IV SA/Gl 389/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2009 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] r. zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Prezydenta Miasta B. odmówił skarżącemu przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, a osiągane przez skarżącego dochody w wysokości [...] zł przekraczają kryterium dochodowe na osobę w rodzinie określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz.593 ze zm.), które wynosi 351 złotych. Skarżący nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem organu wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy powołał się na bardzo trudną sytuację bytową i materialną. Zaakcentował, iż w konsekwencji wypadku, jakiemu uległ w [...] r. jest [...], która nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia, nie posiada własnego mieszkania ani środków do życia. Mieszka chwilowo u swojej matki, pozostając na jej utrzymaniu. Jednocześnie stwierdził, iż nie prowadzi wspólnie z matką gospodarstwa domowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymało w mocy to rozstrzygnięcie. Uzasadniając zaskarżoną decyzję stwierdziło, iż z przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego oraz akt sprawy wynika, iż skarżący prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe, a osiągany przez skarżącego dochód ([...] zł, czyli [...] zł na osobę) przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie uprawniające do otrzymania zasiłku stałego (351 zł). Dlatego to świadczenie nie mogło zostać mu przyznane. W motywach decyzji przytoczono brzmienie art. 8, art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i przepisów wykonawczych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący po raz kolejny powołał się na trudną sytuację finansową oraz brak możliwości samodzielnego utrzymania. Ponadto stwierdził, iż nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego, nie jest na jej utrzymaniu – matka daje mu jedynie wyżywienie, opiekę oraz możliwość wspólnego zamieszkiwania. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, lecz z powodów branych przez Sąd pod uwagę z urzędu. Stosownie do treści art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest po względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem niniejszej sprawy jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania oraz poprawność zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Wadliwości mające lub mogące mieć wpływ na wynik sprawy albo stanowiące podstawę wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności, zgodnie z przepisem art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz, 1270 ze zm.), uzasadniają wzruszenie zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 134 tej ustawy, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami, a więc z urzędu bierze pod uwagę naruszenia prawa nie podniesione przez stronę. Przeprowadzając, w oparciu o przywołane przepisy, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną orzekania w niniejszej sprawie stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie pozostającej w rodzinie której dochód nie przekracza kwoty 351 zł ( art. 8 ust. 1 pkt 1 wskazanej ustawy). W pierwszej kolejności godzi się podkreślić, że po myśli art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego w rodzinie. Wysokość przyznanego zasiłku stanowi różnica między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie należy zastosować kryterium dochodowe dla osoby pozostającej w rodzinie, a nie osoby samotnie gospodarującej. Skarżący co prawda podnosi, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką, przeczą temu jednak pozostałe jego oświadczenia oraz zasady doświadczenia życiowego i logiki. Bezspornym jest bowiem, iż skarżący nie osiąga żadnych dochodów własnych, pozostając na całkowitym utrzymaniu matki, która zapewnia mu również opiekę oraz mieszkanie. Stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przyznanie zasiłku stałego uzależnione jest więc w szczególności od wysokości uzyskiwanych miesięcznych dochodów osoby samotnie gospodarującej, bądź rodziny. W celu ustalenia powyższych kwestii organ powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe. Zarówno w decyzji organu pierwszej jak i w decyzji organu drugiej instancji podano jedynie kwotę osiąganych w rodzinie dochodów bez bliższego sprecyzowania jej składników. Brak jest zatem możliwości zweryfikowania poprawności ustalonego przez organy dochodu, bo niewiadomym pozostaje, czy dochód został pomniejszony zgodnie z regulacją cytowanego powyżej art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej o kwotę należnego podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Dowolne ustalenia faktyczne uchylają przeto to rozstrzygnięcie spod kontroli. Warunkiem wydania prawidłowej decyzji jest podejmowanie przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego ( art. 7 i art. 77 k.p.a.). Analiza całokształtu okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, iż sprawa jako niewyjaśniona co do istoty, a zwłaszcza co do faktów mających wykazać przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania zasiłku stałego, nie dojrzała do merytorycznego rozstrzygnięcia. Uchybienie w tym zakresie przepisom prawa procesowego i pośrednio prawa materialnego ma wpływ na wynik sprawy, przeto uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji. Rzeczą organów orzekających było zbadanie w drodze przeprowadzenia dowodu z decyzji [...] matki skarżącego w jakiej wysokości otrzymuje ona świadczenia tzw. brutto i dokonanie ustawowych "potrąceń" w celu ustalenia kwoty dochodu w rozumieniu przywołanych wyżej przepisów. Tzw. "[...]" jest w tej materii środkiem dowodowym niewystarczającym (pomijając kwestię braku formalnego przeprowadzenia z niego dowodu). W dalszej kolejności dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że nie odpowiada ona również wymogom stawianym w art. 107 § 3 k.p.a. Przyjmuje się, że uzasadnienie decyzji ma przedstawiać trzy fazy rozumowania tj. wyjaśnienie okoliczności sprawy, zmierzające do ustalenia faktów, ocenę wiarygodności dowodów i ustalenie znaczenia faktów według normy prawnej. W doktrynie, jako jedną z najistotniejszych wad uzasadnienia wymienia się niepełność uzasadnienia. Organy obu instancji nie podały w oparciu o jakie dowody ustaliły wysokość osiąganego przez rodzinę dochodu. Nie przeprowadziły również odpowiedniej kalkulacji matematycznej niezbędnej do oceny prawidłowości zastosowania art. 8 ust. 3. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja nie mogła się ostać. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą organu będzie dokonanie wnikliwej oceny potrzebnych dla rozstrzygnięcia sprawy dowodów pod kątem istnienia uprawnień do zasiłku stałego w szczególności dowodów dokumentujących osiągane przez rodzinę dochody, takich jak decyzja przyznająca świadczenie emerytalne, kopię której dołączy do akt oraz analiza merytoryczna poczynionych ustaleń w zakresie właściwego przepisu prawa materialnego. Pełne ustalenia faktyczne i rozważania prawne pozwolą na wydanie prawidłowej decyzji, którą organ uzasadni w myśl art.107 §3 k.p.a. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na mocy art.145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku. Z uwagi na charakter decyzji pominięto wyrzeczenie co do jej wykonalności.