IV SA/Gl 374/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2013 r. sprawy ze skargi T.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Prezydent Miasta T. decyzją z dnia [...] nr [...] odmówił przyznania T.M. pomocy w postaci zasiłku okresowego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż w związku ze złożonym przez stronę wnioskiem zachodziła konieczność rozeznania aktualnej sytuacji bytowej, zdrowotnej i materialnej strony. Wyznaczony został zatem termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod adresem wskazanym przez wnioskodawcę. Do przeprowadzenia wywiadu w dniu [...] nie doszło, gdyż drzwi do lokalu były zaplombowane, a na plombach widniały pieczątki Spółdzielni Mieszkaniowej A. Z informacji otrzymanej od tej Spółdzielni z dnia [...] wynikało, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w W. przeprowadził w dniu [...] eksmisję T.M. z lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w T. Z informacji pochodzącej z Referatu Ewidencji Ludności Urzędu Miasta w T. wynikało natomiast, że strona nadal zameldowana jest na pobyt stały pod ww. adresem. Pismem z dnia [...], skierowanym na adres dotychczasowego zameldowania strony, organ pomocy społecznej wezwał T.M. do podania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu, a pismo to strona odebrała. W odpowiedzi na nie poinformowała, że aktualny adresem jej zamieszkania to: T., ul. [...]. Zdaniem organu do lokalu położonego w T., ul. [...] strona straciła prawo, bowiem została z niego eksmitowana. Jednakże nie podała aktualnego miejsca swojego pobytu lub zamieszkania. Organ uznał zachowanie strony, polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu i tym samym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem prawidłowego ustalenia jego sytuacji życiowej, za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, co stanowiło uzasadnienie dla podjęcia decyzji odmownej. Od tej decyzji odwołanie wniósł T.M., który wyraził swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia oraz podkreślił, że świadczenie mu przysługuje. Podnosi w nim m.in., iż jest osobą niepełnosprawną, nie ma żadnych dochodów ani majątku oraz środków do życia. Zwraca także uwagę na przeprowadzony wcześniej przez pracownika socjalnego wywiad środowiskowy "na galerii" budynku, w którym zamieszkiwał. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że stosownie do treści art. 11 ust. 2 cyt. ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W myśl art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Podzielając ustalenia organu I instancji zaakcentowano, że strona została poinformowana o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i konsekwencjach działań uniemożliwiających przeprowadzenie tej czynności. W ocenie Kolegium, organ I instancji w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy starał się przeprowadzić wywiad środowiskowy i uzyskać od wnioskodawcy informację o aktualnym miejscu jego zamieszkania lub pobytu, jednak bezskutecznie. Zdaniem organu odwoławczego strona podała adres, pod którym nie zamieszkuje. Zachowanie odwołującego polegające na niewskazaniu aktualnego miejsca pobytu i tym samym uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem prawidłowego ustalenia jego sytuacji życiowej zasadnie uznane zostało za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium podkreśliło, że zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych osoba ubiegająca się o pomoc ze środków publicznych jest zobligowana umożliwić pracownikowi organu pomocy społecznej wypełnienie ciążących na nich obowiązków i współdziałać z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji (art. 4 ustawy). Skarżący musi mieć świadomość, że pozytywne rozstrzygnięcie jego wniosku jest zależne od tego, czy sam w sposób aktywny będzie uczestniczył w prowadzonym postępowaniu. Zauważono, że T.M. od wielu lat korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej i znane mu są zasady przydzielania tej pomocy. Stąd też w ocenie Kolegium zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a co za tym idzie brak było podstaw do jej uchylenia bądź zmiany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący T.M. wyraził niezadowolenie z treści decyzji organu odwoławczego. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną. Skarżący wskazał, że siedem lat temu pracownik socjalny powiedział mu, że go "załatwi". Odmawiając przyznania zasiłku doprowadził do powstania zadłużenia mieszkania i eksmisji skarżącego. T.M. zauważył, że wcześniej pracownik socjalny przeprowadzał wywiad środowiskowy na galerii. Skarżący stwierdził, że przebywa na klatce schodowej i tam gdzie przebywał, udzielał pracownikowi socjalnemu wyjaśnień. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wniosło o oddalenie skargi nawiązując do rozważań ujętych w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli legalności działania organów administracji, w świetle brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz. U. z 2012r. poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne mogą w razie uznania kontrolowanego aktu, za nielegalny w rozumieniu w/w przepisów, uchylić ten akt lub stwierdzić jego nieważność. Zgodnie zaś z art.134 § 1 tej ustawy, rozstrzygają w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanymi zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zatem oceniają legalność decyzji również z urzędu. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrolowana decyzja wydana została na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009r. Nr 175 poz. 1362 ze zm., dalej: u.p.s.). Skarżący wnioskiem z dnia [...] wystąpił o przyznanie zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 1 zasiłek okresowy przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej bądź rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Organ orzekający w sprawie zasiłku jest zobowiązany wyjaśnić stan faktyczny sprawy, w tym przypadku wskazane w przywołanym wyżej przepisie przesłanki, a w szczególności pierwszą z nich, odnosząca się do kryterium dochodowego oraz drugą – związaną z sytuacją wnioskodawcy (długotrwała choroba, bezrobocie itd.). Podstawowym środkiem dowodowym , który służy do poczynienia stosownych ustaleń przez organ pomocowy jest, wywiad środowiskowy o jakim mowa w art. 107 u.p.s. Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Istota wywiadu środowiskowego przesądza o konieczności współpracy (współdziałania) osoby ubiegającej się o świadczenie z organem pomocowym. Obowiązek taki (współdziałania) należy wyprowadzać z postanowień art. 11 ust. 2 u.p.s. Bak bowiem współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2011 r. I OSK 60/11 (LEX nr 1081038) podkreśla, iż: "Jedną z postaci odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest uniemożliwienie mu przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Rodzinny wywiad środowiskowy lub jego aktualizacja jest nieodzownym elementem postępowania prowadzącego do wydania decyzji przyznającej, lub odmawiającej przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Niemożność jego przeprowadzenia uniemożliwia organowi pomocowemu dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej osoby ubiegającej się o świadczenie. Ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi." W myśl art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Stosownie do treści art. 107 ust. 5 pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Sprawę miejsca przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego regulowało w dacie wydania zaskarżonej decyzji rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 stycznia 2011r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. nr 27, poz. 138). Zgodnie z treścią § 2 ust. 3 wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Obowiązkiem skarżącego, jako osoby wnioskującej o przyznanie mu pomocy ze środków publicznych, było poddanie się wywiadowi środowiskowemu, a w tym celu przekazanie organowi wszelkich niezbędnych informacji umożliwiających przeprowadzenie tego wywiadu. Materiał przedstawiony w aktach nie pozwala jednak uznać, że wypełnił on ten obowiązek. Z tych przyczyn trafne jest stanowisko organów administracji, co do tego, że zachowanie skarżącego uniemożliwiło przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a przede wszystkim uniemożliwiło ustalenie jego aktualnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i materialnej. Z akt administracyjnych wynika, że organ I instancji wyznaczył termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod adresem wskazanym przez skarżącego na ul. [...] w T. (k.- 12). Wywiad nie został przeprowadzony, albowiem skarżący w związku z eksmisją nie miał możliwości wejścia do mieszkania. Podkreślenia wymaga, że pismem z dnia [...] organ wezwał T.M. do podania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu, informując jednocześnie o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i konsekwencjach wynikających z braku współdziałania z organem. Jednocześnie poinformowano stronę, że w przypadku niewskazania aktualnego miejsca zamieszkania lub pobytu zostanie wydana decyzja odmawiająca przyznania wnioskowanej pomocy. W odpowiedzi na to pismo skarżący przekazał, że jego nadal aktualnym adresem zamieszkania są T. ul. [...]. Uczynił tak mimo pełnej świadomości, co do pozostawania tej informacji w bezspornej sprzeczności z faktami udokumentowanymi w toku postępowania. Przekazywanie niewątpliwie nieprawdziwych danych powinno być traktowane nie tylko jako odmowa współpracy z organem lecz wręcz próba dezinformowania organu. W piśmie skierowanym do organu brak jest natomiast jakichkolwiek informacji, co do jego aktualnego miejsca pobytu, a jednocześnie nie określa się on, jako osoba bezdomna. Postawa prezentowana przez skarżącego, uniemożliwiająca przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, zasadnie zatem potraktowana została jako brak współdziałania w rozwiązywaniu trudności życiowych. Zdaniem Sądu, skarżący ubiegając się o wsparcie ze środków publicznych, powinien mieć świadomość, że pomoc społeczna nie jest bezwzględnym uprawnieniem przysługującym każdemu, kto o nią wystąpi. Spośród wielu potrzebujących, wybór najbardziej legitymowanych do pomocy ze środków budżetowych, należy do organu. Decydujące znaczenie ma tu stan faktyczny sprawy, a w tym możliwości własne beneficjenta i jego zasoby. Dlatego tak ważny jest obowiązek współdziałania stron z organami. Wywiad środowiskowy lub przynajmniej jego aktualizacja, w przypadku objęcia danej osoby stałą pomocą, jest bezwzględnym elementem postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie decyzji, mocą której nastąpić ma przyznanie środków pomocowych. W tej sytuacji niepodanie danych na temat miejsca pobytu uniemożliwia sprawdzenie faktycznych warunków życiowych wnioskodawcy i określenie jego sytuacji osobistej oraz majątkowej. Tym samym odmowa współdziałania z organem słusznie oceniona została jako przyczyna negatywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego. W tym stanie rzeczy należało orzec, po myśli art. 151 p.p.s.a, jak w sentencji.