IV SA/Gl 366/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2008 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] nr [...] Decyzją z [...] Nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta B., odmówił I. K. umorzenia wierzytelności z tytułu nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych w kwocie [...] zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano art. 2-8 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych ( Dz. U. Nr 71, poz. 734), art. 104 k.p.a. w zw. z § 7 i § 8 pkt 2 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w B. z dnia [...] w sprawie określenia zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności pieniężnych miasta i jednostek organizacyjnych miasta, do których nie stosuje się przepisów ustawy Ordynacja podatkowa oraz wskazania organów do tego uprawnionych. W motywach tej decyzji wskazano, iż wnioskiem z dnia [...] I. K. wystąpiła o umorzenie wierzytelności z tytułu nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że strona, która obecnie jest [...], prowadzi [...] gospodarstwo domowe, zamieszkuje z [...] małoletnich dzieci, utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych, dobrowolnych alimentów w kwocie [...] zł, korzysta z dodatkowych form pomocy społecznej tj. zasiłku okresowego, pomocy rzeczowej. Podano również, iż w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego strona zataiła fakt egzekwowanych przez komornika alimentów w kwocie [...] zł miesięcznie. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny organ nie znalazł szczególnie uzasadnionych okoliczności do odstąpienia od zwrotu nienależnie pobranego dodatku. Zdaniem organu strona jest osobą młodą, jej sytuacja finansowa w każdej chwili może ulec zmianie, [...] nie wyklucza na trwale wyeliminowanie z rynku pracy. Również ojciec drugiego dziecka powinien partycypować w kosztach jego utrzymania, tym bardziej, że zgodnie z oświadczeniem strony, wyjechał za granicę w celu zarobkowym. Nie zgadzając się z decyzją organu I instancji I. K. wniosła odwołanie podnosząc, że z uwagi na swoją ciężką sytuację życiową nie jest w stanie spłacić żądanej kwoty. Wyjaśniła, iż nie wiedziała, że gdy mieszkanie jest w trakcie remontu to dodatek jej się nie należy, nie została o tym również poinformowana przez pracownika podczas wywiadów. Dalej zakwestionowała zarzut zatajenia faktu otrzymywania miesięcznie alimentów w kwocie [...] zł na jedno z dzieci. Wskazała, iż pracownik dysponował wyrokiem zasądzającym alimenty, nadto w złożonym oświadczeniu podała, że utrzymuje się z alimentów. Fakt, iż jest osobą młodą nie gwarantuje otrzymania oferty pracy, gdyż będzie musiała sprawować opiekę nad trójką dzieci. Dodatkowo wyjaśniła, że przyznanych pieniędzy nawet nie otrzymała, gdyż były one przelewane na konto zarządcy domu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2008r. o dodatkach mieszkaniowych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano, że I.K. była najemcą mieszkania położonego w B. przy ul. [...], na które otrzymywała dodatek mieszkaniowy przyznany decyzjami z dnia [...],[...],[...] i [...]. Na skutek oświadczenia strony, że w lokalu tym nie mieszka i nie prowadzi w nim gospodarstwa domowego od [...] oraz, że mieszkanie to przekazała zarządcy domu w dniu [...], wznowiono w tych sprawach postępowania, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.. Następnie decyzjami z dnia [...] nr: [...],[...],[...] i [...] uchylono w.w. decyzje o przyznaniu dodatku mieszkaniowego oraz odmówiono tego świadczenia w okresach objętych kolejnymi wnioskami strony. W konsekwencji pismem z dnia [...] Nr [...] strona, zgodnie z art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, została zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości, tj. [...] zł w terminie do [...]. Dalej stwierdzono, że pismami z dnia [...],[...] oraz [...] strona zwracała się o umorzenie naliczonej kwoty oraz, że powołana zarządzeniem wewnętrznym Dyrektora MOPS z dnia [...] komisja do spraw opiniowania wniosków dotyczących zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, świadczenia alimentacyjne oraz innych świadczeń nienależnie pobranych, zaproponowała odmówić umorzenia tej kwoty. W oparciu o powyższe ustalenia organ odwoławczy stwierdził, że zobowiązanie strony do zwrotu nienależnych kwot pobranego dodatku w podwójnej wysokości znajduje uzasadnienie. Strona, zdaniem organu, starając się o dodatek mieszkaniowy powinna przynajmniej w minimalnym zakresie zapoznać się z przepisami regulującymi zasady przyznawania tego świadczenia, bowiem to ona jest wnioskodawcą i bierze pełną odpowiedzialność za dane w tych dokumentach. Dalej podniesiono, że wniosek o umorzenie nienależnie pobranej kwoty dodatku mieszkaniowego został rozpatrzony w oparciu o uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia [...] w sprawie określenia zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności pieniężnych miasta i jednostek organizacyjnych miasta, do których nie stosuje się przepisów ustawy Ordynacja podatkowa oraz wskazania organów do tego uprawnionych. W rozdziale II tej uchwały wymienione zostały taksatywnie przesłanki, od spełnienia których uzależniona jest możliwość umorzenia wierzytelności w całości lub w części. § 5 ust. 1 pkt 11 uchwały przewiduje możliwość umorzenia wierzytelności w sytuacji, gdy przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykaże, że za umorzeniem przemawia ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Tymczasem, jak stwierdził organ, strona nie wykazała, by przesłanka ta została spełniona. Zdaniem organu trudna sytuacja materialna strony, konieczność sprawowania opieki nad dziećmi są okolicznościami niewystarczającymi dla uzasadnienia ważnego interesu strony jako dłużnika. Natomiast opieka nad dziećmi, które są zdrowe i prawidłowo się rozwijają, jest normalnym następstwem rodzicielstwa i wynika z decyzji o posiadaniu dzieci. Trudną sytuację materialną strona może przezwyciężyć lub co najmniej poprawić podejmując prace zarobkową i egzekwując alimenty na dzieci. Organ zaznaczył, że kwota nienależnie pobranych świadczeń może być odroczona bądź rozłożona na raty na wniosek strony. Z uwagi na powyższe za prawidłowe Kolegium uznało rozstrzygnięcie organu I instancji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach I.K. zasadniczo powtórzyła argumentację zawartą uprzednio w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Powołując się na swoja trudną sytuacje materialną wniosła o umorzenie kwoty, do zapłaty której została zobowiązana. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania bądź inne naruszenie przepisów postępowania jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Ponadto, co wymaga podkreślenia, wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a ). Skarga podlega uwzględnieniu. Otóż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja nie spełniają wymogów legalności, które stanowią kryterium sądowej kontroli działalności administracji publicznej. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie umorzenia kwoty z tytułu nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych. Przyjdzie wskazać, że o ustawa o dodatkach mieszkaniowych nie zawiera podstaw do umarzania należności z powyższego tytułu. Podstawę materialnoprawną orzekania w przedmiotowym zakresie stanowiła natomiast uchwała nr [...] w B. z dnia [...] w sprawie określenia zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty należności pieniężnych miasta i jednostek organizacyjnych miasta, do których nie stosuje się przepisów ustawy Ordynacja podatkowa oraz wskazania organów do tego uprawnionych. Uchwała ta została podjęta na podstawie art. 43 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. 249/05/2104 ze zm.) i jest aktem powszechnie obowiązujący na terenie gminy. W § 5 tej uchwały w punktach od 1 do 11 zostały określone przesłanki od spełnienia których uzależniona została możliwość umorzenia w całości lub w części wierzytelności pieniężnych. Przepis ten stanowi, że wierzytelności pieniężne mogą być umarzane w całości lub w części jeżeli: 1) w wyniku postępowania egzekucyjnego lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że dłużnik nie posiada majątku, z którego można by dochodzić wierzytelności, 2) w wyniku egzekucji z majątku dłużnika, dłużnik lub osoby pozostające na jego utrzymaniu byłyby pozbawione niezbędnych środków utrzymania, 3) dłużnik – osoba fizyczna zmarł a ustalenie spadkobierców i dochodzenie od nich wierzytelności mogłoby spowodować powstanie niewspółmiernych wydatków, 4) dłużnik osoba prawna został wykreślony z właściwego rejestru osób prawnych, 5) zachodzi przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym danej wierzytelności nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji wierzytelności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne, 6) nie można ustalić siedziby lub miejsca zamieszkania dłużnika na podstawie odpowiednich rejestrów i informacji meldunkowych, 7) należności nie ściągnięto w toku zakończonego postępowania upadłościowego, 8) sąd oddalił wniosek o upadłość dłużnika (...), 9) wierzytelność główna jest niższa lub równa podwójnej kwocie najniższego wpisu sądowego od pozwu, 10) odsetki za nieterminowe płatności nie przekraczają pięciokrotności wartości opłaty dodatkowej pobieranej przez "Pocztę Polską" za polecenie przesyłki listowej, 11) w innych sytuacjach nie wymienionych w ust. 1 pkt 1-9 jeżeli przeprowadzone postępowanie wyjaśniające również wykaże, że za umorzeniem przemawia ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Norma prawna