IV SA/Gl 39/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga – Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2009 r. sprawy ze skargi B. H. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Decyzją z dnia [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B., działając na podstawie art. 1 pkt 2, art. 4 pkt 5 i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 ze zm.), § 1, § 7 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz.294 ze zm.). w związku z § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz. 115), orzekł o braku podstaw u B.H. do stwierdzenia choroby zawodowej "uszkodzenia słuchu" wymienionej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. Nr 65, poz.294 ze zm.). W uzasadnieniu wskazał, że do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym warunkiem jest rozpoznanie przez kompetentną placówkę służby zdrowia występującego schorzenia jako choroby zawodowej wymienionej w wykazie tych chorób oraz wykazanie związku przyczynowo- skutkowego między środowiskiem a stwierdzonym schorzeniem czyli wykazania narażenia na czynnik szkodliwy. Przeprowadzone postępowanie wykazało wprawdzie narażenie na hałas podczas zatrudnienia B.H. w Hucie A i Zakładzie B, jednakże nie potwierdziło drugiego, niezbędnego warunku, a mianowicie lekarze kompetentnych placówek medycznych nie rozpoznali u niego choroby wymienionej w powoływanym powyżej załączniku do rozporządzenia. Dlatego też wobec nie rozpoznania przez lekarzy specjalistów zawodowej choroby słuchu, należało orzec jak w sentencji. W odwołaniu od powyższej decyzji B.H. podkreślił, że nie zgadza się z orzeczeniem Inspektora Sanitarnego, gdyż przez wiele lat pracował w narażeniu na hałas przekraczający wskazania normatywne. Nadmienił, że już w [...] wyniki badań przeprowadzonych w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w S. potwierdziły duży ubytek słuchu. Potwierdziły to także badania obecnie przeprowadzone. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji stwierdzającą brak podstaw do uznania choroby zawodowej – uszkodzenie słuchu, wymienionej pod pozycją 15 załącznika do rozporządzenia z 18 listopada 1983 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że dla stwierdzenia choroby zawodowej niezbędnym jest orzeczenie przez kompetentną placówkę służby zdrowia istnienia występującego schorzenia jako choroby zakwalifikowanej do odpowiedniej pozycji wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. oraz wykazanie związku przyczynowego między środowiskiem pracy a rozpoznaną chorobą, tj. wykazanie, że narażenie na czynnik szkodliwy, który wywołał rozpoznane schorzenie miało miejsce w czasie i miejscu pracy w związku z wykonywanym zawodem. Przeprowadzone dochodzenie epidemiologiczne wykazało, że B.H. pracował w latach 1963- 1968 w Przedsiębiorstwie C i w latach 1969- 1970 w Hucie A – jako [...], natomiast w latach 1970- 1989 w Przedsiębiorstwie B jako [...], zaś w latach 1989- 2003 w Państwowym Gospodarstwie Leśnym D jako [...]. Podczas zatrudnienia w latach 1968- 1989 w Hucie A i Zakładzie B był narażony na warunki szkodliwe - pracował w ponadnormatywnym hałasie.Jednakże lekarze specjaliści kompetentnych placówek diagnostycznych w konkluzjach orzeczeń wykluczyli u B.H. istnienie zawodowej choroby słuchu. W oparciu o przeprowadzoną diagnostykę lekarze rozpoznali u niego niedosłuch obustronny mieszany (przewodzeniowo- odbiorczy) powstały z udziałem czynników pozazawodowych, który nie posiada cech klinicznych uszkodzenia słuchu spowodowanego działaniem hałasu. Mówiąc o pozazawodowych czynnikach lekarze wskazali [...]