IV SA/Gl 376/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3) zasądza od organu na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta Z., działając na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), zażądał od J.S. zwrotu należności z tytułu wypłaconego zasiłku okresowego za okres od lipca do grudnia 2012 r. oraz za miesiąc marzec 2013 r. w łącznej wysokości 2165,70 zł. Jednocześnie organ wskazał, że wyżej wymienioną należność należy zwrócić w terminie do 31 stycznia 2014 r. w kasie MOPR lub na wskazany rachunek bankowy. W uzasadnieniu tej decyzji organ orzekający nawiązał do swojej decyzji z dnia [...]r. nr [...], którą uchylono decyzję przyznającą stronie świadczenie w formie zasiłku okresowego. Następnie organ ustalił, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 14 czerwca 2012 r. konkubent strony K.R. nabył spadek po M.R. tj. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w K. oraz udział w nieruchomości położonej w I. Jednakże strona nie poinformowała o tym fakcie pracownika socjalnego, do czego była zobowiązana stosownie do art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Ponadto organ wskazał, że posiadane przez konkubenta strony użytki rolne o powierzchni 0,4502 ha stanowią 0,4525 ha przeliczeniowego i zgodnie z przepisami tej ustawy dochód z nich wynosi 113,13 zł. Dodał również, że K.R. jest użytkownikiem gruntów leśnych o powierzchni 0,1386 ha, czyli łącznie jest w posiadaniu gruntów o powierzchni 0,5888 ha. Organ przytoczył także treść przepisów definiujących pojęcie świadczenia nienależnie pobranego oraz zobowiązujących do jego zwrotu, a nadto treść art. 104 cyt. ustawy. W odwołaniu od tej decyzji J.S. podniosła, że żyje w konkubinacie z K.R. ale nie interesowała się jego sprawami majątkowymi, gdyż nie dotyczyły jej osoby. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił wniosek organu I instancji, że w niniejszym przypadku doszło do nienależnie pobranego świadczenia. Zauważył przy tym , że w decyzji przyznającej zasiłek okresowy strona została pouczona o obowiązku informowania organu I instancji o każdorazowej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia. Mimo świadomości tego obowiązku strona go nie dopełniła. Zdaniem Kolegium wskazane przez organ I instancji w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 104 ustawy o pomocy społecznej, oznacza, że organ ten rozważył również możliwość zastosowania ust. 4 tego artykułu, jednakże nie stwierdził podstaw do jego zastosowania z urzędu, natomiast strona nie wystąpiła z wnioskiem w tym zakresie. Wobec treści odwołania Kolegium przytoczyło nadto definicję rodziny z art. 6 pkt 14 cyt. ustawy, która odnosi się do strony i jej konkubenta, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach obejmującej kilka postępowań administracyjnych J.S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Przyznała, że pozostaje w nieformalnym związku z K.R. jednakże zaprzeczyła jakoby prowadziła z nim wspólne gospodarstwo domowe, gdyż nie miała własnych dochodów. Pozostawała częściowo na jego utrzymaniu, ale nie pokrywało to jej potrzeb. Natomiast sytuacja majątkowa jej partnera nie była jej znana, bo się nią nie interesowała, gdyż nie korzystała z jego majątku. Majątek ten nie miał jakiegokolwiek wpływu na ich koszty utrzymania. W tych warunkach nie było uzasadnionych podstaw do obciążenia skarżącej obowiązkiem zwrotu świadczeń. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta przeprowadzona jest pod względem zgodności z prawem, o czym stanowi przepis art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Ponadto po myśli art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając zaskarżoną decyzję w tak określonej kognicji sądu administracyjnego należało uznać, że zaskarżona decyzja nie może się ostać, aczkolwiek głównie z przyczyn nie przywołanych przez skarżącą. Przede wszystkim organ odwoławczy błędnie uznał, że w decyzji organu I instancji rozważono możliwość zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, lecz nie stwierdzono podstaw do zastosowania tego przepisu. Treść decyzji organu podstawowego stopnia nie daje bowiem żadnych podstaw do takiego wniosku. W jej podstawie prawnej przepis ten nie jest wymieniony. Także sentencja decyzji nie zawiera w tym względzie żadnego rozstrzygnięcia. Natomiast jedynie w uzasadnieniu decyzji przytoczono treść tego przepisu i to w ramach całego art. 104. Nie wspominano przy tym o przeprowadzeniu przez ten organ jakichkolwiek czynności mających na celu zbadanie, czy nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia, ani też nie wskazano do jakich wniosków doszedł w tej mierze organ. Podkreślenie treści ustępu czwartego w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej wskazuje wręcz, że jego zacytowanie ma wyłącznie walor informacyjny i poucza stronę o możliwościach wynikających z tego przepisu. Niezależnie od wskazanego uchybienia w zakresie zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zaskarżona decyzja narusza także wyrażoną w art. 15 kpa zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która m. in. oznacza, że organ odwoławczy nie może poprzestać na odnotowaniu stanowiska I instancji, lecz zobowiązany jest do powtórnego, pełnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy i zajęcia w niej własnego stanowiska. W przypadku działania na podstawie uznania, jakie ma miejsce przy stosowaniu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, obowiązkiem organu odwoławczego jest zbadanie, czy organ I instancji przeprowadził należyte postępowanie wyjaśniające, dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz czy jego wnioski i rozstrzygnięcia mieszczą się w granicach uznania administracyjnego. Tymczasem Kolegium w niniejszej sprawie nie wywiązało się z tak nakreślonych obowiązków. Organ ten nie wyraził bowiem własnego poglądu co do występowania w sprawie przesłanek z art. 104 ust. 4. Natomiast organ I instancji w ogóle ich nie ocenił. Tymczasem w orzecznictwie przyjmuje się, że stosownie do art. 98 zdanie drugie ustawy o pomocy społecznej wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń musi poprzedzać postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby zobowiązanej pod kątem możliwości zastosowania dobrodziejstw przewidzianych w art. 104 ust. 4 (por. wyrok tut. Sądu z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 179/14 i cyt. tam orzecznictwo - dostępny w CBOSA). W tym zakresie sprawa nie została więc wyjaśniona, co stanowiło naruszenie art. 7 i 77 § 1 kpa. Natomiast dokładne rozważenie poruszonej kwestii było konieczne z uwagi na okoliczności sprawy. Należy wskazać, że co prawda fakt pobrania nienależnych świadczeń został ustalony już w decyzji Prezydenta Z. z dnia [...]r., od której skarżąca się nie odwołała, niemniej jednak w ramach obecnego postępowania organy są władne samodzielnie ocenić, jaki wpływ miał wynik postępowania spadkowego po matce konkubenta skarżącej na sytuację jej rodziny. W szczególności dotyczy to sytuacji dochodowej przy uwzględnieniu tego, że przewidzianą w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej ryczałtową dochodowość z 1 ha przeliczeniowego orzecznictwo odnosi do osób, które faktycznie prowadzą gospodarstwo rolne lub mają możliwość jego prowadzenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 września 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1215/06, dostępny w internecie). Z kolei nabycie prawa do lokalu mieszkalnego nie wpływa bezpośrednio na dochód rodziny, a jedynie może być rozważone w aspekcie zmiany jej sytuacji majątkowej. Natomiast dotychczasowy materiał nie wskazuje, by samo nabycie przez konkubenta skarżącej udziału w spadku po matce wpłynęło już realnie na warunki życiowe rodziny skarżącej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.