IV SA/Gl 394/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie spaw studentów oddala skargę. Decyzją z dnia [...]r., bez numeru, Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Zarządzania Uniwersytetu [...] w K. działając na podstawie art. 173, 179 i 186 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365) oraz § 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne oraz regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] w K. odmówiła przyznania J.F. stypendium socjalnego oraz na wyżywienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż z przedstawionych wraz z wnioskiem dokumentów wynika, że strona nie posiada samodzielności finansowej albowiem miesięczny dochód ustalony stosownie do zasad wynikających z art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę. Organ zaznaczył, że w toku postępowania wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia dokumentacji poprzez przedstawienie dochodów rodziców oraz pozostałych członków rodziny, jednakże strona nie uzupełniła wskazanych braków. W odwołaniu od tej decyzji J.F. zaznaczył, że minimalne wynagrodzenie w roku 2009 wynosiło 1.276 zł, natomiast jego przychód brutto w tym roku wynosił miesięcznie 1.826,77 zł jest zatem większy niż wymagane minimum. Zaakcentował, że z przepisów ustawy nie wynika, iż kwota ta ma zostać wskazana netto. Podał również, że art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustanawia definicję dochodu netto, jednakże jest to definicja dochodu odnosząca się do ustalenia dochodu uprawniającego do uzyskania świadczeń rodzinnych, czy stypendium socjalnego. Definicja ta nie ma natomiast zastosowania do ustalenia dochodu stanowiącego o samodzielności finansowej. Wskazał również, że brak stypendium uniemożliwi mu kontynuowanie nauki bowiem jego sytuacja materialna jest bardzo ciężka. Decyzją z dnia [...]r., nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] w K. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ przywołał regulację art. 179 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym definiującego pojęcie samodzielności finansowej studenta oraz wskazał, że minimalne wynagrodzenie za pracę w 2009 r. wynosiło 1.276 zł brutto, a od 1 stycznia 2010 r. 1.317 zł brutto. Wyjaśnił, że zgodnie z informacją pochodzącą od Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego art. 179 ust. 5 i 6 ustawy należy interpretować w następujący sposób: określenie wysokości dochodu na osobę w rodzinie studenta powinno odbywać się stosownie do treści art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast samodzielnym finansowo studentem jest osoba, której miesięczny dochód, lub miesięczny dochód jego małżonka, ustalony, stosownie do zasad art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a więc dochód netto, nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę, czyli tak zwanego dochodu brutto. Miesięczny dochód odwołującego od początku roku do końca listopada 2010 r. wyniósł natomiast 1.323,05 zł. Wobec tego, że w 2009 r. miesięczny dochód studenta był niższy niż wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę zatem Organ uznał, że odwołujący nie jest samodzielny finansowo dlatego nie może zostać mu przyznane stypendium socjalne i na wyżywienie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.F. ponownie przywołał argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji dodatkowo wskazując, że jego dochód brutto jest równoważny kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę zatem jest on studentem samodzielnym finansowo. Jednocześnie podkreślił, że nie jest dla niego zrozumiałe dlaczego odmawia się przyznania stypendium socjalnego osobie, która znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zmuszona jest korzystać ze świadczeń pomocy socjalnej. W odpowiedzi na skargę Organ Odwoławczy przytoczył argumenty powołane w skarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, iż jej przedmiotem jest ocena prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z regulacją z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., decyzja podlega uchyleniu w całości lub w części, jeżeli sąd stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 wskazanej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle wyżej przytoczonych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materalnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiła ustawa z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), a w szczególności jej art. 179, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania skarżonej decyzji. Zgodnie z powołanym przepisem (ust. 1) stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. W myśl ust. 2 omawianego przepisu Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe. Stosownie do treści ust. 3 wysokość dochodu, o której mowa w ust. 2, nie może być niższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz wyższa niż suma kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie natomiast z ust. 4 przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe uwzględnia się dochody osiągane przez: 1) studenta; 2) małżonka studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek; 3) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia, a jeżeli 26 rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek. W myśl ust. 5 art. 179 omawianej ustawy miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się: 1) dochodów, o których mowa w ust. 4 pkt 3, jeżeli student jest samodzielny finansowo; 2) świadczeń, o których mowa w art. 173 ust. 1; 3) świadczeń otrzymywanych na podstawie Działania Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego "Wyrównywanie szans edukacyjnych poprzez programy stypendialne"; 4) świadczeń pomocy materialnej dla uczniów otrzymywanych na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty; 5) pomocy materialnej, o której mowa w art. 173a. Definicję samodzielności finansowej studenta zawiera natomiast ust. 6 omawianego przepisu zgodnie z tą regulacją student jest samodzielny finansowo, jeżeli on lub jego małżonek spełnia łącznie następujące warunki: 1) posiadał stałe źródło dochodów w ostatnim roku podatkowym; 2) posiada stałe źródło dochodów w roku bieżącym; 3) jego miesięczny dochód w okresach, o których mowa w pkt 1 i 2, nie jest mniejszy od minimalnego wynagrodzenia za pracę pracowników ogłaszanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w ostatnim miesiącu