zawarta w cytowanym § 5 pozwala organowi na fakultatywne zastosowanie wobec strony ulgi w postaci umorzenia zobowiązania, a niektóre wskazane w nim przesłanki, wymagane dla zastosowania tej instytucji prawnej, nie zostały określone w sposób ostry. Decyzja o umorzeniu należności z tytułu nienależnie pobranych dodatków mieszkaniowych ma więc charakter uznania administracyjnego i musi spełniać wymagania stawiane w procedurze administracyjnej rozstrzygnięciu o tym charakterze. W przypadku uznania administracyjnego decyzja powinna być zatem poprzedzona rzetelnym przeprowadzeniem postępowania dowodowego, poprawną oceną zgromadzonych dowodów, a przede wszystkim wyjaśnieniem powodów podjętego rozstrzygnięcia. Kontrola sądowa decyzji uznaniowej sprowadza się do badania, czy postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy rozważono wszystkie okoliczności w sposób przekonywający pod względem faktycznym i prawnym. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego, gdyż to swobodne uznanie nie może być wszakże tożsame z dowolnością. Mając na uwadze treść § 5 uchwały należy zauważyć, że organ orzekając o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia w pierwszej kolejności winien ustalić, czy w sprawie występują przesłanki w przepisie tym określone i rozważyć sytuację strony w świetle przesłanek stanowiących podstawę umorzenia. Odnosząc to do przedmiotu niniejszego postępowania Sąd stwierdził, że organy obu instancji tego warunku nie spełniły. W pierwszej kolejności przyjdzie stwierdzić, że organ I instancji jako podstawę prawną wydanej przez siebie decyzji wskazał § 7 powołanej wyżej uchwały. Tymczasem przepis ten określa przesłanki odroczenia bądź rozłożenia na raty wierzytelności pieniężnych, nie zaś ich umorzenia. Co więcej z uzasadnienia tej decyzji nie wynika jakie przesłanki organ miał na względzie przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Organ ten nie poczynił jakichkolwiek rozważań prawnych i faktycznych w tym zakresie. Już z tego powodu decyzja ta uchyla się spod oceny legalności. Podobnie zresztą rzecz się ma z decyzją organu II instancji, który w istocie ograniczył się do przywołania treści pkt 11 § 5 uchwały oraz wskazania, że strona nie wykazała aby przesłanka ta została spełniona. Przepis ten stanowi, że wierzytelność może być umorzona w całości lub w części w innych sytuacjach niż wymienionych w ust. 1 pkt 1-9, jeżeli przeprowadzone postępowanie wyjaśniające również wykaże, że za umorzeniem przemawia ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji po pierwsze nie wskazuje aby organ odwoławczy rozważył czy w sprawie zachodziła jedna z przesłanek określonych w ust. 1 pkt 1-9. Tymczasem jak wynika z treści pkt 11 § 5 przepis ten ma zastosowanie w dalszej kolejności, a zatem w przypadku stwierdzenia, że nie wystąpiły w sprawie sytuacje (przesłanki) określone w ust. 1 pkt 1-9. Organ powinien był zatem w pierwszej kolejności wykazać, że żadna z tych przesłanek, odnosząca się do dłużników będących osobami fizycznymi, w przypadku strony nie występuje, czego jednak nie uczynił. Ponadto organ powołując się na pkt 11 § 5 nie rozważył czy ustalona sytuacja materialna i życiowa skarżącej spełnia przesłankę interesu publicznego zważywszy, że skarżąca utrzymuje się ze środków uzyskiwanych z pomocy społecznej. Trudno jest nadto uznać za spełnienie wymagań, jakich oczekuje się od organu w przypadku rozstrzygnięcia o charakterze uznania administracyjnego, nie poparte żadnymi racjonalnymi argumentami stwierdzenie, iż powołanie się strony na trudną sytuację materialną oraz konieczność sprawowania opieki nad zdrowo i prawidłowo rozwijającymi się dziećmi nie są okolicznościami wystarczającymi dla uzasadnienia ważnego interesu strony jako dłużnika. Podkreślenia wymaga, że badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego. W ponownym postępowaniu rolą właściwego organu będzie przeprowadzić szczegółową analizę dochodów skarżącej i jej rodziny oraz jej wydatków koniecznych dla utrzymania życia i zdrowia rodziny bez uszczerbku. Przy czym organ powinien mieć na uwadze, iż przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie wierzytelności przede wszystkim należy uwzględnić aktualną sytuację materialną strony, jej możliwości płatnicze. Mając na względzie tak zebrany materiał organ ustali, czy spełnienione zostały przesłanki stanowiące podstawę do zastosowania ulgi wobec skarżącej. Takie dopiero ustalenie, poparte racjonalnym rozważeniem zebranych dowodów pozwoli na wydanie decyzji. Podsumowując przeprowadzone rozważania stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcie organu nastąpiło z naruszeniem § 5 powołanej uchwały, a także art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., co mając na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.