IV SA/Gl 373/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik (spr.) Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Nowacka-Brzeźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2013 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...]r. nr [...]odmówił przyznania T.M. pomocy w postaci zasiłku celowego na zakup lekarstw oraz pokrycie opłat za mieszkanie. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż w związku ze złożonym przez stronę wnioskiem zachodziła konieczność rozeznania aktualnej sytuacji bytowej, zdrowotnej i materialnej strony. Wyznaczony został zatem termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę. Do przeprowadzenia wywiadu w dniu 2 listopada 2011r. nie doszło, gdyż drzwi do lokalu były zaplombowane, a na plombach widniały pieczątki Spółdzielni Mieszkaniowej "A". Z informacji otrzymanej od tej Spółdzielni z dnia 16 sierpnia 2011r. wynikało, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. przeprowadził w dniu 20 czerwca 2011 r. eksmisję T.M. z lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w T. Z informacji pochodzącej z Referatu Ewidencji Ludności Urzędu Miasta w T. wynikało natomiast, że strona nadal zameldowana jest na pobyt stały pod ww. adresem. Pismem z dnia 4 listopada 2011r. skierowanym na adres dotychczasowego zameldowania strony organ pomocy społecznej wezwał stronę do podania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu, a pismo to strona odebrała. W odpowiedzi na nie poinformowała, że aktualny jej adresem zamieszkania są T., ul. [...]. Zdaniem organu do lokalu położonego w T., ul. [...] strona straciła prawo, bowiem została z niego eksmitowana. Jednakże nie podała aktualnego miejsca swojego pobytu lub zamieszkania. Organ ocenił zachowanie strony polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu i tym samym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem prawidłowego ustalenia jego sytuacji życiowej, jako brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Od tej decyzji odwołanie wniósł T.M., który wyraził swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia oraz podkreślił, że świadczenie mu przysługuje. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji.. Organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na pisemny wniosek T.M. z dnia 19 października 2011r, który wpłynął do organu w dniu 24 października 2011r., a wniosek ten, po myśli art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej powinien być uwzględniony, jeśli odpowiadałby jej celom. Zauważono jednak, że stosownie do treści art. 11 ust. 2 cyt. ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Organ zauważył, iż w myśl art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Podzielając ustalenia organu I instancji zaakcentowano, że strona została poinformowana o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i konsekwencjach działań uniemożliwiających przeprowadzenie tej czynności. W ocenie Kolegium organ I instancji w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy starał się przeprowadzić wywiad środowiskowy i uzyskać od wnioskodawcy informację o aktualnym miejscu jego zamieszkania lub pobytu, jednak bezskutecznie. Zdaniem organu odwoławczego strona podała adres, pod którym nie zamieszkuje. Zachowanie odwołującego polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu i tym samym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem prawidłowego ustalenia jego sytuacji życiowej uznane zostało za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło, że zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych osoba ubiegająca się o pomoc ze środków publicznych jest zobligowana umożliwić pracownikowi organu pomocy społecznej wypełnienie ciążących na nich obowiązków i współdziałać z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji (art. 4 ustawy). Skarżący musi mieć świadomość, że pozytywne rozstrzygnięcie jego wniosku jest zależne od tego, czy sam w sposób aktywny będzie uczestniczył w prowadzonym postępowaniu. Zauważono, że T.M. od wielu lat korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej i znane mu są zasady przydzielania tej pomocy. Stąd też w ocenie Kolegium zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a co za tym idzie brak było podstaw do jej uchylenia bądź zmiany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący T.M. wyraził niezadowolenie z treści decyzji organu odwoławczego. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną. Skarżący wskazał, że siedem lat temu pracownik socjalny powiedział mu, że go "załatwi". Odmawiając przyznania zasiłku doprowadził do powstania zadłużenia mieszkania i eksmisji skarżącego. T.M. zauważył, że wcześniej pracownik socjalny przeprowadzał wywiad środowiskowy na galerii. Skarżący stwierdził, że przebywa na klatce schodowej i tam gdzie przebywał, udzielał pracownikowi socjalnemu wyjaśnień. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wniosło o oddalenie skargi nawiązując do rozważań ujętych w treści zaskarżonej decyzji. Wykonując zarządzenie Sądu organ uzupełnił akta sprawy dołączając wniosek skarżącego z dnia 19 października 2011r. oraz protokół sporządzony w budynku przy ul. [...] w T. w dniu 18 kwietnia 2012r., z którego wynikało, iż T.M., potwierdzając nadal swój pobyt w tym budynku nie wskazał żadnych należących do niego rzeczy i nie wyjaśnił, gdzie nocuje. Pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu w piśmie uzupełniającym skargę zarzucił organowi naruszenie art. 7, i art. 77 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy, a także błędne uznanie, iż odmowa przeprowadzenia wywiadu może być utożsamiana z brakiem współdziałania strony z organami pomocy społecznej prowadząc do odmowy przyznania jej niezbędnego wsparcia. Powołał się na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (z dnia 28 czerwca 2011r, sygn. akt III SA/Kr 965/10), w którym wskazano, iż odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie zwalnia organu od obowiązku wyjaśnienia sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu, za nielegalny w rozumieniu w/w przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art.134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm.). Skarżący wnioskiem z dnia 12 sierpnia 2011r. wystąpił o przyznanie zasiłku