ostatniego roku podatkowego w przypadku dochodu studenta z ostatniego roku podatkowego i obowiązującego w miesiącu złożenia wniosku o przyznanie stypendium; 4) nie złożył oświadczenia o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami bądź jednym z nich. Zatem student, który znajduje się w trudnej sytuacji materialnej ma uprawnienie do otrzymania wsparcia finansowego w postaci stypendium socjalnego oraz stypendium na wyżywienie. Z przytoczonych przepisów wynika zasada, zgodnie z którą przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne oraz stypendium na wyżywienie oprócz dochodów studenta uwzględnia się dochody jego rodziców. Wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja, w której student spełnia kryterium samodzielności finansowej zdefiniowane w ustawie. Wówczas nie jest on zobligowany przedkładać zaświadczeń o wysokości dochodów rodziców. W niniejszej sprawie organy administracji dokonały ustalenia, że J.F. nie jest samodzielny finansowo bowiem jego miesięczny dochód w roku 2009 był mniejszy niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę. Wobec dokonania takiego ustalenia organ I instancji wezwał skarżącego do przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu w 2009 r. uzyskanego przez wszystkich pełnoletnich członków rodziny oraz oświadczeń tychże osób dotyczących dochodów nieopodatkowanych. Skarżący nie uczynił zadość temu wezwaniu i nie przedłożył dokumentów niezbędnych do rozpoznania wniosku o stypendium. Skarżący w swoich odwołaniach kwestionuje sposób dokonania przez organy administracji wyliczenia dochodu, od którego uzależnione jest przyjęcie samodzielności finansowej studenta. W tym miejscu należy wskazać, że przepis art. 179 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym winien być interpretowany jednolicie. Nie ma podstaw do nadawania odmiennego znaczenia pojęciu dochodu studenta uprawniającego do otrzymania stypendium socjalnego i na wyżywienie od pojęcia dochodu użytego przez ustawodawcę, jako jednego z kryteriów ustalenia samodzielności finansowej studenta. Takie odmienne rozumienie tych samych pojęć występujących przecież w jednym przepisie, jedynie w różnych jego ustępach, nie ma uzasadnienia. Przede wszystkim wskazać należy, że ustawodawca konstruując instytucje stypendium socjalnego dla studentów uznał, jako regułę, brak ich samodzielności finansowej, co wynika bezpośrednio z treści art. 179 ust. 5 pkt 1 zgodnie z którym miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się: 1) dochodów, o których mowa w ust. 4 pkt 3, jeżeli student jest samodzielny finansowo. Zatem przyjmuje się, że student nie jest samodzielny finansowo, a wyjątkiem od tej reguły, jest sytuacja, w której spełnia on łącznie wszystkie przesłanki uznania go za samodzielnego finansowo i tylko wówczas do jego dochodów nie będą wliczane dochody jego rodziców oraz innych pełnoletnich członków jego rodziny. Jednocześnie stosownie do wyżej przytoczonej regulacji miesięczną wysokość dochodu w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o omawiane świadczenia ustala się na zasadach określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Również ust. 6 art. 179 cytowanej ustawy posługuje się pojęciem dochodu definiując pojęcie samodzielności finansowej. Określenie to należy wiązać z dochodem, który uprawnia do otrzymania stypendium bowiem w istocie rozwiązanie to umożliwi rzeczywistą, prawdziwą ocenę sytuacji materialnej studenta ubiegającego się o świadczenia mające przecież charakter świadczeń socjalnych. Dochód "brutto" nie wskazuje rzeczywistych kwot pozostających do dyspozycji studenta, a świadczenia dla najbiedniejszych studentów winny być przyznawane studentom, którzy w rzeczywistości nie korzystają z pomocy finansowej najbliższej rodziny, przy czym nie chodzi tu o pomoc doraźną lecz o stałą, miesięczną pomoc w utrzymaniu i to niezależnie od tego, czy student zamieszkuje razem z rodzicami, czy też prowadzi już odrębne gospodarstwo domowe. W celu wykazania takiej rzeczywistej sytuacji studenta ustawodawca wprowadził kryterium samodzielności finansowej, a ustalenie czy student jest samodzielny finansowo, czy też nie, ma charakter działania czysto matematycznego. Kryterium samodzielności finansowej zostało przez ustawodawcę użyte w celu określenia sposobu wyliczenia wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o przyznanie stypendium. W przypadku, gdy z obliczeń tych wynika, że student nie jest samodzielny finansowo, dla obliczenia jego dochodu należy uwzględnić dochody jego rodziców. Zatem dochody rodziców winny być przez studenta wykazane stosownymi dokumentami. Analiza poddanych kontroli Sądu decyzji administracyjnych wykazała, że organy administracji w sposób właściwy zastosowały wyżej omówione przepisy oraz zasadnie przyjęły, że skarżący nie jest studentem samodzielnym finansowo bowiem jego dochód z 2009 r. jest niższy niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę. Wobec ustalenia, że skarżący nie jest studentem samodzielnym finansowo organ prawidłowo wezwał go do wykazania dochodów pełnoletnich członków jego rodziny. Nieprzedłożenie przez skarżącego żądanych dokumentów stało się podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niemożliwość ustalenia spełnienia przez niego kryterium dochodowego uprawniającego do otrzymania stypendium. W tym miejscu godzi się podnieść, że skarżący nie kwestionuje wyliczenia jego dochodu dokonanego przez organy administracji, a jedynie polemizuje z ustaleniem dokonanym przez organy, że nie spełnia on kryterium samodzielności finansowej, dlatego mając na uwadze wyżej poczynione rozważania przyjdzie stwierdzić, że skarżący został prawidłowo wezwany do uzupełnienia dokumentacji, niezbędnej do rozpoznania wniosku. Jednakże sam skarżący kwestionując brak swojej samodzielności finansowej nie przedłożył wymaganych dokumentów, a zatem nie zrealizował przewidzianego w art. 10 Kodeksu postępowania administracyjnego i zapewnionego mu w toku postępowania administracyjnego uprawnienia do czynnego udziału w postępowaniu. Brak dokumentów umożliwiających poczynienie ustaleń dotyczących wysokości dochodów rodziny skarżącego, w sytuacji braku samodzielności finansowej uniemożliwiał dokonanie oceny, czy dochód ten uprawnia skarżącego do otrzymania wnioskowanych świadczeń. Mając wszystko powyższe na uwadze, wobec niezasadności skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji