IV SA/Gl 370/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2013 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta T. odmówił T. M. przyznania pomocy finansowej w związku z odmową wskazania miejsca pobytu , a tym samym uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Na skutek odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu decyzji podano, iż T. M. w dniu [...] r. złożył wniosek o pomoc finansową dołączając do niego zaświadczenie z urzędu pracy. We wniosku wskazał jako swój adres ul. [...] w T.. Wobec jego nieobecności pod wskazanym adresem wyznaczono termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania na dzień [...] r., o czym wnioskodawca został prawidłowo zawiadomiony. T. M. zgłosił się do pracownika socjalnego celem przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego w miejscu urzędowania tego pracownika bądź na galerii przed drzwiami mieszkania przy ul. [...]. Wskazał wówczas, że do mieszkania nie może wejść w związku z eksmisją, że złożył skargę na komornika do sądu i dlatego będzie wskazywał tylko ten lokal jako miejsce zamieszkania. Poinformował jednocześnie, że przebywa u rodziny i znajomych, nie poda adresu miejsca pobytu i nie ma potrzeby korzystania z noclegowni. Na podstawie informacji Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w T. ustalono, że strona została eksmitowana w dniu [...] r. z w/wym lokalu mieszkalnego, a jej rzeczy zostały wyniesione przez komornika poza teren T., ponieważ nie wskazała miejsca, gdzie je dostarczyć, a nadto, że złożono wniosek o wymeldowanie jej z lokalu. Uchylając decyzję Kolegium wskazało, że organ I instancji nie wyjaśnił, jakiego zasiłku czy innego świadczenia domaga się strona. Ponadto nie ustalono miejsca faktycznego zamieszkania czy też pobytu strony, celem wyjaśnienia jej rzeczywistej sytuacji oraz ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku w przypadku, gdyby przebywała ona u rodziny lub znajomych poza terenem miasta T. Prezydent Miasta T. decyzją Nr [...] z dnia [...] r., na podstawie m.in. art. 7 pkt 2-15, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 106 ust. 1, art. 107 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 27, poz. 138), odmówił przyznania T. M. zasiłku okresowego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż pismem z dnia [...] r. wyznaczono stronie termin wywiadu środowiskowego na dzień [...] r. pod wskazanym przez nią adresem. Do przeprowadzenia wywiadu nie doszło, gdyż strona nie miała możliwości wejścia do mieszkania wskutek eksmisji. Pomimo poinformowania jej o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania bądź pobytu oraz konsekwencjach działań uniemożliwiających przeprowadzenie wywiadu, a także o tym, iż wywiad nie może być przeprowadzony na galerii poza drzwiami mieszkania strona odmówiła podania aktualnego miejsca pobytu, konsekwentnie informując, że ma prawo i obowiązek przebywania i mieszkania w lokalu przy ul. [...]. Natomiast drzwi tego mieszkania były zaplombowane, a na plombach widniały pieczątki [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "A". Jednoczesnie wskazano, że w piśmie z dnia [...] r. strona sprecyzowała o jaką pomoc się ubiega. Ponadto ustalono, że w Urzędzie Miasta T. Wydział Spraw Obywatelskich prowadzone jest postępowanie w sprawie wymeldowania T. M. z mieszkania przy ul [...]. W związku z tym pismem z dnia [...] r. ponownie wezwano stronę do podania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu. W dniu [...] r. strona złożyła pismo informując, że jej aktualnym miejsce zamieszkania i pobytu jest ul. [...] w T. Zachowanie strony organ uznał za brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywania trudnej sytuacji życiowej co skutkowało odmową przyznania wnioskowanego świadczenia. Od tej decyzji odwołanie wniósł T. M. wyrażając niezadowolenia z otrzymanego rozstrzygnięcia oraz wskazując na celowe działanie pracownika socjalnego by pozbawić go środków do życia. Podkreślił, że zasiłek mu przysługuje oraz wskazał, że na czynności komornika złożył skargę do Sądu Rejonowego w T. Decyzją Nr [...] z dnia [...] r., wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r, Nr 98 poz. 1071. ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium omówiło zasady przyznawania pomocy społecznej, w tym zasiłku okresowego, o jakim mowa w art. art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Następnie organ odwoławczy przywołał treść art. 11 ust. 1 i 2 tej ustawy wskazując, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Wskazał, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Natomiast w sprawie do przeprowadzenia wywiadu nie doszło, bowiem strona nie miała możliwości wejścia do mieszkania. Z pisma Zastępcy Prezesa ds. Ekonomiczno-Finansowych [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "A" z dnia [...] r. wynika, że Komornik Sądowy przeprowadzi w dniu [...] r. eksmisję T. M. z lokalu mieszkalnego nr[...] przy ul. [...] w T. Pomimo, iż strona została poinformowana o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i konsekwencjach działań uniemożliwiających przeprowadzenie tej czynności odmówiła podania aktualnego miejsca pobytu, twierdząc, że ma praw i obowiązek przebywania w mieszkaniu przy ul. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, iż organ pierwszej instancji w celu ustalenia sytuacji osobistej i dochodowej podjął kroki zmierzające przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i uzyskać informacje o aktualnym miejscu zamieszkania lub pobytu strony, jednakże bezskutecznie. W ocenie Kolegium zachowanie strony polegające na niewskazaniu jego aktualnego miejsca pobytu i tym samym uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem prawidłowego ustalenia jego sytuacji życiowej wskazuje na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zaznaczano, że osoba ubiegająca się o pomoc ze środków publicznych jest zobowiązania umożliwić pracownikowi organom wypełnienie ciążących na nich obowiązków, współdziałać z pracownikiem socjalnym w rozwiązywania swej trudnej sytuacji. Strona musi mieć świadomość, że pozytywne rozstrzygnięcie jej wniosku jest zależne od tego, czy sama w sposób aktywny będzie uczestniczyła w prowadzonym postępowaniu. Zaakcentowano, że T. M. od wielu lat korzysta z pomocy społecznej i znane mu są zasady przydzielania tej pomocy. Stąd też Kolegium za prawidłową uznało