IV SA/Gl 377/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu należności w formie świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana; 3) zasądza od organu na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Z. zażądał od skarżącej J.S. zwrotu należności w formie świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych za miesiąc styczeń 2013 r. i luty 2013 r. w łącznej wysokości 320,00 zł. Jednocześnie organ wskazał, że wyżej wymienioną należność należy zwrócić w terminie do 31 stycznia 2014 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że decyzją z dnia [...]r. uchylono decyzję przyznającą stronie świadczenia pieniężne na zakup artykułów żywnościowych. Natomiast w dniu 25 października 2013 r. MOPR w Z. wszczął postępowanie w sprawie zwrotu tego świadczenia. Następnie na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 19 kwietnia 2013 r. i zgromadzonej dokumentacji, w szczególności postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...]r. organ ustalił, że konkubin strony – K.R. nabył spadek po M.R. tj. spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego w K. oraz udział w nieruchomości położonej w I. Jednakże strona nie poinformowała o tym fakcie pracownika socjalnego, do czego była zobowiązana na podstawie art. 109 ustawy o pomocy społecznej. Organ wskazał, że posiadane przez jej konkubina, użytki rolne o powierzchni 0,4502 ha stanowią 0,4525 ha przeliczeniowego i zgodnie z przepisami tej ustawy, dochód z nich wynosi 113,13 zł. Dodał również, że K.R. jest użytkownikiem gruntów leśnych o powierzchni 0,1386 ha, czyli łącznie jest w posiadaniu gruntów o powierzchni 0,5888 ha. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., w wyniku rozpoznania odwołania J.S., decyzją z dnia [...]r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia podniósł, że decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta Z. zażądał od skarżącej J.S. zwrotu należności w formie świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych za miesiąc styczeń 2013 r. i luty 2013 r. w łącznej wysokości 320,00 zł. Organ podkreślił, że decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...]r., została uchylona decyja o przyznaniu stronie wyżej wymienionych świadczeń z uwagi na zmianę sytuacji bytowej rodziny, wynikającą z nabycia spadku przez konkubina strony. Organ odwoławczy podkreślił, że w decyzji przyznającej stronie pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych, J.S. została pouczona o obowiązku informowania organu I instancji o każdorazowej zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania jej świadczenia. Jednakże pomimo tego, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku. W związku z powyższym świadczenia wypłacone skarżącej, zostały uznane za nienależnie pobrane i zażądano od niej zwrotu należności w wysokości 320,00 zł. Następnie organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji, wśród podstaw prawnych rozstrzygnięcia wskazał art. 104 ustawy o pomocy społecznej, a zatem, w ocenie organu odwoławczego, rozważał również możłiwość zastosowania ust. 4 tego artykułu, jednakże nie stwierdził podstaw do jego zastosowania. Organ przytoczył art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wedug którego, w przypadkach szczególnych, zwłaszcza, jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Potwierdziła, że pozostaje w nieformalnym związku z K.R., jednakże zaprzeczyła jakoby prowadziła z nim wspólne gospodarstwo domowe. Wskazała również, iż nie była jej znana sytuacja majątkowa wyżej wymienionego, bo się nią nie interesowała, gdyż nie korzystała z jego majątku. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. ), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto - co wymaga podkreślenia – na podstawie art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W wyniku kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Organ odwoławczy bezpodstawnie bowiem uznał, że w decyzji organu pierwszej instancji rozważono przesłanki z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i nie stwierdzono podstaw do zastosowania tego przepisu. Treść decyzji organu podstawowego stopnia nie daje żadnych podstaw do takiego wniosku. W jej podstawie prawnej, przepis ten nie jest wymieniony, sentencja decyzji nie zawiera w tym względzie żadnego rozstrzygnięcia, a w jej uzasadnieniu jedynie przytoczono treść przepisu i to w ramach całego art. 104, bez jakiegokolwiek omówienia jego przesłanek oraz odniesienia ich do stanu faktycznego sprawy. Podkreślenie treści ustępu czwartego wskazuje wręcz, że jego zacytowanie ma wyłącznie walor informacyjny i jest pouczeniem strony o możliwościach wynikających z tego przepisu. Niezależnie od omówionego uchybienia w zakresie zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zaskarżona decyzja narusza także wyrażoną w art. 15 kpa zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która m. in. oznacza to, że organ odwoławczy nie może poprzestać na odnotowaniu stanowiska organu pierwszej instancji, lecz zobowiązany jest do powtórnego, pełnego merytorycznego rozpatrzenia sprawy i zajęcia w niej własnego stanowiska. W przypadku uznaniowego działania, jakie ma miejsce przy zastosowaniu art. 104 ust. 4 cytowanej ustawy, obowiązkiem organu odwoławczego jest zbadanie, czy organ pierwszej instancji przeprowadził należyte postępowanie wyjaśniające, dokonał prawidłowego ustalenia stanu faktycznego oraz czy jego wnioski i rozstrzygnięcia mieszczą się w granicach uznania administracyjnego. Z tak nakreślonych obowiązków organ odwoławczy w niniejszej sprawie nie wywiązał się, gdyż nie wyraził żadnego własnego poglądu co do występowania przesłanek z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast organ pierwszej instancji w ogóle ich nie ocenił. Tymczasem w orzecznictwie przyjmuje się, że zgodnie z art. 98 zd. drugie ustawy o pomocy społecznej, wydanie decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń, musi poprzedzać postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby zobowiązanej, pod kątem możliwości zastosowania dobrodziejstw przewidzianych w art. 104 ust. 4 (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4.12.2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 179/14 i cyt. tam orzecznictwo - dostępny w internecie). W tym zakresie, sprawa nie została więc wyjaśniona, co stanowiło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Dokładne rozważenie poruszonej kwestii, było konieczne z uwagi na okoliczności sprawy. W ramach obecnego postępowania, organy są władne samodzielnie ocenić, jaki wpływ miał wynik postępowania spadkowego po matce konkubina skarżącej, na sytuację jej rodziny. W szczególności dotyczy to sytuacji dochodowej przy uwzględnieniu tego, że przewidzianą w art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, ryczałtową dochodowość z 1 ha przeliczeniowego, orzecznictwo odnosi do osób, które faktycznie prowadzą gospodarstwo rolne lub mają możliwość jego prowadzenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15.09.2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1215/06, dostępny w internecie). Z kolei nabycie prawa do lokalu mieszkalnego, nie wpływa bezpośrednio na dochód rodziny, a jedynie może być rozważone w aspekcie zmiany jej sytuacji majątkowej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.