestię, czy w okolicznościach sprawy pobrane przez skarżącego we wrześniu 2013 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 330 zł stanowi świadczenie "nienależnie pobrane" w rozumieniu cytowanych przepisów należy przychylić się do stanowiska orzekających w sprawie organów, które uznały, iż w sprawie wystąpiła sytuacja określona w art. 2 ust. 7 lit a ustawy. `Ustanie albo wstrzymanie prawa do świadczeń może mieć miejsce jedynie w takiej sytuacji, kiedy przysługuje ono wnioskodawcy i zostało mu zgodnie z wymogami ustawy przyznane, a w okresie świadczeniowym nastąpiła zmiana powodująca ustanie lub wstrzymanie prawa do świadczeń. Stosownie do art. 9 ust. 2 ustawy świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W zakresie pojęcia "dochodu" oraz "dochodu rodziny" ustawa w art. 2 pkt 4 i 5 odwołuje się do ich znaczenia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm. dalej "u.ś.r."). Stosownie do art. 3 pkt 1 u.ś.r. dochód oznacza po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, m.in.: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (pkt 1 lit. a), inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (pkt 1 lit. c). Natomiast dochodem rodziny zgodnie z art. 3 pkt 2 u.ś.r. jest suma dochodów członków rodziny. Jednocześnie po myśli art. 2 ust. 5a dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. Natomiast zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z kolei stosownie do treści art. 2 pkt 18 ustawy uzyskanie dochodu oznacza to m.in. uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych (lit. b), uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. c), przez co należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia (art. 2 pkt 15a ustawy). Ponadto po myśli art. 18 ust. 5 ustawy w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. W sprawie jest bezsporne i jednocześnie znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym, że dochód rodziny powiększony o dochód uzyskany z sierpnia 2013 r., a więc z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty przekroczył kryterium dochodowe wynoszące 725 zł na osobę w rodzinie. W konsekwencji, przekroczenie kryterium dochodowego spowodowało, że uprawnienie skarżącego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego we wrześniu 2013 r. nie przysługiwało. Nie budzi zatem wątpliwości, że skarżący we wskazanym miesiącu utracił prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skoro zależność uprawnienia do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest ściśle i obiektywnie powiązana z dochodem rodziny, to zarazem obiektywny jest brak podstawy prawnej do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w sytuacji, gdy dochód ten przekroczył kryterium dochodowe. Okoliczność, że skarżący niezwłocznie poinformował organ o wysokości uzyskanego dochodu, do czego zresztą był zobowiązany na podstawie art. 19 ust. 1 tej ustawy, nie wpływa zatem na rozstrzygnięcie w przedmiocie, czy świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone stronie, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie wypłaty świadczenia, są "nienależnie pobranym świadczeniem" w rozumieniu art. 2 pkt 7a ustawy. Tym samym, wbrew zarzutom skargi, organ orzekający w sprawie w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego nie był zobligowany do ustalenia, czy stronie można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości co do tego, czy wypłacane świadczenie pobierała zgodnie z przepisami prawnymi, tylko czy ziściły się przesłanki wskazane w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, a więc czy określony fakt (okoliczność obiektywna) powoduje w świetle ustawy ustanie obowiązku wypłaty świadczenia (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 2347/12 publik. w Internecie w CBOSA). W niniejszej sprawie, organy powołały się na okoliczność uzyskania dochodu skutkującą przekroczenie kryterium dochodowego, powodującą ustanie wypłaty świadczenia (art. 2 pkt 7 lit a). Stąd należy przyjąć, że pobrane przez skarżącego we wrześniu 2013 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem "nienależnie pobranym" w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 7 lit a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności, decyzja nie narusza prawa, zaś zawarte w skardze zarzuty nie doprowadziły do podważenia jej legalności. Dlatego skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na marginesie dodać tylko można, że w sytuacji, kiedy strona w związku z postępowaniem o zwrot nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami (art. 23 ust. 1 ustawy), zwróci się do organu o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia oraz odsetek, a organ obowiązany będzie rozpatrzeć ten wniosek w świetle przesłanek wskazanych w art. 23 ust. 8 ustawy, nie bez znaczenia pozostają wówczas przyczyny i okoliczności powstania zadłużenia, a tym samym przyczynienia się strony (lub nie) do jego powstania (por. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2012 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 2440/11, publik. Lex nr 1109583). ----------------------- 6