IV SA/Gl 383/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 30 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, J. M. nadał do Sądu pismo procesowe datowane na 29 czerwca 2010 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych powołując się na zły stan zdrowia. Wobec faktu, iż żądanie strony nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, pismem z dnia 19 lipca 2010 r. wezwano ją do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. J. M. nadesłał rzeczony formularz w dniu 3 sierpnia 2010 r. potwierdzając, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślił, że jest osobą podeszłym wieku ([...] lat), przeszedł [...] i pozostaje pod stałą kontrolą lekarską. Nadto oświadczył, iż gospodaruje samotnie, uzyskuje miesięczny dochód z tytułu emerytury wraz z dodatkami (w tym "kombatanckim") w kwocie ogółem [...], zamieszkuje w lokalu socjalnym o powierzchni [...] i nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Do wniosku skarżący dołączył "Dodatkowe oświadczenie", w którym podał między innymi, że lokal "socjalny" w którym zamieszkuje wymagał kosztownego remontu, który opłacił ze środków uzyskanych w ramach kredytu bankowego. Dodał również, że nie stać go na wymianę zniszczonych mebli ani na zakup opału. Pismem z dnia 10 sierpnia 2010 r. skarżącego wezwano o uzupełnienie wniosku i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołał, poprzez: - określenie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, energia elektryczna, gaz, woda i odprowadzanie ścieków, wywóz śmieci, opał telefony, wyżywienie, zakup odzieży i środków czystości, leczenie oraz zakup leków itp.). Równocześnie wskazano, że wydatki z tytułu czynszu, opłat za tzw. media oraz na leczenie i zakup leków powinny zostać udokumentowanie stosownymi fakturami VAT, paragonami lub dowodami wpłaty, - udokumentowanie dochodu uzyskiwanego przez skarżącego. Wskazano, że należy w tym celu nadesłać przekaz pocztowy (tzw. odcinek) potwierdzający pobranie emerytury za ostatni miesiąc bądź decyzję organu rentowego ustalającą aktualną wysokość tego świadczenia, - nadesłanie kopii umowy kredytu bankowego zaciągniętego na remont mieszkania wraz z harmonogramem spłat bądź innym dokumentem pozwalającym na ustalenie wysokości miesięcznej raty spłaty. W odpowiedzi na powyższe, J. M. w dniu 31 sierpnia 2010 r. nadał do Sądu pismo procesowe, w którym powołał się na zły stan zdrowia oraz oświadczył, iż w wyznaczonym siedmiodniowym terminie nie jest w stanie przedłożyć wszystkich dokumentów, o które go wezwano. Uwzględniwszy argumentację wnioskodawcy, zarządzeniem z dnia 3 września 2010 r. przedłużono mu termin do wykonania przywołanego wezwania z dnia 10 sierpnia 2010 r. podając, że wymienione w nim dokumenty powinien złożyć do siedmiu dni od daty doręczenia niniejszego zarządzenia o przedłużeniu terminu. Pomimo to J. M. nadal nie przedłożył wymaganych dokumentów ani nie określił orientacyjnej wysokości kosztów swego utrzymania. Nadesłał natomiast kolejne pismo procesowe, w którym podał, że "odpisywanie na braki formalne" jest dla niego uciążliwe, gdyż nie przewidział konieczności gromadzenia rachunków dokumentujących ponoszone przezeń koszty utrzymania. Równocześnie zażądał merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy oraz podkreślił, że w odrębnym postępowaniu toczącym się przed Sądem Okręgowym w K. został zwolniony od kosztów sądowych. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może być udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J. M. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem strona nie uzupełniła swych wywodów ani nie uprawdopodobniła okoliczności, na które powołała się w swym wniosku. Trzeba tu raz jeszcze zaznaczyć, że J. M. był o to dwukrotnie wzywany - najpierw zarządzeniem z dnia 10 sierpnia 2010 r., a następnie zarządzeniem przedłużającym termin do jego wykonania. Ponieważ pierwsze z przywołanych zarządzeń doręczono skarżącemu w dniu 25 sierpnia 2010 r., miał on na ustosunkowanie się do niego niemal miesiąc. Pomimo to nie nadesłał żadnych dokumentów, o jakie się do się do niego zwrócono ani nie podał jakichkolwiek informacji dotyczących wysokości kosztów obciążających jego gospodarstwo domowe. W rezultacie, nie sposób uznać, aby stan majątkowy i sytuacja dochodowa strony zostały zobrazowane w sposób dostatecznie dokładny. Tymczasem należy podnieść, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy i to on powinien wykazać zasadność złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z kolei uchylenie się przez stronę od wykonania nałożonego na niego w toku postępowania obowiązku polegającego na uzupełnieniu danych dotyczących jej sytuacji materialnej oraz na uprawdopodobnieniu okoliczności składających się na tą sytuację wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W takim przypadku nie można bowiem przyjąć, aby wnioskodawca wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Ustosunkowując się do wywodów skarżącego, jakoby zastosowanie się do wezwania o uzupełnienie wniosku i uprawdopodobnienie wskazanych w nim okoliczności było dla niego zbyt uciążliwe, stwierdzić przyjdzie, że - nawet zważywszy poważne kłopoty zdrowotne wyżej wymienionego - argumentację taką trudno uznać za przekonującą. Nawet bowiem uwzględniając, że - jak podawał - nie dysponuje wszystkimi fakturami VAT, paragonami, czy dowodami wpłaty dokumentującymi poniesione za ostatni miesiąc wydatki z tytułu czynszu i opłat za energię elektryczną, gaz, wodę itp., to przecież nic nie stało na przeszkodzie, aby przynajmniej określił miesięczną orientacyjną wysokość tych kosztów i nadesłał choćby tylko niektóre z tych dokumentów, będące akurat w jego posiadaniu. Równocześnie wnioskodawca w żaden sposób nie uzasadnił, dlaczego w ogóle nie udokumentował swojego dochodu ani spoczywającego na nim zobowiązania z tytułu kredytu. Tymczasem wykonanie wezwania w omawianej części nie wiązało się wszak z żadnymi trudnościami, skoro wystarczyło tu jedynie nadesłać przekaz pocztowy (tzw. odcinek) potwierdzający pobranie emerytury za ostatni miesiąc bądź decyzję organu rentowego ustalającą aktualną wysokość tego świadczenia a także umowę na podstawie której zaciągnął kredyt. Mając na względzie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.