zaskarżoną decyzję organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący T. M. wyraził niezadowolenie z treści decyzji organu odwoławczego. Podnosił, że z powodu niepełnosprawności zmuszony jest korzystać z pomocy społecznej. MOPS w T. odmawiając przyznania zasiłku doprowadził skarżącego do zadłużenia mieszkania i eksmisji z niego. Nadto pracownik odmówił przeprowadzenia wywiadu na klatce schodowej, gdzie skarżący przebywa. W opinii skarżącego należą mu się świadczenia z pomocy społecznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi nawiązując do rozważań ujętych w treści zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] r. wyznaczony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu podtrzymał osobistą skargę skarżącego oraz wniósł o uchylenie zapadłych w sprawie decyzji. Zdaniem pełnomocnika brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie może być podstawą do odmowy pomocy skarżącemu, który znalazł się w bardzo trudnej sytuacji życiowej, a MOPR powołany jest właśnie do niesienia pomocy osobom w sytuacji podobnej do sytuacji skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 ww. ustawy, sądy rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o odmowie przyznania T. M. zasiłku okresowego. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz.U. z 2013 r., poz. 182), zwanej dalej "ustawą", regulujące rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. W świetle art. 2 ust. 1 ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji osób o nie się ubiegających. Pomoc ta może przybrać postać świadczenia pieniężnego i niepieniężnego (art. 36 ustawy), a jednym z nich jest określony w art. 38 ustawy zasiłek okresowy, który przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Jednocześnie przepis art. 4 ustawy nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Ocena współdziałania musi więc obejmować zachowanie osoby ubiegającej się o pomoc wobec czynności organu w celu ustalenia jej rzeczywistej sytuacji życiowej. Z analizy akt administracyjnych sprawy wynika, że organ I instancji w celu wyznaczenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wezwał skarżącego do podania aktualnego adresu pobytu. Do przeprowadzenia wywiadu nie doszło bowiem strona skarżąca wskazała jako miejsce zamieszkania mieszkanie przy ul. [...], pomimo, iż została z niego eksmitowana. Z pisma Zastępcy Prezesa ds. Ekonomiczno-Finansowych [...] Spółdzielni mieszkaniowej "A" z dnia [...] r. wynika, że Komornik Sądowy przeprowadził w dniu [...] r. eksmisję T. M. z lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w T. Jednocześnie skarżący został poinformowany o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i konsekwencjach działań uniemożliwiających przeprowadzenie tej czynności. Skarżący odmówił jednak podania aktualnego miejsca pobytu twierdząc, że ma prawo i obowiązek przebywania w mieszkaniu przy ul. [...]. Nadto bezspornym pozostaje, iż pismem z dnia [...] r. organ pomocy społecznej wezwał stronę skarżącą do podania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu, informując jednocześnie, że w przypadku nie wskazania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu wydana zostanie decyzja odmawiająca przyznania wnioskowanej pomocy. W odpowiedzi na to pismo skarżący poinformował, że jego aktualnym adresem zamieszkania i pobytu są T., ul. [...]. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Orzecznictwo sądów administracyjnych, ukształtowane na gruncie art. 106 ust. 4 ustawy, nie pozostawia wątpliwości, że odmowa współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy, także wówczas, gdy polega na uniemożliwieniu przeprowadzenia takiego wywiadu, skutkuje wydaniem decyzji odmownej. Stosownie bowiem do art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, § 2 ust. 3 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej, majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Skoro tak, to oczywistym jest, że podstawowym narzędziem służącym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej wnioskującego o przyznanie świadczenia, jest właśnie rodzinny wywiad środowiskowy, przy czym jednocześnie jest to środek dowodowy, z którego organ administracyjny prowadzący postępowanie nie może zrezygnować, zastępując go innym dowodem. W związku z tym uznać należy, że organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, iż skarżący swoim zachowaniem uniemożliwił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Wspomniana kwestia jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten nie formułuje żadnych dodatkowych warunków odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Odmowa podjęcia współdziałania z organem, poprzez uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego obliguje ten organ do negatywnego załatwienia sprawy. Stąd też pomimo tego, że skarżący, znajduje się w trudnej sytuacji, to jednak organy, z ewidentnej winy skarżącego, nie miały jakiejkolwiek możliwości ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącego, gdyż skarżący nie podając danych na temat miejsca pobytu, faktycznie uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz ustalenia wymaganych okoliczności faktycznych. Konsekwencją tego braku jest to, że organy nie dysponowały jakąkolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe skarżącego czynią zadość wymogom przyznania zasiłku okresowego. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości w działaniu organów, tak gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa, albowiem ocena ta została dokonana przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności sprawy. Na marginesie można zaznaczyć, że wskazywana galeria (klatka schodowa) gdzie strona domagała się przeprowadzenia wywiadu nie może być uznana za miejsce zamieszkania, czy pobytu, co nie wymaga szerszego wyjaśnienia. Można natomiast zwrócić uwagę, że w przypadku gdyby skarżący oświadczył, że jest osobą bezdomną mogłaby mu zostać udzielona przez organ stosowna pomoc przewidziana w przepisach art. 48 i 49 ustawy o pomocy społecznej, co jednak wymaga współpracy strony z organem pomocowym. W świetle całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego i wyżej naprowadzonych okoliczności, pomimo subiektywnych odczuć skarżącego, podjęte w sprawie rozstrzygnięcie uznać należało za prawidłowe. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.