. Dlatego też w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (obowiązujące w rozpatrywanej sprawie na podstawie § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r.) brak podstaw do rozpoznania u B.H. choroby zawodowej. Decyzja ta zaskarżona została przez B.H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt 4 SA/Gl 1231/06 uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] wskazując na potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego poprzez uzyskanie dokładnych i przekonujących uzasadnień opinii lekarskich określających etiologię rozpoznawanego u B.H. niedosłuchu. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. po uzupełnieniu oceny narażenia zawodowego i uzyskaniu nowej opinii Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (WOMP) w S. z dnia [...] Nr [...], w której lekarze specjaliści podtrzymali swoje orzeczenie lekarskie z dnia [...] odmawiające rozpoznania choroby zawodowej słuchu u B.H. - wydał decyzję z dnia [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej słuchu u w/w wym. w poz. 15 wykazu chorób zawodowych z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych. W odwołaniu od tej decyzji B.H. nie zgadzał się z decyzją opartą o opinię lekarską WOMP w S. z dnia [...] , uważając, że w [...] ([...] lat po zakończeniu pracy w narażeniu na hałas) w orzeczeniu WOMP w S. nr [...] lekarze specjaliści rozpoznali obustronny niedosłuch odbiorczy spowodowany działaniem hałasu i tylko z powodu wielkości ubytku ([...]dB) w uchu lewym lepiej słyszącym nie stwierdzili choroby zawodowej słuchu. Wskazywał - w związku z wyrokiem Sądu Najwyższego z [...] stwierdzającym, że wielkość ubytku słuchu nie może być kryterium odmowy uznania choroby zawodowej - iż organ odwoławczy powinien rozpoznać u niego chorobę zawodową - uszkodzenie słuchu. Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. orzekł utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu organ odwoławczy szczegółowo opisał stan faktyczny i czynności podejmowane w sprawie. PWIS w K. po zapoznaniu się z uzupełnionym materiałem dowodowym zwrócił się do Kierownika Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego ( IMPiZŚ ) w S. o wydanie uzupełniającego orzeczenia zawierającego odpowiedź na pytanie, czy rozpoznany w roku [...] u B.H. obustronny niedosłuch odbiorczy spełnia wymagania definicji choroby zawodowej narządu słuchu umieszczonej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych ("uszkodzenia słuchu wywołane działaniem hałasu"). W otrzymanej odpowiedzi IMPiZŚ w S. z dnia [...] lekarze specjaliści Oddziału Chorób Zawodowych IMPiZŚ w S. poinformowali, że rozpoznany u w/w w orzeczeniu lekarskim WOMP w S. z dnia [...] "obustronny niedosłuch odbiorczy" nie spełnia wymagań definicji choroby zawodowej narządu słuchu umieszczonej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, gdyż już wtedy podczas badań wykazywano cechy mieszanego uszkodzenia, jednak ze względu na dominującą komponentę odbiorczą ostatecznie przyjęto w rozpoznaniu odbiorczy charakter niedosłuchu - niespełniający jednoznacznie pod względem klinicznym cech przewlekłego urazu akustycznego, czego dowodem jest dokumentacja lekarska z Poradni Laryngologicznej znajdująca się w aktach WOMP, świadcząca o przebytych obustronnych procesach zapalnych ucha środkowego w latach [...], które wskazują na pozazawodowy charakter schorzenia. Nadto pismem z dnia [...] organ odwoławczy wezwał B.H. do przedstawienia dokumentacji lekarskiej z Poradni Laryngologicznej zawierającej informację o leczeniu z powodu obustronnego zapalenia ucha środkowego. W odpowiedzi z dnia [...] strona poinformowała, że nie posiada dokumentacji lekarskiej z lat [...], gdyż jego pierwsza wizyta w Poradni Laryngologicznej miała miejsce w [...] - co udokumentował załączonym odpisem historii choroby z Poradni Laryngologicznej z lat [...], w której lekarze laryngolodzy opisali rozpoznane u niego m. in. zapalenie ucha środkowego, potwierdzające fakt występowania u B.H. choroby słuchu o pozazawodowej etiologii. Reasumując organ odwoławczy wskazał, że biorąc pod uwagę uzupełniony materiał dowodowy zwłaszcza opinię lekarską WOMP w S. z dnia [...] i opinię lekarską IMPiZŚ w S. z dnia [...] - wobec braku rozpoznania choroby zawodowej narządu słuchu wym. w poz. 15 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18.11.1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zmianami) przez orzeczników kompetentnych placówek diagnostycznych (WOMP i IMP i ZŚ w S.) - nie miał podstaw by uwzględnić odwołanie B.H. