IV SA/Gl 388/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Referent-stażysta Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku - Białej po rozpatrzeniu odwołania M. H. od decyzji wydanej przez Burmistrza P. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie: uznania za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze wypłacone na dziecko B. H. w wysokości 2500,00 zł w okresie od 01.03.2017r. do 31.07.2017r. i zobowiązania M.H. do zwrotu kwoty 2500 zł nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Stan sprawy jest następujący: Decyzją z dnia [...] Burmistrz P. przyznał M. H. prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko B. H. na okres od dnia 01.04.2016r. do dnia 30.09.2017r. w wysokości 500 zł miesięcznie. W dniu [...] r. M. H. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018. Organ I instancji dokonał weryfikacji danych osobowych członków rodziny M. H. w systemie "empatia" w oparciu o dane którego to systemu uzyskał informację, że członek rodziny T. H. od dnia 01.12.2016 figuruje w zbiorze danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdzie strona po wydaniu decyzji z dnia [...] nie zgłaszała w organie zmian sytuacji dochodowej rodziny. Powyższe spowodowało, iż organ wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia czy i za jaki okres świadczenie wychowawcze przyznane decyzją nr [...] zostało nienależnie pobrane w związku ze zmianą sytuacji dochodowej tj. uzyskaniem zatrudnienia przez członka rodziny T. H. . Organ podał, iż m-ny dochód rodziny ustalony na etapie wydawania decyzji Nr [...] wyniósł: 1552,56 zł, przy czym T. H. podjął zatrudnienie od 01.12.2016. Dochód uzyskany wyniósł 1348,23 zł, z kolei pierwszy dochód został osiągnięty w miesiącu styczniu 2017r. Po przytoczeniu art. 2 pkt 20 lit. c ustawy z dnia 11.02.2016r o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ( DZ. U Z 2017r. poz. 1851 ) stanowiącego iż : "uzyskanie dochodu - oznacza uzyskanie dochodu spowodowaną uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", art. 7 ust. 3 w/w ustawy zgodnie z którym "w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego o roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego" organ wyliczył, że w okresie od 01.03.2017 miesięczny dochód rodziny wynosi 1552,56 zł + 1348,23 zł = 2900,79 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę w 3 osobowej rodzinie daje 966,93 zł i przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie (800,00 zł) o kwotę 166,93 zł. Nie mniej jednak organ podał, iż u strony nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej rodziny albowiem 14.08.2017 nastąpiło urodzenie dziecka A. H. , co skutkowało koniecznością ponownego przeliczenia dochodu uwzględniającego ten skład rodziny a kwota dochodu w tej sytuacji stanowi 725,20 zł i w okresie od 01.08.2017 i nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie. Po przytoczeniu art 18 ust. 6 w/w. ustawy zgodnie z którym w przypadku gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty organ stwierdził że w okresie od 01.03.2017 do 31.07.2017 strona nie była uprawniona do świadczenia wychowawczego na pierwsze, dziecko w rodzinie B. H. Wskazał organ na regulację 25 ust. 2 pkt. 1 ustawy normującą pojęcie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego za które to uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania i art 25 ust. nakazujący osobie która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze obowiązek jego zwrotu. W konsekwencji powyższego stwierdził organ iż wypłacone w okresie od 01.03.2017 do 31.07.2017r., świadczenie wychowawcze w łącznej kwocie 2500,00 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym, gdyż zostało wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do niego prawa. Organ zaznaczył przy tym iż strona zarówno w decyzji przyznającej świadczenie oraz przy podpisywaniu oświadczeń będących częścią wniosku została pouczona o konieczności niezwłocznego powiadomienia o wystąpieniu okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia oraz o konieczności zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Od powyższej decyzji odwołanie złożyła M.H. podnosząc w nim m.in., iż utraciła na etapie ciąży dochód z umów- zlecenia ( prowadzenie zajęć z języka angielskiego dla dzieci) oraz, że o fakcie podjęcia pracy przez męża w grudniu 2016r. poinformowała organ I instancji już w sierpniu/wrześniu 2017r. Samorządowe Kolegium Odwoławczego, po rozpatrzeniu odwołania strony uznało, iż nie zasługuje ono na uwzględnienie i podtrzymało w całości stanowisko organu I instancji wyrażone w spornej decyzji co do zasadności zastosowanych w sprawie norm prawa materialnego na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego . W ocenie Kolegium organ I instancji prawidłowo uznał, zrealizowane świadczenia wychowawcze wypłacone na dziecko B. H. w okresie od 01.03.2017r. do 31.07.2017r. w wysokości 2500,00 zł jako nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Zaznaczyło, że organ I instancji rozpatrując sytuację dochodową odwołującej na etapie wydania decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenie w dniu 02.08.2016 r. uwzględnił utratę dochodu pochodzącego z działalności wykonywanej osobiście przez odwołującą. W odniesieniu do argumentu, iż Strona o fakcie podjęcia pracy przez męża w grudniu 2016. poinformowała organ I instancji w sierpniu/wrześniu 2017r. Kolegium zauważyło, że sporna decyzja Burmistrza P. z dnia [...]. dotyczy wcześniejszego okresu od 01.03.2017r. do 31.07.2017r. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego strona podniosła, iż na etapie ciąży utraciła dochód z umowy zlecenia, a o fakcie podjęcia zatrudnienia przez męża w 12.2016r. poinformowała organ w 08.2017r. Wskazała też, iż w jakikolwiek sposób nie poczuła poprawy sytuacji majątkowej z powodu przekroczenia progu dochodowego o 166,93 zł . Nadto nie poprosiła o przeliczenie ponowne dochodu nie z premedytacji ale z powodu niewiedzy w tym zakresie. Podniosła także, iż córka pozostaje pod kontrola metaboliczną, alergologiczną co wymaga nakładów finansowych i obecnie nie posiada kwoty 2500 zł by móc je zwrócić organowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 2188), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), że tylko ustalenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji. Przy czym, stosownie do postanowień art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W następstwie rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach dopatrzył się w zaskarżonej decyzji tego rodzaju uchybień, które skutkują koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., którą to utrzymano w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r., mocą której ustalono, że świadczenie wychowawcze otrzymane przez skarżącą, wypłacone na dziecko B. H. w okresie od 01.03 do 31.07.2017 r. w łącznej wysokości 2500,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, a także zobowiązano do jego zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi. Podstawą materialnoprawną decyzji jest art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – dalej ustawa- (Dz. U. z 2016 r. poz. 195 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się m.in. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. W myśl art. 48 ustawy pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu. (ust. 2). Zgodnie z art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. (ust. 3). Natomiast dochód członka rodziny - oznacza, zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1-3. Art. 2 pkt 20 lit. c ustawy definiuje uzyskanie dochodu stanowiąc, iż oznacza to uzyskanie dochodu spowodowane: uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W myśl natomiast art. 7 ustawy, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (ust. 1 ). W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, ustalając dochód członka rodziny lub dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.(ust.2) W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.(ust. 3). Przenosząc powyższe regulacje prawne na stan sprawy Sąd nie podzielił oceny Kolegium co do prawidłowości rozstrzygnięcia organu I instancji uznającej za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na dziecko B. H. w kwocie 2500 zł za okres od 01.03.2017 do 31.07.2017 r. i nakładającej na stronę zobowiązanie do zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami za zwłokę. U podstaw wydania decyzji obu organów legły bowiem ustalenia dokonane przez organy administracji w zakresie stanu faktycznego sprawy gdzie przyjęto, iż strona po wydaniu decyzji z dnia [...] r, nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego na córkę B. H. na okres od 01.04.2016 do 30.09.2017 r. nie zgłaszała w organie zmian sytuacji dochodowej rodziny. Tymczasem w ocenie organów zmiany te nastąpiły, albowiem na podstawie danych z systemu "empatia" organy wywiodły, że członek rodziny T. H. od dnia 01.12.2016 figuruje w zbiorze danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, co oznacza, iż dochód poprzednio przyjęty na etapie wydawania w/w decyzji [...] w wysokości 1552,56 zł nie jest dochodem miarodajnym dla sprawy w aspekcie brzmienia art. 2 pkt 20 lit. c i art. 7 ust. 3 ustawy w sytuacji, gdy małżonek strony w styczniu 2017r. uzyskał dochód w kwocie 1348,23 zł. W analizowanej sprawie nie jest spornym pomiędzy stronami to, że członek rodziny T.H. od dnia 01.12.2016 figuruje w zbiorze danych ZUS jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, i że od m-ca stycznia 2017r, zaczął uzyskiwać dochód, który to nie był brany pod uwagę w poprzednio wydanej decyzji w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Strona w skardze podnosi bowiem, iż brak informacji w tym zakresie do organu nie wynikał ze złej woli, a jedynie z przeoczenia i braku wiedzy co do takiej konieczności. Spornym jest natomiast wysokość dochodu