celowego na zakup lekarstw oraz pokrycie opłat za mieszkanie. Potrzeby zgłoszone we wniosku skarżącego zasadniczo odpowiadały celom, o których mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Jednakże objęcie pomocą społeczną obwarowane jest jeszcze szeregiem innych warunków. Beneficjent musi bowiem spełniać kryterium dochodowe, a nadto wykazać wolę współpracy z organami pomocy społecznej. Współpraca ta polega przede wszystkim na ujawnieniu swojej rzeczywistej sytuacji życiowej, majątkowej czy zdrowotnej. Posiadanie aktualnej i pełnej wiedzy o niezaspokojonych niezbędnych potrzebach, jak również o możliwościach po stronie beneficjentów pomocy społecznej, przeciwdziała trwonieniu środków przeznaczonych na wsparcie dla najbardziej potrzebujących. Środki publiczne przekazywane w ramach pomocy społecznej muszą być skierowane wyłącznie do tych osób czy rodzin, które rzeczywiście nie są w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej. Z tych tez względów ustawodawca uzależnił możliwość wydania decyzji administracyjnej o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia od przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o czym mowa w art. 106 ust.4 i art.107 ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Stosownie do treści art. 107 ust. 5 pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Sprawę miejsca przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego regulowało w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. nr 27, poz. 138). Zgodnie z treścią § 2 ust. 3 wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Obowiązkiem skarżącego, jako osoby wnioskującej o przyznanie mu pomocy ze środków publicznych, było poddanie się wywiadowi środowiskowemu, a w tym celu przekazanie organowi wszelkich niezbędnych informacji umożliwiających przeprowadzenie tego wywiadu. Materiał przedstawiony w aktach nie pozwala jednak uznać, że wypełnił on ten obowiązek. Z tych przyczyn trafne jest stanowisko organów administracji, co do tego, że zachowanie skarżącego uniemożliwiło przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a przede wszystkim uniemożliwiło ustalenie jego aktualnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej. Z akt administracyjnych wynika, że organ I instancji wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod adresem wskazanym przez skarżącego na ul. [...] w T. Wywiad nie został przeprowadzony, albowiem skarżący w związku z eksmisją nie miał możliwości wejścia do mieszkania. Podkreślenia wymaga, że pismem z dnia 4 listopada 2011r. organ wezwał T.M. do podania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu, informując jednocześnie o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i konsekwencjach wynikających z braku współdziałania z organem. Jednocześnie poinformowano stronę, że w przypadku niewskazania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu zostanie wydana decyzja odmawiająca przyznania wnioskowanej pomocy. W odpowiedzi na to pismo skarżący przekazał, że jego nadal aktualnym adresem zamieszkania są T. ul. [...]. Uczynił tak mimo pełnej świadomości, co do pozostawania tej informacji w bezspornej sprzeczności z faktami udokumentowanymi w toku postępowania. Przekazywanie niewątpliwie nieprawdziwych danych powinno być traktowane nie tylko jako odmowa współpracy z organem lecz wręcz próba dezinformowania organu. W piśmie skierowanym do organu brak jest natomiast jakichkolwiek informacji, co do jego aktualnego miejsca pobytu, a jednocześnie nie określa się on, jako osoba bezdomna. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego przedstawionym w piśmie uzupełniającym skargę brak jest też prośby o przeprowadzenie z wnioskodawcą wywiadu środowiskowego poza miejscem zamieszkania ze względu na nadzwyczajną jego sytuację. Postawa prezentowana przez skarżącego słusznie zatem potraktowana została jako brak współdziałania w rozwiązywaniu trudności życiowych. Natomiast po myśli art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, skarżący ubiegając się o wsparcie ze środków publicznych, powinien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie jest bezwzględnym uprawnieniem przysługującym każdemu, kto o nią wystąpi. Spośród wielu potrzebujących, wybór najbardziej legitymowanych do pomocy ze środków budżetowych, należy do organu. Decydujące znaczenie ma tu stan faktyczny sprawy, a w tym możliwości własne beneficjenta i jego zasoby. Dlatego tak ważny jest obowiązek współdziałania stron z organami. Wywiad środowiskowy lub przynajmniej jego aktualizacja, w przypadku objęcia danej osoby stałą pomocą, jest bezwzględnym elementem postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie decyzji, mocą której nastąpić ma przyznanie środków pomocowych. W tej sytuacji niepodanie danych na temat miejsca pobytu uniemożliwia sprawdzenie faktycznych warunków życiowych wnioskodawcy i określenie jego sytuacji osobistej oraz majątkowej. Tym samym odmowa współdziałania z organem słusznie oceniona została jako przyczyna negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego. Wbrew stanowisku przedstawionemu przez pełnomocnika skarżącego okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji świadczą o zasadnym rozpatrzeniu całokształtu okoliczności sprawy. W ocenie Sądu w toku postępowania administracyjnego zebrano wyczerpująco materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy, co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonywujący zajęte stanowisko. Przywołany w piśmie uzupełniającym skargę pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie znany jest i podzielany przez skład orzekający. Zauważyć jednak trzeba, iż stan faktyczny sprawy, w którym zapadł cytowany przez pełnomocnika skarżącego wyrok odbiegał znacząco od stanu faktycznego sprawy rozpatrywanej. Odmowa współpracy T.M. z organami polegała na zatajeniu jego rzeczywistej sytuacji życiowej. Przyczyną tego nie był stan psychiczny i trudności percepcyjne lecz roszczeniowy stosunek wobec instytucji, jaką jest pomoc społeczna. Taka postawa nie zasługuje na szczególne traktowanie i pomijanie obligatoryjnych elementów procedury, do jakich należy przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W tym stanie rzeczy należało orzec, po myśli art. 151 p.p.s.a, jak w sentencji.