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach B.H. wskazał, że nie zgadza się z zaskarżona decyzją. Ponownie powoływał się na dokumentację z [...] potwierdzającą rozpoznanie obustronnego odbiorczego niedosłuchu. Ponownie podnosił, iż z wyroku Sądu Najwyższego z [...] wynika, że "wielkość ubytku nie może być kryterium odmowy uznania choroby zawodowej". Podkreślał, że [...] lat pracował w warunkach szkodliwych. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje. W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją, czy decyzja wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając legalność zapadłych w sprawie decyzji w tych granicach nie sposób dostrzec naruszenia przepisów prawa, nie sposób też było podzielić zarzutów skargi. Wydając opisane wyżej decyzje organy działały zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. W szczególności wyjaśniły sprawę w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie, przeprowadzając potrzebne dowody. Nadto właściwie oceniając ich wiarygodność, dokonały pełnych i poprawnych ustaleń stanu faktycznego, poczyniły wszechstronne rozważania faktyczne i prawne, trafnie rozstrzygając występujące w sprawie zagadnienie, a swe stanowisko przekonująco umotywowały. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozostawia też wątpliwości co do jej zgodności z powołanym przepisem prawa materialnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że chociaż decyzje w sprawie wydane zostały w datach obowiązywania aktualnego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, a mianowicie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłoszenia, podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), to jednak z uwagi na potwierdzenie uszkodzenia słuchu już w [...], zgodnie z § 10 cytowanego rozporządzenia z 2002 r., pomimo wejścia w życie powyższych przepisów w dniu 3 września 2002 r., niniejsza sprawa podlega rozpatrzeniu według przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm. ). Przesłanki materialnoprawne stwierdzenia choroby zawodowej wyznaczał § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983r. w sprawie chorób zawodowych ( Dz.U. nr 65, poz. 294 ze zm. ). W myśl tego przepisu przez choroby zawodowe rozumiało się choroby wymienione w wykazie chorób zawodowych stanowiących załącznik do wymienionego rozporządzenia, jeżeli zostały spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający był obowiązany ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem "choroba zawodowa" była i jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, kalectwo lub śmierć, które pozostają w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną jej wystąpienia jest sama praca, jej rodzaj i warunki jej wykonywania. Oceniając zaś działanie czynnika szkodliwego mogącego wywołać chorobę, uwzględnić należało rodzaj i stopień narażenia zawodowego, sposób wykonywania pracy, bezpośredni kontakt. Poza sporem w rozpatrywanej sprawie pozostaje okoliczność, iż B.H. w latach 1968- 1989, pracując w Hucie A i w Zakładzie B eksponowany był na działanie hałasu ponad normy higieniczne 82 dB, czyli pracował w warunkach stwarzających ryzyko powstania choroby zawodowej. Jednakże w wyniku przeprowadzonych w sprawie badań lekarskich, lekarze orzecznicy w swoich orzeczeniach wskazali na pozazawodową etiologię schorzenia, stwierdzając brak cech charakterystycznych dla skutków przewlekłego