rodziny przyjętego do obliczeń w zakresie zasadności przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko albowiem M. H. w skardze podnosi, iż w czasie gdy mąż znalazł i podjął zatrudnienie, (12.2016 r.) utraciła część swojego dochodu. Obowiązkiem Sądu w konsekwencji postawionych zarzutów jest zatem ocena legalności decyzji w aspekcie prawidłowości stwierdzenia w przedmiocie: uznania za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze wypłaconego na dziecko B. H. w wysokości 2500,00 zł w okresie od 01.03.2017r. do 31.07.2017r. i zobowiązania M. H. do zwrotu kwoty 2500 zł jako nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, co z kolei wynika z ustaleń Kolegium co do przyjętego od 01.03.2017 wysokości dochodu rodziny w wysokości 1552,36 +1348,23 zł i przeliczeniu tegoż dochodu na 1 osobę w rodzinie na kwotę 966, 93 zł i stwierdzeniu przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego o kwotę 166,93 zł na pierwsze dziecko. W niniejszej sprawie Sąd w tym zakresie nie może jednak poddać kontroli spornej decyzji w sytuacji, gdy w aktach sprawy brak jest dokumentacji źródłowej w oparciu, o którą to organy działając na podstawie ustawy orzekają w sprawie dającej możliwość weryfikacji co do wysokości dochodu strony przyjętego przez organy do obliczeń, w tym w szczególności za poszczególne okresy. Nie wiadomo bowiem w oparciu o jakie dowody, brak jest wskazań w tym zakresie przyjęto kwotę 1552,26 zł jako składnik dochodu strony, gdy na dochód ten składał się dochód ze stosunku pracy oraz dochód z umowy zlecenia. Z decyzji organów nie wynika także, czy w odniesieniu do każdego z tych dochodów zachodzi zasada kontynuacji wynikająca z w/w art. 7 ust. 3 ustawy, gdzie ustawodawca przy ustaleniu dochodu rodziny założył jedynie doliczenie wyłącznie dochodu długotrwale uzyskiwanego (por. wyrok WSA w Łodzi II Sa/Łd 14/18). Podkreślenia natomiast w tym miejscu wymaga, iż strona podnosiła w odwołaniu, iż utraciła część dochodu, co jakkolwiek zostało skomentowane przez Kolegium, że organ I instancji rozpatrując sytuację dochodową rodziny odwołującej się już na etapie wydania decyzji przyznającej przedmiotowe świadczenie w dniu 02.08.2016r. uwzględnił utratę dochodu pochodzącego z działalność wykonywanej osobiście przez odwołującą w firmach o nr NIP [...] – niepubliczne przedszkole, jednak ta argumentacja dla Sądu w zestawieniu z zarzutem odwołania pozostaje całkowicie niezrozumiałą w sytuacji, gdy strona podnosiła na zaistnienie okoliczności utraty dochodu w innym okresie czasu, co przecież jest okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Przepisy ustawy w art. 7 w ustaleniu dochodu rodziny przewidują bowiem możliwość zmian zarówno w zakresie utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku, jak i zmiany w zakresie uzyskania dochodu w tym samym okresie. Dodać trzeba, iż wydana decyzja w przedstawionym stanie prawnym w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w kwocie 2500 zł na pierwsze dziecko B. H. w okresie od 01.03.2017r i zobowiązanie strony do zwrotu tej kwoty musi spełniać wymogi z art. 107 K.p.a. a w szczególności winna zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne, zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wraz z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne stanowi zatem integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, zarówno stronie, jak i sądowi administracyjnemu kontrolującemu zgodność z prawem rozstrzygnięcia organu. "Uzasadnienie ma objaśnić tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie" (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 488). W uzasadnieniu faktycznym organ administracji publicznej powinien zatem dokładnie wskazać podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Organ musi zająć stanowisko wobec całego materiału procesowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, a w szczególności uzasadnić, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za prawdziwe i jakie wywiódł z nich skutki prawne. Rozstrzygnięcie organu, które tych obligatoryjnych elementów nie zawiera należy uznać za wadliwe, a taki zarzut – zdaniem Sądu orzekającego - można postawić decyzji organu II instancji. Podkreślenia wymaga nadto, że rolą organu odwoławczego jest ponowne rozpoznanie sprawy, co do meritum w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, z odniesieniem się do zarzutów odwołania, czemu organ wydając sporną decyzję nie sprostał. W tym stanie rzeczy uznając, że w sprawie organ nie wyjaśnił w sposób odpowiadających wymogom postępowania administracyjnego wszystkich wskazanych powyżej istotnych okoliczności sprawy, nie dał temu wyrazu w treści spornej decyzji co skutkowało naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego zawartych w art. 107 § 3, i art. 8 k.p.a. normującym zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy uchylono zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 P.p.s.a.