urazu akustycznego pochodzenia zawodowego. Należy wskazać, iż zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach zawartymi w wyroku z dnia 13 czerwca 2007 r., sygn. akt 4 SA/Gl 1231/06 organy procesujące w sprawie uzupełniły materiał dowodowy poprzez sporządzenie karty narażenia zawodowego z dnia [...] , przesłuchanie skarżącego, a także uzyskały nowe opinie lekarskie z WOMP w S. i IMP w S. w przedmiocie określenia etiologii rozpoznawanego u skarżącego B.H. niedosłuchu. W swojej opinii z dnia [...] lekarze z WOMP w S. podtrzymali wnioski swojej poprzedniej opinii o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej narządu słuchu. Podkreślili, iż u skarżącego występuje mieszany charakter uszkodzenia słuchu, wskazujący na pozazawodowe przyczyny schorzenia. W szczególności lekarze zaakcentowali, iż z analizy dostarczonej dokumentacji lekarskiej wynika, że w latach [...] skarżący leczony był kilka razy z powodu obustronnego zapalenia ucha środkowego. Natomiast lekarze specjaliści z IMPiZŚ w S. w swojej opinii uzupełniającej wskazali, że już w [...] diagnostyka audiologiczna wykazała u skarżącego cechy mieszanego uszkodzenia słuchu, jednakże z uwagi na dominującą komponentę odbiorczą "ostatecznie przyjęto w rozpoznaniu" odbiorczy charakter niedosłuchu, pomimo tego, ze stan narządu słuchu pacjenta nie spełniał jednoznacznie pod względem klinicznym cech przewlekłego urazu akustycznego. Podkreślił, że wszystkie inne orzeczenia lekarskie potwierdzają mieszany charakter niedosłuchu, a co za tym idzie należy uznać z przeważającym prawdopodobieństwem, iż przyczyna upośledzenia słuchu w tym przypadku były czynniki samoistne, czego dowodem jest treść dokumentacji lekarskiej z Poradni Laryngologicznej świadcząca o przebytych procesach zapalnych ucha środkowego (obustronnie) w latach [...]. Godzi się zaznaczyć (a zauważył to już organ odwoławczy), iż załączony do pisma skarżącego z dnia [...] odpis historii choroby z Poradni Laryngologicznej z lat [...] dokumentuje pośrednio fakt występowania u B.H. choroby słuchu o pozazawodowej etiologii, albowiem z dokumentacji tej wynika, iż lekarze laryngolodzy opisali tamże rozpoznane u skarżącego m. in. zapalenie ucha środkowego. Mieszany charakter niedosłuchu nie jest typowy dla zawodowego urazu akustycznego. Jego przyczyna tkwi także w innych czynnikach, jak na przykład w stanach zapalnych, które mogą przebiegać nawet bezobjawowo. Podnieść też należy, iż dotychczasowa judykatura zajmuje utrwalone stanowisko, iż uszkodzenie słuchu o charakterze mieszanym w obu uszach nie daje podstaw do uznania go za chorobę zawodową. W świetle powyższego należy podnieść, iż stwierdzona choroba nie jest typowym następstwem długotrwałego działania nadmiernego hałasu na narząd słuchu. Takim następstwem byłby ubytek słuchu o charakterze wyłącznie odbiorczym. Jak już wyżej zaznaczono, przy zaistnieniu obu przesłanek, niezbędnych do stwierdzenia choroby zawodowej, domniemuje się istnienie związku przyczynowego pomiędzy warunkami pracy i stwierdzoną chorobą, będącą wynikiem tylko i wyłącznie pracy w określonych warunkach Stwierdzone u skarżącego schorzenie nie jest wynikiem jedynie działania ponadnormatywnego hałasu ,lecz również innych pozazawodowych przyczyn. Brak przesłanki w postaci rozpoznania zawodowego uszkodzenia słuchu przez upoważnioną placówkę lekarską uniemożliwia stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Dla wyniku sprawy nie ma już więc znaczenia okoliczność, że wiele lat pracował w warunkach narażenia na działanie ponadnormatywnego hałasu, jak też wielkość uszkodzenia słuchu, ani wreszcie odczucie pokrzywdzenia zapadłymi rozstrzygnięciami. W tym stanie rzeczy brak było podstaw do uwzględnienia skargi, a co za tym idzie podlegała ona oddaleniu, zgodnie z treścią art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270).